Nowa ustawa o prawach ucznia. Rząd przyjął projekt MEN

Prawa i obowiązki ucznia zostaną skatalogowane w jednym akcie prawnym, środki wychowawcze będą mieć pierwszeństwo przed karami, powstaną rzecznicy praw uczniowskich a rady szkół będą obowiązkowe. To główne założenia zaproponowanego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej projektu ustawy o prawach i obowiązkach ucznia, który został przyjęty przez rząd i teraz trafi do Sejmu.

Najważniejsze punkty projektu:

1. Ustawowy katalog praw oraz obowiązków ucznia. Obecnie prawa i obowiązki uczniów są rozproszone w różnych aktach prawnych, ustawa ma uporządkować ten stan rzeczy.
2. Ustawowy katalog działań wychowawczych i kar dla uczniów oraz ustawowe procedury ich nakładania. MEN zapewnia, że stawia na wychowawczą rolę szkół, dlatego zasadą będzie stosowanie działań wychowawczych. Dopiero gdy okażą się one niewystarczające, dyrektor będzie mógł wszcząć postępowanie o ukaranie ucznia.
3. Rzecznicy praw uczniowskich. Projekt przewiduje utworzenie Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich, działającego na poziomie krajowym. Będzie to wyższe stanowisko w służbie cywilnej obsługiwane przez MEN. Rzecznik będzie wybierany w drodze konkursu na 4-letnią kadencję. Ponadto powstanie 16 wojewódzkich rzeczników praw uczniowskich działających przy kuratoriach (powoływanych i odwoływanych przez krajowego rzecznika na niewiążący wniosek kuratora). Gminy i powiaty, tak jak dotychczas, będą mogły powoływać rzeczników gminnych (miejskich) i powiatowych. System uzupełnią szkolni rzecznicy praw uczniowskich - będą nimi opiekunowie samorządów uczniowskich.
4. Obowiązek ustanowienia rad szkół od 1 września 2028 roku. Wyłączone z niego będą placówki, w których ze względu na specyfikę organizacji pracy nie ma możliwości wyłonienia stałej reprezentacji rodziców lub uczniów, jak np. szkoły przyszpitalne.
5. Uporządkowanie sytuacji prawnej uczniów pełnoletnich w zakresie dostępu do ocen i usprawiedliwiania ich nieobecności.
6. Nowe zasady usprawiedliwiania nieobecności. Do usprawiedliwienia będzie dołączany powód niezawierający jednak informacji nadmiernych lub wrażliwych. Tryb, termin i forma usprawiedliwienia wciąż będą jednak wewnętrzną decyzją każdej szkoły.

Wyniki ankiety MEN

MEN przedstawiając projekt przywołuje wyniki ankiety, którą w okresie od 26 stycznia do 28 lutego 2026 r. poprzez Zintegrowaną Platformę Edukacyjną wypełniło 18 389 uczniów i nauczycieli.

Na pytanie o całościową ocenę projektu odpowiedziano następująco:

• zdecydowanie pozytywnie – 8,67 proc.;
• raczej pozytywnie – 37,98 proc. (łącznie wyniki pozytywne: 46,65 proc.);
• nie mam zdania/trudno powiedzieć – 39,58 proc.;
• raczej negatywnie – 9,16 proc.;
• zdecydowanie negatywnie – 4,61 proc. (łącznie wyniki negatywne: 13,76 proc.).

Wśród nauczycieli oceny wyglądały następująco:

• zdecydowanie pozytywnie – 4,39 proc.;
• raczej pozytywnie – 44,17 proc. (łącznie wyniki pozytywne: 48,55 proc.);
• nie mam zdania/trudno powiedzieć – 35,98 proc.;
• raczej negatywnie – 11,73 proc.;
• zdecydowanie negatywnie – 3,74 proc. (łącznie wyniki negatywne: 15,46 proc.).