SN: Pracodawca ma płacić składki od nadgodzin z umowy cywilnej
Gdy pracownik pracuje dodatkowo na podstawie umowy cywilnej zawartej ze swoim pracodawcą, to ten ostatni ma obowiązek opłacania za niego składki na ubezpieczenie. Jest to odpowiedź na nadużycia sprzeczne z ochroną zatrudnionego, choćby w zakresie czasu pracy, czyli problemu nadgodzin - stwierdził Sąd Najwyższy w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.
Sąd Apelacyjny 14 czerwca 2018 r. oddalił apelację skarżącego Przedsiębiorstwa Autobusowego Sp. z o.o. od wyroku Sądu Okręgowego, który także oddalił odwołania skarżącego od decyzji pozwanego ZUS.
ZUS określił wyższe podstawy wymiaru składek, obejmujące zainteresowanych czterech pracowników. Kierowcy ci w ramach umów zlecenia wykonywali pracę na rzecz skarżącego przedsiębiorstwa. Wszyscy oni mieli także wykonywać zadania dla innej firmy, która też ich zatrudniała.
Płatnik to zatrudniający
W kasacji przedsiębiorstwo postawiło pytanie: Czy istnieje podstawa prawna do uznania, że obowiązek naliczania i odprowadzania składek obciąża pracodawcę, a w szczególności, czy nie należało stosować ogólnej zasady, że płatnikiem jest podmiot zawierający umowę cywilną i z tej racji rozliczający osobę objętą ubezpieczeniem.
Skarżący wskazał na zdanie odrębne sędziego zgłoszone do wyroku objętego skargą, oparte na zarzutach niezgodności obciążenia pracodawcy dodatkowymi składkami z przepisami Konstytucji – art. 2, art. 64 ust. 3, art. 84, art. 217. Ponadto według ustawy pracodawca jest płatnikiem składek za zleceniobiorcę, który zawarł umowę z osobą trzecią, a jednocześnie jest pracownikiem tego pracodawcy.
Problem wykładni i praktyki
Natomiast z art. 4 pkt 2a jednoznacznie wynika, że pracodawca płaci składki za pracowników, natomiast jednostki organizacyjne lub osoby fizyczne płacą składki za inne osoby, z którymi zawierają umowy cywilne objęte obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. W odpowiedzi pozwany wniósł o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie kosztów.
Sąd Najwyższy nie przyjął sprawy do rozpoznania merytorycznego. Zgłoszony problem dotyczy wykładni i stosowania prawa, co nie stanowi zagadnienia prawnego. Innymi słowy, tam gdzie nie ma rozbieżności w orzecznictwie, to nie istotnego zagadnienia prawnego.
Pracownik na zleceniu
Należy zauważyć, że art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które były podstawa wyroków w dwóch instancjach nie likwiduje odrębności umów cywilnych. Nie oznacza to, że należy bezwzględnie stosować zasadę ogólną, czyli że płatnikiem jest osoba trzecia – pracodawca umów cywilnych.
Powołany przepis stanowi, że "za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy."
Orzecznictwo utrwalone
Rzecz w tym, że orzecznictwo Sądu Najwyższego począwszy od uchwały z 2 września 2009 r., (II UZP 6/09) przyjmuje, że to pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnej zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne. Wówczas płatnikiem składek nie jest ta osoba trzecia. Kolejne orzeczenia Sądu Najwyższego utrwalają to stanowisko i odnoszą się do kwestii, wynikających z przyjęcia, że płatnikiem składek jest pierwotny pracodawca.
Art. 8 ust. 2a, gdy pracownik pracuje dodatkowo na podstawie umowy cywilnej zawartej ze swoim pracodawcą, to jest to odpowiedź na nadużycia sprzeczne z ochroną zatrudnionego (choćby w zakresie czasu pracy, czyli problemu nadgodzin jak w sprawie objętej skargą).
Jeśli pracownik świadczy prace na rzecz osoby trzeciej, to nie można wykluczyć instrumentalnego stosowania prawa nawet z założeniem o nieskutecznej (przyszłej) odpowiedzialności za składki. U podstaw leży korzyść pracodawcy. Wszak jego pracownicy nadal pracują na jego rzecz, to pracodawca jest płatnikiem składek.
Sygnatura III UK 104/19, orzeczenie z 19 lutego 2020 r.
