Prawo o miarach i legalnych jednostkach miar używanych do oficjalnego mierzenia różnych parametrów, czynników, materiałów i zjawisk
Zmienione rozporządeniem z dnia 12 stycznia 2010 r. rozporządzenie Rady Ministrw z dnia 30 listopada 2006 r. w sprawie legalnych jednostek miar (Dz. U. Nr 225, poz. 1638 z pźn. zm.) dalej r.l.j.m. nie jest co prawda rozporządzeniem behapowskim, ale warto wiedzieć jak są definiowane jednostki miar, będące jednostkami podstawowymi Międzynarodowego Układu Jednostek Miar (SI), używane do oficjalnego mierzenia rżnych parametrw, czynnikw, materiałw i zjawisk.
Niestety, nie zawsze są to definicje zrozumiałe dla człowieka bez specjalistycznej wiedzy, np. kelwin (K) jest obecnie definiowany jako 1/273,16 część temperatury termodynamicznej punktu potrójnego wody, której skład izotopowy charakteryzuje się następującymi stosunkami liczności materii: 0,00015576 mola2H na jeden mol1H, 0,0003799 mola17O na jeden mol16O i 0,0020052 mola18O na jeden mol16O. Tak znana jednostka jak metr (m) nie jest już (od 1983 r.) definiowana jako długość irydowo-platynowego wzorca metra, lecz jako długość drogi przebytej w próżni przez światło w czasie 1/299.792.458 sekundy, natomiast wzorzec kilograma (kg) jest nadal równy masie międzynarodowego prototypu kilograma przechowywanego w Międzynarodowym Biurze Miar w Sèvres pod Paryżem. Sekunda (") według r.l.j.m. jest to czas równy 9.192.631.770 okresom promieniowania odpowiadającego przejściu między dwoma nadsubtelnymi poziomami stanu podstawowego atomu cezu 133, a np. kandela to światłość źródła emitującego w określonym kierunku promieniowanie monochromatyczne o częstotliwości 540x1012 herców i o natężeniu promieniowania w tym kierunku równym 1/683 wata na steradian.
Warto wiedzieć, że ciśnienie, w tym ciśnienie akustyczne, jest podawane w paskalach (Pa), ale ciśnienie krwi oraz ciśnienie innych płynów ustrojowych – w milimetrach słupa rtęci (mmHg), kąt płaski – w radianach (rad), kąt bryłowy – w steradianach (sr), częstotliwość – w hercach (Hz), siła – już nie w koniach mechanicznych, lecz w niutonach (N), ciśnienie – nie w "atmosferach", lecz w paskalach (Pa), praca, energia – nie w "kilogramometrach", a w dżulach (J), moc – nadal w watach (W), ilość elektryczności, ładunek elektryczny – w kulombach (C), napięcie elektryczne – nadal w woltach (V), pojemność elektryczna – w faradach (F), opór elektryczny – w omach (Ω), konduktancja (tj. przewodność elektryczna) – w simensach (S), strumień magnetyczny – w weberach (Wb), indukcja magnetyczna – w teslach (T), ale indukcyjność – w henrach (H), strumień świetlny – w lumenach (lm), natężenie oświetlenia – w luksach (lx), aktywność promieniotwórcza – w bekerelach (Bq), ale dawka pochłonięta promieniowania – w grejach (Gy), a równoważnik dawki pochłoniętej – w siwertach (Sv), natomiast aktywność katalityczna – w katalach (bez miana literowego).
Do wyrażania jednostki miary stosuje się oznaczenie jednostki lub jej nazwę. Do nazw i oznaczeń jednostek miar nie można dołączać żadnych dodatkowych wyrazów, wskaźników bądź liter, poza określonymi w r.l.j.m. Oznaczenie jednostki miary pisze się bez kropki na końcu, a w druku - czcionką prostą. W oznaczeniu jednostki miary nie stosuje się liczby mnogiej. Oznaczenia jednostek miar złożonych, tworzonych jako iloczyny jednostek miar, można zapisać stosując znak mnożenia, w postaci kropki umieszczanej w połowie wysokości wiersza, pomiędzy oznaczeniami jednostek miar tworzących jednostkę złożoną, albo oddzielając oznaczenia jednostek miar pojedynczym odstępem. W uzasadnionych przypadkach, a w szczególności w maszynopisach, dopuszcza się pisanie kropki na dole wiersza.
Oznaczenia jednostek miar, których budowa lub pisownia nie odpowiada powyższym zasadom, są następujące: stopień Celsjusza oznacza się jako - °C, elektronowolt – eV, stopień - °, minuta - , sekunda - ", milimetr słupa rtęci – mmHg, watogodzina – Wh, amperogodzina – Ah, woltoamper - VA. Obecnie już nie należy zostawiać odstępu między wartością liczbową a oznaczeniem jednostki miary, np – 20oC. Nazwę jednostki miary pisze się małą literą, jeżeli ogólne reguły pisowni polskiej nie stanowią inaczej, a w druku czcionką prostą. Nazwy jednostek miar odmienia się według zasad deklinacji polskiej, np. watów, luksów.
Warto również poznać ustalone prawem nazwy i oznaczenia przedrostków wyrażających mnożniki dziesiętne służące do tworzenia dziesiętnych wielokrotności jednostek miar. I tak: deka (da) – czyli np. dekagram (dag, dawniej dkg), hekto (h) – czyli 100, kilo – np. tradycyjny kilogram (kg), albo kilometr (km), mega (M) – np. megabajt (Mb) lub megagram (Mg - milion gram), a bardziej tradycyjnie – tona, giga (G) – obecnie najbardzie popularne są "gigabajty" (Gb), w odniesieniu do masy będzie to gigagram (Gg), czyli odpowiednik 1000 ton, tera (T) –odpowiednik miliona ton, czyli 1012 gram (Tg), peta (P) – to 1015, czyli dziesiątka z piętnastoma zerami, eksa (E) – to 1018, zeta (Z) – to 1021 i jotta (Y) – 1024 (stąd zapewne powiedzenie "co do joty", czyli bardzo dokładnie). Przedrostków nie stosuje się w odniesieniu do kątów płaskich i bryłowych, stopni oraz jednostek czasu.
Więcej regulacji dotyczących legalnych jednostkach miar i państwowych wzorcach tych jednostek, prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych, kompetencji i zadaniach organów administracji rządowej właściwych w sprawach miar oraz sprawowania nadzoru nad wykonywaniem przepisów o miarach i mierzeniu znaleźć w ustawie z dnia 11 maja 2001 r. - Prawo o miarach (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 243, poz. 2441 z późn. zm.). Celem ustawy jest zapewnienie jednolitości miar i wymaganej dokładności pomiarów wielkości fizycznych w Rzeczypospolitej Polskiej.
Warto wiedzieć, że ciśnienie, w tym ciśnienie akustyczne, jest podawane w paskalach (Pa), ale ciśnienie krwi oraz ciśnienie innych płynów ustrojowych – w milimetrach słupa rtęci (mmHg), kąt płaski – w radianach (rad), kąt bryłowy – w steradianach (sr), częstotliwość – w hercach (Hz), siła – już nie w koniach mechanicznych, lecz w niutonach (N), ciśnienie – nie w "atmosferach", lecz w paskalach (Pa), praca, energia – nie w "kilogramometrach", a w dżulach (J), moc – nadal w watach (W), ilość elektryczności, ładunek elektryczny – w kulombach (C), napięcie elektryczne – nadal w woltach (V), pojemność elektryczna – w faradach (F), opór elektryczny – w omach (Ω), konduktancja (tj. przewodność elektryczna) – w simensach (S), strumień magnetyczny – w weberach (Wb), indukcja magnetyczna – w teslach (T), ale indukcyjność – w henrach (H), strumień świetlny – w lumenach (lm), natężenie oświetlenia – w luksach (lx), aktywność promieniotwórcza – w bekerelach (Bq), ale dawka pochłonięta promieniowania – w grejach (Gy), a równoważnik dawki pochłoniętej – w siwertach (Sv), natomiast aktywność katalityczna – w katalach (bez miana literowego).
Do wyrażania jednostki miary stosuje się oznaczenie jednostki lub jej nazwę. Do nazw i oznaczeń jednostek miar nie można dołączać żadnych dodatkowych wyrazów, wskaźników bądź liter, poza określonymi w r.l.j.m. Oznaczenie jednostki miary pisze się bez kropki na końcu, a w druku - czcionką prostą. W oznaczeniu jednostki miary nie stosuje się liczby mnogiej. Oznaczenia jednostek miar złożonych, tworzonych jako iloczyny jednostek miar, można zapisać stosując znak mnożenia, w postaci kropki umieszczanej w połowie wysokości wiersza, pomiędzy oznaczeniami jednostek miar tworzących jednostkę złożoną, albo oddzielając oznaczenia jednostek miar pojedynczym odstępem. W uzasadnionych przypadkach, a w szczególności w maszynopisach, dopuszcza się pisanie kropki na dole wiersza.
Oznaczenia jednostek miar, których budowa lub pisownia nie odpowiada powyższym zasadom, są następujące: stopień Celsjusza oznacza się jako - °C, elektronowolt – eV, stopień - °, minuta - , sekunda - ", milimetr słupa rtęci – mmHg, watogodzina – Wh, amperogodzina – Ah, woltoamper - VA. Obecnie już nie należy zostawiać odstępu między wartością liczbową a oznaczeniem jednostki miary, np – 20oC. Nazwę jednostki miary pisze się małą literą, jeżeli ogólne reguły pisowni polskiej nie stanowią inaczej, a w druku czcionką prostą. Nazwy jednostek miar odmienia się według zasad deklinacji polskiej, np. watów, luksów.
Warto również poznać ustalone prawem nazwy i oznaczenia przedrostków wyrażających mnożniki dziesiętne służące do tworzenia dziesiętnych wielokrotności jednostek miar. I tak: deka (da) – czyli np. dekagram (dag, dawniej dkg), hekto (h) – czyli 100, kilo – np. tradycyjny kilogram (kg), albo kilometr (km), mega (M) – np. megabajt (Mb) lub megagram (Mg - milion gram), a bardziej tradycyjnie – tona, giga (G) – obecnie najbardzie popularne są "gigabajty" (Gb), w odniesieniu do masy będzie to gigagram (Gg), czyli odpowiednik 1000 ton, tera (T) –odpowiednik miliona ton, czyli 1012 gram (Tg), peta (P) – to 1015, czyli dziesiątka z piętnastoma zerami, eksa (E) – to 1018, zeta (Z) – to 1021 i jotta (Y) – 1024 (stąd zapewne powiedzenie "co do joty", czyli bardzo dokładnie). Przedrostków nie stosuje się w odniesieniu do kątów płaskich i bryłowych, stopni oraz jednostek czasu.
Więcej regulacji dotyczących legalnych jednostkach miar i państwowych wzorcach tych jednostek, prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych, kompetencji i zadaniach organów administracji rządowej właściwych w sprawach miar oraz sprawowania nadzoru nad wykonywaniem przepisów o miarach i mierzeniu znaleźć w ustawie z dnia 11 maja 2001 r. - Prawo o miarach (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 243, poz. 2441 z późn. zm.). Celem ustawy jest zapewnienie jednolitości miar i wymaganej dokładności pomiarów wielkości fizycznych w Rzeczypospolitej Polskiej.
