Wpływy z daniny solidarnościowej coraz niższe, ale szykują się zmiany

Mimo iż wpływy z daniny solidarnościowej miały być z roku na rok coraz wyższe, to od 2022 r. maleją. Maleje też średnia kwota płacona przez podatników. Eksperci zwracają uwagę, że główną przyczyną jest przejście na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, który od 2022 r. stał się bardziej dostępny. Od 2027 r. podatników czekają kolejne zmiany. Trudniej będzie skorzystać z niskiego ryczałtu, a danina obejmie też IP Box.

Ministerstwo Finansów podsumowało dane dotyczące wprowadzonej w 2019 r. daniny solidarnościowej, uiszczanej przez osoby o najwyższych dochodach. Zgodnie z art. 30h oraz art. 30i ustawy o PIT podlega jej nadwyżka ponad 1 mln zł sumy dochodów objętych PIT, pomniejszonych o odliczenia wskazane w ustawie o PIT, a stawka wynosi 4 proc. Deklarację dotyczącą daniny solidarnościowej (DSF-1), należy złożyć do 30 kwietnia, tak samo jak deklaracje PIT.

Mniej osób płaci daninę przez ryczałt

Według danych MF wpływy z daniny solidarnościowej wyniosły w poszczególnych latach:

• w 2020 r. - 1,8 mld zł,
• w 2021 r. - 2,6 mld zł,
• w 2022 r. - 2,8 mld zł,
• w 2023 r. - 2,2 mld zł, 
• w 2024 r. - 2,1 mld zł,
• w 2025 r. - 1,9 mld zł.

Tymczasem planowane przez resort wpływy z tytułu daniny solidarnościowej miały wynosić: w 2020 r. - 1,15 mld zł, w  2021 r. - 1,7 mld zł; w 2022 r. - 2 mld zł; w  2023 r. - 2,4 mld zł; w 2024 r. - 2,6 mld zł; w 2025 r. - 2,4 mld zł.

Zobacz procedurę w LEX: Danina solidarnościowa >

Według analizy danych wykazanych w deklaracjach o wysokości daniny solidarnościowej (DSF-1) kwotę do zapłaty wykazało:

• w 2020 r. - 36 tysięcy podatników (średnia kwota do zapłaty wyniosła 53 tys. zł),
• w 2021 r. - 41 tysięcy podatników (średnia kwota do zapłaty wyniosła 63 tys. zł),
• w 2022 r. - 45 tysięcy podatników (średnia kwota do zapłaty wyniosła 62 tys. zł),
• w 2023 r. - 38 tysięcy podatników (średnia kwota do zapłaty wyniosła 59 tys. zł),
• w 2024 r. - 39 tysięcy podatników (średnia kwota do zapłaty wyniosła 54 tys. zł),
• w 2025 r. - 38 tysięcy podatników (średnia kwota do zapłaty wyniosła 51 tys. zł).

- Przyczyną tego spadku były najprawdopodobniej zmiany wprowadzone w 2022 r., w wyniku których ryczałt od przychodów ewidencjonowanych stał się dostępny dla większej grupy podatników. Istotne jest, że ryczałtowcy nie płacą daniny solidarnościowej i uiszczają zryczałtowaną składkę zdrowotną, więc osoby o najwyższych dochodach chętnie wybierają tę formę opodatkowania. Jednak od 2027 r. te proporcje mogą się zmienić, bo Ministerstwo Finansów chce wprowadzić kolejne istotne zmiany w podatkach dochodowych - mówi Grzegorz Grochowina, szef Zespołu Zarządzania Wiedzą w Departamencie Podatkowym w KPMG w Polsce. 

Co się zmieni w daninie solidarnościowej i ryczałcie

Chodzi o projekt nowelizacji ustawy o PIT, CIT i ustawy ryczałtowej (UD 116), który ma uszczelnić system podatkowy - https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12402157. Zmiany mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Obecnie znajdują się na etapie opiniowania. 

Jak wyjaśnia wiceminister finansów Jarosław Neneman w odpowiedzi na interpelację poselską nr 16116, w projekcie przewidziano modyfikację przepisów dotyczących daniny solidarnościowej, zawartych w art. 30h ustawy o PIT. W ostatnich latach pojawiały się liczne wątpliwości interpretacyjne dotyczące rozumienia pojęcia „dochodu podlegającego opodatkowaniu” na potrzeby ustalania podstawy daniny solidarnościowej. Dotyczyły one w szczególności możliwości uwzględniania strat z lat ubiegłych oraz stosowania innych odliczeń i pomniejszeń przysługujących podatnikom PIT.

Czy polski rezydent musi opodatkować w Polsce zagraniczne dywidendy i odsetki? - sprawdź w LEX >

- Projektowane zmiany mają na celu jednoznaczne rozstrzygnięcie tych kwestii. Przewiduje się, że podatnik będzie mógł pomniejszyć dochody stanowiące podstawę obliczenia daniny solidarnościowej o straty z lat ubiegłych, o ile dotyczą one tego samego źródła przychodów, z którego dochody podlegają daninie. Jednocześnie projekt przesądza, że podatnik nie będzie mógł pomniejszać tej podstawy o inne odliczenia i pomniejszenia przewidziane w ustawie o PIT. Dodatkowo projekt zakłada rozszerzenie podstawy obliczenia daniny solidarnościowej o kwalifikowane dochody z art. 30ca ust. 3 ustawy o PIT (IP Box) - poinformował wiceminister Neneman. 

Jak rozliczać różnice kursowe przy IP Box? - sprawdź w LEX >

Grzegorz Grochowina zwraca uwagę, że efektem zmian przepisów będzie również zmniejszenie dostępności ryczałtu oraz ulgi IP Box (stawki 5 proc. podatku). Projekt zakłada opodatkowanie stawką 15 proc. przychodów powyżej 100 tys. zł ze świadczenia usług opodatkowanych obecnie stawką 8,5 proc, jeżeli podatnik nie zatrudnia pracowników. Również osoby rozliczające IP będą musiały zatrudniać pracowników. Już dotychczas korzystanie ze stawki 8,5 proc. co do zasady może narażać przedsiębiorcę na ryzyko sporu z fiskusem. Nawet otrzymanie pozytywnej interpretacji podatkowej może nie zapewnić podatnikowi ochrony, jeśli w trakcie ewentualnej kontroli organ podatkowy stwierdził, że opisany we wniosku o interpretację stan faktyczny jest niezgodny z rzeczywistością.

Zobacz też procedurę w LEX: Innovation Box - preferencyjne opodatkowanie dochodów generowanych przez prawa własności intelektualnej >

- Efektem zmiany przepisów może być kolejny wzrost liczby sporów, tym razem dotyczących warunków zatrudnienia i możliwości zastosowania stawki 8,5 proc. ryczałtu - ostrzega Grzegorz Grochowina. 

- Wydaje się, że zamiast walki z optymalizacją, propozycje te doprowadzą do kolejnych prób optymalizacji. Trudno zrozumieć pomysł ograniczenia stawki 8,5 proc. poprzez wprowadzenie wymogu zatrudnienia. Dla małych przedsiębiorców, którzy nie spełnią tego wymogi, podwyżka stawki do 15 proc. można oznaczać nieopłacalność biznesu. Zaś w przypadku firm o większych przychodach efektem tej zmiany może być sztuczne zatrudnienie. Jednocześnie przepisy dotyczące stawki 8,5 proc. pozostaną tak samo niejednoznaczne jak dotychczas, więc w praktyce może powstać jeszcze więcej sporów - mówi dr Piotr Sekulski, doradca podatkowy, założyciel kancelarii Outsourced.pl.

Danina ma być prostsza do rozliczenia

Ministerstwo wyjaśnia też, że w latach 2019–2025 MF oraz Krajowa Administracja Skarbowa podjęły szereg działań mających zapewnić prawidłowy pobór daniny solidarnościowej, ograniczyć zaległości oraz zweryfikować poprawność deklaracji DSF‑1. Przykładem są opublikowane w 2019 r. objaśnienia podatkowe dotyczące stosowania przepisów o daninie solidarnościowej.

Wątpliwości podatników dotyczyły najczęściej:

• ustalania podstawy daniny w przypadku strat z różnych źródeł przychodów,
• możliwości uwzględniania ulgi na złe długi i ulgi B+R,
• rozliczania strat z działalności gospodarczej poniesionych w czasie pandemii COVID‑19,
• odpowiedzialności spadkobierców za nieuregulowaną daninę.

Zobacz też linię orzeczniczą w LEX: Odliczanie straty przy ustalaniu daniny solidarnościowej >

Według Nenemana Ministerstwo Finansów zaleciło urzędom skarbowym, aby weryfikacja należności z tytułu daniny solidarnościowej odbywała się przede wszystkim w ramach czynności sprawdzających, a kontrole podatkowe lub celno‑skarbowej były stosowane jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organy podatkowe prowadziły weryfikację na podstawie analizy ryzyka, która decydowała o konieczności podjęcia działań.