Ustawa ma na celu wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2010 r. sygn. akt. P 29/09 (Dz. U. Nr 225, poz. 1474). Na mocy tego wyroku z dniem 31 maja 2012 r. przestaje obowiązywać art. 218 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.) oraz art. 24 ust. 1, art. 98 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585).
Dotychczas osoba fizyczna będąca płatnikiem składek za nieopłacenie lub opłacenie w nienależytej wysokości składek ZUS mogła zostać, na mocy ww. przepisów, ukarana podwójnie. Mogła zostać na nią nałożona opłata dodatkowa, która jest wymierzana przez ZUS w przypadku nieopłacania składek lub opłacania ich w zaniżonej wysokości. Wysokość opłaty wynosi od 1% do 100% nieopłaconych składek i jest stosowana adekwatnie do nieprawidłowości stwierdzonych w zakresie obowiązku opłacania składek i okoliczności, które do nich doprowadziły. Jednocześnie sankcje za ten sam czyn przewidywały przepisy kodeksu karnego stanowiąc, iż ten kto, wykonując czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub uporczywie narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Ustawa z dnia 10 maja 2012 r. wprowadziła w art. 24 ust. 1 ustawy systemowej zastrzeżenie, z którego wynika, iż podleganie odpowiedzialności za przestępstwo lub wykroczenie stanowi negatywną przesłankę dla wymierzenia dodatkowej opłaty.
Płatnikowi będącemu osobą fizyczną skazanemu prawomocnym wyrokiem za nieopłacenie składek lub opłacenie ich w zaniżonej wysokości, nie będzie wymierzana dodatkowa opłata.
W przypadku wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie dotyczące nieopłacenia lub zaniżenia wysokości składek postępowania o wymierzenie dodatkowej opłaty płatnikowi składek będącemu osobą fizyczną za ten sam czyn nie będzie wszczynane, a wszczęte ulegnie zawieszeniu do dnia zakończenia postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie.
W razie prawomocnego skazania płatnika będącego osobą fizyczną za przestępstwo lub wykroczenie polegające na nieopłaceniu lub zaniżeniu wysokości składek wszczęte postępowanie o wymierzenie dodatkowej opłaty będzie umorzone z urzędu a w przypadku gdy była już wydana decyzja o wymierzeniu dodatkowej opłaty decyzja ta będzie uchylona z urzędu, a pobrana opłata będzie podlegała zwrotowi wraz z odsetkami.
Jednocześnie ZUS nie został całkowicie pozbawiony instrumentu dyscyplinującego, jakim jest dodatkowa opłata. W wypadku jednostek organizacyjnych, którym przysługuje przymiot płatnika składek, ZUS nadal będzie mógł wymierzać tego typu sankcję.
Ustawa wchodzi w życie z dniem utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów, tj. z dniem 31 maja 2012 r.
