WSA: Dziecko z rodziny zrekonstruowanej nadal było wychowywane przez samotnego rodzica

Jedyny żyjący rodzic dziecka jest osobą samotnie wychowującą dziecko, jeżeli jako jedyna osoba sprawuje nad nim władzę rodzicielską. Znaczenia nie ma tutaj sam fakt bycia osobą samotną, czyli niezamężną, nieżonatą lub niepozostającą w nieformalnym związku partnerskim. Jest to istotne z punktu widzenia prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w przypadku spełnienia pozostałych wytycznych.

Wójt gminy Daszyna przyznał wnioskodawczyni – matce trojga dzieci świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej. Jednocześnie odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, co stanowiło sedno sprawy.

W odwołaniu od decyzji wnioskodawczyni wskazała, że z poprzedniego związku ma dwoje dzieci – córkę i syna, których ojciec zmarł, dlatego kobieta jest jedynym opiekunem prawnym dzieci. Przed śmiercią mężczyzny pomiędzy małżonkami doszło do rozwodu. Będąc w kolejnym związku, kobieta urodziła trzecie dziecko. Wspólnie z konkubentem wychowuje wszystkie swoje dzieci. Nie łączy ich jednak związek małżeński, a dzieci z poprzedniego związku nie zostały przez mężczyznę oficjalnie przysposobione.

Konkubinat to nie samotne rodzicielstwo

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem kolegium, wnioskodawczyni wraz z konkubentem tworzą razem rodzinę, która składa się z pięciu członków. Wspólnie wychowują dzieci, a zakres sprawowania przez konkubenta opieki nad jej dziećmi z poprzedniego związku oraz rodzaj łączącej ich relacji nie mają w sprawie znaczenia.

Celem porównania SKO przytoczyło ustawową definicję „rodziny”, którą tworzą małżonkowie, a także rodzice dzieci (również ci niepozostający w formalnym związku) oraz pozostające na ich utrzymaniu dzieci, niezależnie od tego, czy dzieci te są wspólnymi dziećmi obojga małżonków (partnerów). Natomiast ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "rodziny rekonstruowanej", które zrównuje nie tylko rodzinę składającą się z małżonków i ich wspólnych dzieci z rodziną tworzoną przez małżonków i dzieci nie tylko wspólne, ale także z rodziną tworzoną przez rodziców niepozostających w związku małżeńskim (konkubentów) i ich dzieci.

Kolegium zwróciło uwagę, że za osobę samotnie wychowującą dziecko nie można uznać osoby pozostającej w związku nieformalnym z ojcem dziecka oraz wychowującej wspólnie z nim dzieci. - Pozostawanie w konkubinacie oraz wychowywanie wspólnie co najmniej jednego dziecka z konkubentem, który jest jego rodzicem, winno wykluczać taką osobę z kręgu osób samotnie wychowujących dziecko - wyjaśniło kolegium.

Taka osoba nie może być również uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko w odniesieniu do dzieci z wcześniejszego związku. - Osoba, która oprócz dziecka z wcześniejszego związku posiada również co najmniej jedno dziecko z rodzicem, z którym je aktualnie wychowuje nie jest przecież samotna. Jako wychowująca dzieci w rodzinie "rekonstruowanej" znajduje się w lepszej sytuacji niż osoba, która w ogóle nie ma małżonka ani partnera i do tego nie wychowuje dziecka z jego ojcem - podkreśliło kolegium.

Sąd przyznał rację

Kolejnym krokiem okazała się skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, która okazała się zasadna. Sąd rozpoznający sprawę przypomniał, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:

• drugi z rodziców dziecka nie żyje,
• ojciec dziecka jest nieznany,
• powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone (art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Z kolei "osoba samotnie wychowująca dziecko" to panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Jak wskazano, organy administracji obu instancji były zgodne w zakresie stwierdzenia, że skoro skarżąca wychowuje dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa oraz jedno wspólne z partnerem, z którym pozostaje w związku partnerskim, to nie może być uznana za osobę "samotnie wychowującą dziecko", co w konsekwencji oznacza, że nie może otrzymać na dwoje dzieci, których ojciec nie żyje, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Ta interpretacja została przez sąd uznana za błędną.

Sąd podkreślił, że dziecko wychowujące się w tzw. rodzinie zrekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica.

Przesłanka samotnego wychowywania dziecka spełniona jest zawsze, gdy dziecko jest wychowywane tylko przez jednego z rodziców, co oznacza, że osoba pozostająca w związku małżeńskim lub pozamałżeńskim i wychowująca dziecko spoza małżeństwa lub tegoż związku jest osobą samotnie wychowującą dziecko i ma prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, jeżeli spełnia pozostałe warunki - wyjaśnił sąd.

Tylko władza rodzicielska decyduje

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zwrócił uwagę, że obowiązek i prawo wychowania dziecka jest elementem władzy rodzicielskiej. - Zawarcie związku małżeńskiego bądź też nawiązanie związku partnerskiego przez jedynego żyjącego rodzica dziecka nie przekłada sią na nabycie przez nowego współmałżonka lub partnera władzy rodzicielskiej nad tym dzieckiem. Do tego konieczny jest fakt przysposobienia dziecka - wyjaśnił sąd. Dlatego jedyny rodzic dziecka jest osobą samotnie wychowującą dziecko, ponieważ jako jedyna osoba sprawuje nad nim władzę rodzicielską. Dla zachowania tego statusu nie musi pozostawać osobą samotną (niezamężną, nieżonatą lub niepozostającą w nieformalnym związku partnerskim).

Na marginesie, sąd wskazał, że nie ma sprzeczności pomiędzy uznaniem wnioskodawczyni za osobę samotnie wychowującą dziecko, a jej obecnego partnera za członka rodziny. Fakt posiadania kolejnego dziecka z obecnym partnerem, z którym tworzy związek pozamałżeński nie ma znaczenia dla ustalenia, że w stosunku do dzieci z wcześniejszego małżeństwa kobieta pozostaje osobą samotnie wychowującą.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 16 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SA/Łd 70/26