Rodzicie, kierując się dobrem dziecka, nie muszą wybierać przedszkola, w którym dziecko cofnęło się w rozwoju. Mogą natomiast wybrać przedszkole najlepsze w ich ocenie, choćby dalej położone. Gmina ma wówczas obowiązek zapewnienia dziecku bezpłatnego dowozu i opieki albo zwrotu takich kosztów rodzicom. I to rodzice wybierają czy skorzystają z transportu gminy, czy z własnego, a gmina zwróci im wydatki - orzekł Naczelny Sąd Administracyjny.
Rodzice małoletniego Karola M. domagali się, by gmina zwróciła im koszty dowozu dziecka do przedszkola położonego w sąsiedniej gminie. Burmistrz odmówił. Wskazał, że wybrane przez nich przedszkole jest położone 30 km poza granicami gminy, podczas gdy mogli skorzystać z usług przedszkola na miejscu. Tym bardziej, że ich syn uczęszczał już do niego od kilku lat. Dodał, że dysponując wolnymi miejscami w pojeździe, mógłby zapewnić dziecku dowóz i opiekę do wybranego przez niech przedszkola, ale w ramach dobrej woli tj. nieobligatoryjnie i warunkowo.
W skardze do sądu rodzice małoletniego wyjaśnili, że ich syn, w związku z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, spełnia warunki art. 32 ust. 6 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, aktualizujący obowiązek gminy w zakresie dowozu albo zwrotu rodzicom kosztów takiego przewozu. Oni wybrali zwrot kosztów dowozu, gdyż wolą go realizować swoim pojazdem, ze względu na lepsze samopoczucie dziecka. Stanowczo sprzeciwiali się też, by kolejny rok szkolny ich syn spędził w przedszkolu gminnym – zauważyli bowiem regres rozwojowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnił, że rodzice mogą zapisać dziecko do placówki, która jest w ich ocenie najlepsza dla dobra ich dziecka. Dowolność wyboru nie oznacza jednak automatycznego obowiązku gminy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki, czy też zwrotu kosztów przejazdu dziecka i opiekuna. Obowiązek gminy dotyczy tylko najbliższej placówki oświatowej.
Jeżeli zatem gmina wykaże, że jest inne przedszkole "najbliższe" w rozumieniu art. 32 ust. 6 ustawy, które realizuje w pełni zalecenia specjalnego kształcenia dziecka, a rodzicie go nie wybrali, muszą sami ponosić koszty dowozu. W tej sprawie burmistrz wskazał natomiast co najmniej dwa przedszkola na terenie gminy. Miał zatem rację, odmawiając zawarcia umowy o zwrot kosztów dowozu.
Sprawa trafiła do sądu kasacyjnego. NSA uchylił zaskarżony wyrok i stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. Sąd wskazał na niekwestionowany w sprawie obowiązek gminy zapewnienia niepełnosprawnym dzieciom pięcioletnim i sześcioletnim oraz dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Dodał, że rodzice dziecka mają swobodę w wyborze przedszkola, do którego będą posyłać swoje dziecko. Jednak muszą uwzględniać regulację art. 32 ust. 2 Prawa oświatowego.
Obowiązek gminy dotyczy wyłącznie jednostki najbliższej. Kluczowe znaczenie ma zatem ustalenie zakresu tego pojęcia. Przy jego wykładni należy zawsze brać pod uwagę, że dzieciom, będącym w trudniejszej sytuacji niż dzieci pełnosprawne należy ułatwić, a często umożliwić integrację z grupą rówieśniczą i pozwolić na funkcjonowanie w społeczeństwie.
Dlatego w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że chodzi tutaj o takie najbliższe przedszkole lub szkołę, która w najwyższym stopniu realizuje zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (lub w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka). A przy tym posiada warunki umożliwiające prawidłowe kształcenie i rehabilitację dzieci z rozpoznanym rodzajem niepełnosprawności. Ten element powinien być oceniany indywidualnie w odniesieniu do treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którego zaleceń, o charakterze quasi-opinii biegłych, nie może modyfikować organ reprezentujący gminę, ani też orzekający w takiej sprawie sąd administracyjny.
Wybór danej jednostki edukacyjnej przez rodziców powinien zatem być honorowany, gdy na terenie gminy, w której dziecko niepełnosprawne mieszka, w najbliższej geograficznie odległości nie byłoby placówki równorzędnej pod względem stopnia realizacji zaleceń orzeczenia dla danego dziecka.
W tej sprawie, z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wynikało, że zalecane były przede wszystkim zajęcia rewalidacyjne. W ramach zajęć rewalidacyjnych rozwijane są umiejętności komunikacyjne w tym umiejętności społeczne, co jest szczególnie ważne dla ucznia z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera. Tymczasem żadna z placówek wskazanych przez burmistrza nie spełniała w pełni tych zaleceń, a wszystkie zalecenia realizowało niepubliczne przedszkole wskazane przez rodziców małoletniego. Faktem jest też, że małoletni przez kilka lat uczęszczał do miejskiego przedszkola. Jednak pomimo deklarowania przez dyrektora realizacji zaleceń wynikających z orzeczenia, nastąpiło cofnięcie w rozwoju dziecka, co zostało potwierdzone przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną. Tak więc, skoro już raz przez kilka lat nie zapewniono realizacji zaleceń i doprowadziło do to pogłębienia deficytów u tego dziecka, to nie można wymagać od jego rodziców, żeby ponownie posyłali swoje dziecko do tego samego przedszkola.
Ponadto, wbrew twierdzeniom organu, wyboru w zakresie zwrotu kosztów dowozu dokonują rodzicie dziecka. Tym samym nawet gdyby gmina zorganizowała bezpłatny transport i opiekę dla dziecka w zakresie dowozu do szkoły, to i tak rodzice mogliby wybrać dowożenie swojego dziecka we własnym zakresie i żądać ponoszonych z tego tytułu kosztów.
Wyrok NSA z 20 stycznia 2026 r., III OSK 2662
