Nauczyciele wskutek reformy emerytalnej z 1999 r. stracili prawo do przejścia na wcześniejszą emeryturę po 30 latach pracy – z tego prawa mogą skorzystać tylko osoby, które spełniły ten warunek do 2008 r. Reszta przechodzi na emeryturę na zasadach ogólnych – czyli po ukończeniu 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn. Na pocieszenie dostali możliwość korzystania z nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, które jest odpowiednikiem emerytur pomostowych.

Czytaj: MEiN: Nie pracujemy nad przywróceniem wcześniejszych emerytur dla nauczycieli>>

Sprawdź w LEX: Możliwości przejścia nauczycieli na emeryturę - zwięzły opis warunków, które muszą spełnić nauczyciele zamierzający przejść na emeryturę, z uwzględnieniem uprawnień do wcześniejszych emerytur i terminu spełnienia każdego z wymogów >>

Związkowcy chcą dyskutować o zmianach

- Postulatem środowiska, także tego skupionego w ZNP, jest przede wszystkim możliwość odejścia na wcześniejszą emeryturę - mówi Prawo.pl prezes ZNP Sławomir Broniarz. - Musimy jedynie ustalić, na jakich warunkach – póki co nie wiemy. Rząd sygnalizuje jedynie, że zmiany będą, ale nie wiemy, czy oznacza to powrót do zasad jeszcze sprzed reformy Jerzego Buzka, czy stworzenie nowych rozwiązań dostosowanych do obecnego systemu. Podkreślamy natomiast, że powinniśmy stworzyć nauczycielom taką możliwość. Decyzja, czy z niej skorzysta, powinna należeć do każdego nauczyciela - podejmować ją będzie po bardzo wnikliwej analizie swojej indywidualnej sytuacji, zwłaszcza finansowej - wskazuje.

Czytaj:​ Sławomir Broniarz: Brak nowych kadr doprowadzi do zapaści oświaty>>

Czytaj w LEX: Warunki przejścia nauczycieli na emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym >>>

Czytaj w LEX: Warunki przejścia nauczycieli na wcześniejszą emeryturę bez względu na wiek >>>

Szef ZNP mówi, że nauczyciel, który odchodzi na emeryturę powinien wnikliwie przeanalizować swoją sytuację finansową - czy wysokość świadczenia wystarczy na normalne życie. - Niemniej ciekawi nas kwestia, jak w ogóle ma wyglądać opracowywanie tych rozwiązań, również emerytalnych, skoro w Monitorze Polskim opublikowano zarządzenie, z którego wynika czarno na białym, że oto premier i "Solidarność" będą rozstrzygali w kluczowych dla społeczeństwa kwestiach - rozumiem, zatem, że i materia dotycząca nauczycieli będzie rozpatrywana w porozumieniu z oświatową "Solidarnością" - mówi prezes ZNP.

Czytaj w LEX: Emerytury nauczycielskie - zagadnienia ogólne >>>

  

W poprzednich latach propozycje dla węższej grupy

Projekt zmian ws. przywrócenia nauczycielom prawa do wcześniejszej emerytury pojawił się w 2021 r. - obejmowały one tylko tych pedagogów, którzy w latach 2009 – 2013 osiągnęli staż pracy 30 lat, w tym 20 lat w oświacie, a zatem tylko wąskiej grupy nauczycieli, którzy i tak mają ukończone 60 lat. Była to niezbyt atrakcyjna propozycja dla kobiet, które stanowią większość nauczycieli, bo one i tak mogą przejść na emeryturę w wieku 60 lat.

Ze zmian się wycofano i nowa wersja projektu na razie się nie pojawiła - Obecnie w ministerstwie nie są prowadzone prace nad nowelizacją ustawy Karta Nauczyciela, a kwestie przywrócenia przepisów dotyczących tzw. emerytury nauczycielskiej planowane są jako temat rozmów z reprezentatywnymi związkami zawodowymi zrzeszającymi nauczycieli – podkreśliła we wtorek rzecznik MEiN Adrianna Całus-Polak. Pewne zmiany w tej materii zapowiadał w grudniu minister edukacji Przemysław Czarnek. Wskazywał, że ze względu na niż demograficzny, nauczycieli czekają zwolnienia, zatem konieczne jest przywróceniem systemu wcześniejszej emerytury.

WZORY dokumentów w LEX:

 

Koncepcja Jaruzelskiego

Według dr. Tomasza Lasockiego z Katedry Prawa Ubezpieczeń na Wydziale Prawa i Administracji UW, przygotowując takie zmiany, rząd musi wziąć pod uwagę spójność systemu ubezpieczeń społecznych.

- Wprowadzając taki przywilej emerytalny - bo tym w istocie jest prawo do wcześniejszej emerytury - należy przede wszystkim zastanowić się, co odróżnia nauczycieli od innych grup zawodowych w takim stopniu, by uzasadniało to wprowadzanie takiego przywileju. Zazwyczaj prawo do wcześniejszej emerytury przyznaje się danej grupie zawodowej albo dlatego, że wykonują pracę wyniszczającą dla organizmu i przejście na emeryturę jest konieczne, by ratować ich zdrowie, albo wykonywanie danej pracy przez osobę starszą byłoby zagrożeniem dla innych - wskazuje.

Zdaniem eksperta należałoby się zastanowić, czy te przesłanki zachodzą w przypadku nauczycieli, czy za powrotem do art. 88 KN przemawiają wyłącznie powody polityczne. - Problemy w oświacie narastały latami, bo wynagrodzenia nauczycieli - w porównaniu z tymi w gospodarce - rosły zbyt wolno. W budżecie nie ma pieniędzy na podwyższenie nauczycielskich pensji, więc za powrotem do wcześniejszych, nauczycielskich emerytur może przemawiać rozumowanie - teraz nie stać nas na podwyżki, więc dajmy nauczycielom uprawnienie, którego koszty poniesie ktoś inny - kolejne pokolenie podatników.  A nie tędy droga do rozwiązania problemów w oświacie - nauczyciele powinni być przede wszystkim dobrze wynagradzani - mówi dr Lasocki. - Wcześniejsze emerytury dla nauczycieli wprowadzono za czasów Wojciecha Jaruzelskiego, gospodarka była w złej kondycji, a na rynek pracy miało wejść pokolenie powojennego wyżu, dla którego nie było miejsc pracy. Stąd pomysł przywilejów emerytalnych dla różnych grup zawodowych. Teraz takiego uzasadnienia nie ma, zwłaszcza że póki co nauczycieli brakuje. Czyżby, by MEiN stać było na większą kreatywność niż Jaruzelskiego i jest w stanie jedynie powtarzać jego kroki - poczynione przecież odwrotnej sytuacji - nadpodaży rąk do pracy w oświacie - dodaje.

 

Dr Lasocki: Dla spracowanych osób lepsze świadczenie przedemerytalne niż emerytura stażowa>>

 

 

W tym kontekście warto też nadmienić, że choć planowano zmiany dotyczące innych grup pracowników i w grudniu 2021 r. do Sejmu wpłynęły dwa projekty ustaw dotyczące emerytur stażowych, na wprowadzenie nowych rozwiązań się nie zdecydowano. w tym emerytur prezydenckich. Resort Rodziny i Polityki Społecznej oficjalnie przyznaje, że kwestia emerytur stażowych wymaga bardzo dokładnych analiz skutków (przede wszystkim finansowych, gospodarczych i społecznych), jakie by taka zmiana spowodowała.

 

Praca na świadczeniu kompensacyjnym

Obecnie ok. 13 tys. nauczycieli korzysta ze świadczenia kompensacyjnego, przed 2022 r. nie mogli oni jednocześnie podejmować pracy w szkole. Ograniczenia jednak zniesiono - najpierw tylko wobec polonistów, potem wobec wszystkich nauczycieli - o co również zabiegali związkowcy.

- Od strony systemowej zachęcanie ludzi do tego, by odchodzili z rynku pracy, a jednocześnie dalej wykonywali tę samą pracę, jest nielogiczne - uważa dr Lasocki. - Tak jest z pracą "na świadczeniu kompensacyjnym" i tak byłoby przy przyznaniu nauczycielom prawa do wcześniejszej emerytury i jednoczesnym zachęcaniem ich do pracy w szkole. Lepszym rozwiązaniem byłoby przyznawanie im bonusów za dłuższą pracę w szkole - przede wszystkim zwiększenia wynagrodzeń, albo poszukiwanie innych uprawnień - np. dodatków podwyższających świadczenie emerytalne nabywane w powszechnym wieku. Można też oderwać się od prostych świadczeń i pomyśleć o nauczycielskim funduszu kredytowym - aby zachęcić nowe osoby do zawodu - podkreśla.

Więcej w LEX: Świadczenie kompensacyjne dla nauczycieli - KOMENTARZ PRAKTYCZNY >>>