LEX Księgowość - Promocja miesiąca
Włącz wersję kontrastową
Zmień język strony
Prawo.pl

Nowe ryzyko VAT skłoni firmy do zapłaty w split payment

Od 1 stycznia 2027 r. solidarna odpowiedzialność VAT zostanie rozszerzona na usługi m.in. księgowe, informatyczne i część doradczych. Oznacza to zmiany zarówno dla podmiotów świadczących tego typu usługi, jak i dla usługobiorców. Wielu nabywców, by zminimalizować ryzyko i uniknąć uciążliwej weryfikacji, może wybrać zapłatę w MPP. Eksperci zwracają uwagę, że może to zmniejszyć płynność finansową firm świadczących usługi niematerialne.

vat
Źródło: iStock

Takie zmiany wynikają z nowelizacji ustawy o VAT z 4 września 2026 r. (Dz. U. poz. 1270). Dotychczas solidarna odpowiedzialność dotyczyła nabycia tzw. towarów wrażliwych, wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy, jak np. pręty stalowe czy złom. W praktyce oznacza to, że fiskus może żądać od nabywcy zapłaty podatku, którego nie zapłacił sprzedawca.

Kiedy nabywca zapłaci VAT za sprzedawcę

Teraz solidarna odpowiedzialność zostanie rozszerzona na usługi niematerialne wymienione w załączniku nr 16. Katalog ten obejmie usługi:

  • związane z oprogramowaniem (PKWiU 62.01),
  • związane z doradztwem w zakresie oprogramowania komputerowego (PKWiU 62.02.2),
  • zarządzania stronami internetowymi (hosting) (PKWiU 63.11.12),
  • rachunkowo-księgowe (PKWiU 69.20.2),
  • pozostałe usługi doradztwa związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i usługi zarządzania (PKWiU 70.22),
  • doradcze w zakresie projektów architektoniczno-budowlanych (PKWiU 71.11.24),
  • w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych (PKWiU 72),
  • reklamowe (PKWiU 73.1),
  • badania rynku i opinii publicznej (PKWiU 73.2),
  • pozostałe usługi profesjonalne, naukowe i techniczne, gdzie indziej niesklasyfikowane (PKWiU 74.90),
  • związane z zatrudnieniem (PKWiU 78),
  • związane z administracyjną obsługą biura i pozostałe usługi wspomagające prowadzenie działalności gospodarczej (PKWiU 82).

Oznacza to, co do zasady, nowe obowiązki dla usługobiorców. Przedsiębiorcy będą musieli zweryfikować, czy nabywane przez nich usługi mieszczą się w ustawowym katalogu (istotna będzie klasyfikacja PKWiU, a nie nazwa). Decydująca będzie wartość nabywanych usług, ponieważ solidarna odpowiedzialność może być stosowana, gdy:

  • należność wynikająca z faktury VAT przekroczy 15 tys. zł,
  • wartość usług nabywanych od jednego podmiotu (bez kwoty podatku) przekroczy 50 tys. zł miesięcznie.

Mapa ryzyk podatkowych - sprawdź, które rozliczenia wymagają pogłębionej weryfikacji - czytaj w LEX >

Czy przedsiębiorcy powinni się obawiać nowych regulacji? Przepisy przewidują szereg wyłączeń. By nabywca zapłacił VAT za sprzedawcę:

  • transakcja musi dotyczyć konkretnych określonych w ustawie o VAT towarów (załącznik nr 15 do ustawy o VAT) lub usług (załącznik nr 16), o określonej wartości,
  • musi powstać zaległość podatkowa po stronie sprzedawcy, dotycząca konkretnej transakcji (organ podatkowy żąda zapłaty podatku od nabywcy dopiero wtedy, gdy sprzedawca nie zapłaci),
  • nabywca musi wiedzieć lub mieć uzasadnione podstawy, żeby przypuszczać, że sprzedawca nie wpłaci VAT wynikającego z transakcji (lub jego część) na rachunek urzędu skarbowego.

Zapraszamy na szkolenie online w LEX: VAT 2027 - skład VAT, odpowiedzialność solidarna dla usług, nowe obowiązki ewidencyjne i ryzyka podatkowe >

Zapłata w MPP bez ryzyka, ale niekorzystna dla finansów

Tomasz Michalik, doradca podatkowy, partner w MDDP zwraca uwagę, że w praktyce najistotniejszym zabezpieczeniem będzie zapłata w mechanizmie podzielonej płatności (MPP). Zgodnie z art. 105a ust. 3 pkt 6 solidarnej odpowiedzialności nie stosuje się do nabycia towarów lub usług, za które podatnik dokonał zapłaty z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności. Nowe przepisy mogą mieć duży wpływ na płynność finansową firm świadczących usługi niematerialne.

Rozszerzenie solidarnej odpowiedzialności budzi wiele obaw, jednak w praktyce ryzyko dla nabywców nie wydaje się duże. Po pierwsze, dotyczy tylko wybranych usług o określonej wartości. A jeśli przyjrzymy się dokładniej PKWiU to widzimy, że nie wszystkie usługi - np. doradcze, wchodzą w zakres tej odpowiedzialności – nie dotyczy ona choćby doradztwa podatkowego. Po drugie, jeżeli kupujemy te usługi od zaufanego podatnika, to możemy pewnie przyjąć, że prawdopodobieństwo pojawienia się u niego zaległości podatkowej z tytułu tej transakcji nie musi być znacząca. A w przypadku, gdyby nabywca miał co do tego wątpliwości - jeśli zapłaci za usługi z zastosowaniem podzielonej płatności VAT, to ryzyko zostanie wyeliminowane. Należy się więc spodziewać, że część nabywców, chcąc uniknąć ewentualnej solidarnej odpowiedzialności, będzie dobrowolnie opłacać faktury w MPP. Na takie rozwiązanie mogą zdecydować się zwłaszcza duże podmioty, które nabywają wiele tego typu usług i pilnowanie limitów kwotowych (15 tys. zł za fakturę i 50 tys. zł miesięcznie) będzie dla nich uciążliwe. W efekcie zmiany mogą się okazać niekorzystne dla usługodawców, gdyż będzie to oznaczać zamrożenie środków, których nie można wypłacić bez zgody urzędu skarbowego – mówi Tomasz Michalik.

Zaznacza, że nowe przepisy, mimo rozszerzenia solidarnej odpowiedzialności na usługi, nie wprowadzają obowiązku zapłaty za usługi w MPP, nawet po przekroczeniu limitów kwotowych 15 tys. i 50 tys. zł. Będzie to rozwiązanie dobrowolne.

Zobacz w LEX: Pod lupą fiskusa: transakcje, wydatki i dokumentacja, które wymagają szczególnej uwagi >

Tak jak dotychczas, płatność w MPP pozostaje obowiązkowa w przypadku towarów i usług "wrażliwych", wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, o wartości powyżej 15 tys. zł. W pozostałych przypadkach nabywca może wybrać dobrowolnie zapłatę w MPP, co – jak wyjaśniało Ministerstwo Finansów, wprowadzając dobrowolny MPP w 2018 r. - "świadczy o zachowaniu należytej staranności".

Problem polega na tym, że sprzedawca może przeznaczyć środki z rachunku VAT na zapłatę podatków i składek ZUS. Jeśli chce je przeznaczyć na inne cele, musi złożyć wniosek do urzędu skarbowego o uwolnienie tych środków, czyli przekazanie na rachunek rozliczeniowy.

- Nowe zasady solidarnej odpowiedzialności obejmą szeroki zakres usług. Można się więc spodziewać, że nabywcy będą stosować MPP dużo częściej, niż obecnie. W efekcie większa część płatności trafi na rachunki VAT. Nie będzie to oczywiście idealna sytuacja z punktu widzenia usługodawców, m.in. biur rachunkowych, firm z branży IT czy firm doradczych. Należy jednak pamiętać, że pierwotna wersja zmian była o wiele bardziej restrykcyjna. Dopiero w wyniku konsultacji społecznych dodano  zabezpieczenia dla przedsiębiorców w postaci zapłaty w MPP oraz progów 15 tys. zł i 50 tys. zł – mówi Przemysław Pruszyński, doradca podatkowy, dyrektor departamentu podatkowego Konfederacji Lewiatan.

Jak fiskus typuje podatników do kontroli? Źródła danych i przebieg analizy na przykładach - czytaj w LEX >

Skutki dla usługodawców

Leszek Lewandowicz, doradca podatkowy, sekretarz Zarządu Głównego Stowarzyszenia Księgowych w Polsce (SKwP) wyjaśnia, że jedna ze zmian dotyczy rozszerzenia zakresu odpowiedzialności solidarnej nabywcy za zaległości podatkowe sprzedawcy. Zmiany w obrębie art. 105a oraz dodany załącznik nr 16 do ustawy o podatku VAT spowodują objęcie taką odpowiedzialnością m.in. usług rachunkowo – księgowych (PKWiU 69.20.2).

Zmiana nie powinna mieć żadnego wpływu na świadczenie usług rachunkowo – księgowych i nie zauważyłem, by wywołała jakiekolwiek emocje w środowisku księgowych. Należy podkreślić, że przeniesienie odpowiedzialności na nabywcę niektórych towarów lub usług może nastąpić dopiero, gdy po stronie sprzedawcy wystąpi zaległość podatkowa. Do tego konieczne jest spełnienie kilku dodatkowych przesłanek określonych w przepisach. Ponadto nabywca może wyeliminować ryzyko związane z ewentualnym przeniesieniem na niego odpowiedzialności, jeśli będzie dokonywać zapłaty za usługi z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności - mówi Leszek Lewandowicz, doradca podatkowy, sekretarz Zarządu Głównego Stowarzyszenia Księgowych w Polsce.

- Osoby lub podmioty świadczące usługi rachunkowo – księgowe należą do najsolidniejszych podatników. Wystąpienie zaległości podatkowych, za które organ podatkowy obciążałby klienta wywołałoby ogromne straty wizerunkowe i nadszarpnęłoby wizerunek osoby, która jest traktowana jako zaufany doradca biznesu. Księgowi po prostu nie mogą pozwolić sobie na powstanie zaległości podatkowych, za które mógłby odpowiadać klient - dodaje.

Kalendarz najważniejszych zmian w podatkach w 2026 r. - zobacz w LEX >

Konieczne zmiany w Ordynacji podatkowej

Eksperci zwracają uwagę, że bez zmian pozostały przepisy Ordynacji podatkowej, na podstawie których organy podatkowe wydające decyzje w sprawie solidarnej odpowiedzialności VAT. Nowe brzmienie art. 105a ust. 1 ustawy o VAT przewiduje, że odpowiedzialność solidarna obejmuje zarówno „dostawę towarów, o których mowa w załączniku nr 15 do ustawy”, jak również „świadczenie usług, o których mowa w załączniku nr 16 do ustawy”.  Nie zmieniono jednak art. 117b par. 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym podatnik, o którym mowa w art. 105a ustawy o VAT, odpowiada solidarnie całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe podmiotu dokonującego na jego rzecz dostawy towarów w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o podatku od towarów i usług. Przepis ten mówi więc o towarach, nie o usługach. Również art. 118 OP, który reguluje terminy przedawnienia w przypadku odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, nie odnosi się do usług.

Nieścisłości jakie występują pomiędzy przepisami ustawy o VAT oraz Ordynacji podatkowej mogą prowadzić do tego, że pomimo wprowadzenia nowych przepisów dotyczących usług niematerialnych – to w praktyce organy podatkowe nie będą w stanie skutecznie wydać decyzji o solidarnej odpowiedzialności. Konieczna jest zatem zmiana przepisów Ordynacji podatkowej, która wprost wskazywałaby na zasady wydawania decyzji dotyczących usług objętych nowym załącznikiem nr 16. Do czasu wyjaśnienia tej kwestii przedsiębiorcy nie powinni traktować niespójności przepisów jako tarczy. Najpewniejszą ochroną pozostaje zapłata w mechanizmie podzielonej płatności oraz udokumentowana weryfikacja kontrahenta i rzeczywistego wykonania usługi - mówi Jakub Warnieło, doradca podatkowy.

Czytaj też w LEX: VAT 2027 – przewodnik po zmianach >

Nowe obowiązki dla przedsiębiorców

- Zmiany przepisów raz jeszcze zwracają uwagę na znaczenie wdrożonych w firmach procedur weryfikacji kontrahentów (tzw. procedur należytej staranności). Istotne jest jednak, by nie były one tylko „martwym” dokumentem, ale aby przedsiębiorca stosował je w praktyce oraz w razie ewentualnej kontroli mógł przedstawić dokumenty potwierdzające ich stosowanie. Równie istotna jest ich aktualizacja, dostosowanie do zmieniającej się rzeczywistości, w tym m.in. coraz powszechniejszego używania sztucznej inteligencji. Wiele firm pozostaje przy procedurach opracowanych kilka lat wcześniej, które nie odpowiadają już realiom gospodarczym - mówi Dominik Niewadzi, doradca podatkowy, partner w ALTO.

Czy to wystarczy? - Zdarza się, że organ podatkowy kwestionuje rozliczenia, mimo wdrożenia przez przedsiębiorcę procedur należytej staranności. W takiej sytuacji możliwość udowodnienia ich stosowania ma fundamentalne znaczenie w razie sporu przed sądem - dodaje. 

Legislacja podatkowa pod kontrolą - sprawdź w LEX, na jakim etapie są projekty zmian >

- Mimo wyłączeń ustawa wprowadza dodatkowe obowiązki weryfikacyjne zarówno dla nabywców wymienionych w załączniku usług, jak i sprzedawców. W tych branżach konieczny będzie przegląd procedur i przyjęcie rozwiązań ostrożnościowych. W praktyce powszechne stanie się wymaganie od kontrahentów świadczących określone w załączniku usługi, aby przesyłali nabywcy np. potwierdzenia zapłaty VAT. Z kolei sprzedawcy nie tylko będą wymagali od mniejszych wykonawców, aby wywiązywali się oni ze swoich obowiązków podatkowych, lecz także będą oczekiwali wglądu w ich rozliczenia - mówi dr Jacek Matarewicz, adwokat, doradca podatkowy, partner zarządzający kancelarią Zimny Matarewicz.

Powstają jednak wątpliwości, czy nawet drobiazgowa weryfikacja kontrahenta, wgląd w jego rozliczenia oraz zapłata za zakupy z zastosowaniem split payment, będą zawsze chronić przedsiębiorców przed solidarną odpowiedzialnością. Możliwa jest np. sytuacja, w której kontrahent ujmie w JPK VAT należny wynikający z danej transakcji, ale organ podatkowy zakwestionuje później dokonane przez niego w danym miesiącu zakupy (niezwiązane w ogóle ze świadczoną usługą) i wynikające z nich odliczenia podatku naliczonego. W efekcie dojdzie do zaniżenia zobowiązania podatkowego, bo VAT to przecież podatek matematyczny, a jego ostateczny wynik może się różnić w zależności od wielu zmiennych, np. kwoty przeniesienia nadwyżki VAT naliczonego z poprzedniego okresu rozliczeniowego, wartość VAT naliczonego od bieżących zakupów, czy wreszcie VAT należnego od globalnej sprzedaży w danym miesiącu. Czy to oznacza, że przedsiębiorca poniesie odpowiedzialność za nieprawidłowe rozliczenie kontrahenta? Tak być nie powinno, gdyż VAT od danej transakcji został przecież zadeklarowany w należnej wysokości. Praktyka pokazuje jednak, że spory podatkowe mogą dotyczyć nawet oczywistych transakcji - mówi mec. Jacek Matarewicz.

Podaje przykład dużej spółki, której fiskus zakwestionował prawo odliczenia VAT od usług outsourcingu pracowników, świadczonych przez podmiot powiązany. Organ podatkowy uznał te faktury za faktury puste, czyli nie dokumentujące rzeczywistej transakcji, mimo iż dotyczyły zapłaty za wykonaną i udokumentowaną pracę kilkuset pracowników. Powodem był udział w transakcji podmiotu powiązanego. 

- Zdarza się też, że drobiazgowe dokumentowania okoliczności transakcji, na wypadek ewentualnego sporu z fiskusem, działa na niekorzyść przedsiębiorców. Kiedy dojdzie do sporu fiskus zarzuca im, że planowali oszustwo - dodaje mec. Matarewicz. 

Czytaj też w LEX: Przewodnik po zmianach w Ordynacji podatkowej od 1.10.2026 r. >

Polecamy książki podatkowe

Przejdź do: Meritum Podatki 2026, Aleksander Kaźmierski - otwiera się w nowym oknie
Meritum Podatki 2026 rgb
27% Rabatu
Sprawdź
Cena promocyjna: 254,77 zł | Cena regularna: 349,00 zł
Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 104,70 zł