Jak napisano w uzasadnieniu do projektu nowej ustawy, Służba Więzienna stanowi wyspecjalizowaną formację mundurową, której zasadniczym zadaniem jest realizacja (na zasadach określonych w Kodeksie karnym wykonawczym) zadań związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności. Nowe regulacje są potrzebne, ponieważ obecnie funkcjonowanie Służby Więziennej opiera się na przepisach ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, która to ustawa od dnia wejścia jej w życie (1 września 1996 r.) do końca roku 2006 była nowelizowana 19 razy.
