- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;
- w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.
Na równi z wypadkiem przy pracy, jak mówi ust. 2, traktuje się wypadek, któremu pracownik uległ:
- w czasie podróży służbowej w okolicznościach innych niż określone w ust. 1, chyba że wypadek spowodowany został postępowaniem pracownika, które nie pozostaje w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań;
- podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony;
- przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające u pracodawcy organizacje związkowe.
Co więcej, w myśl art. 3 ust. 3 ww. ustawy, za wypadek przy pracy uważa się również nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w okresie ubezpieczenia wypadkowego z danego tytułu podczas m.in. wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (pkt 6); współpracy przy wykonywaniu pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (pkt 7) czy wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowa taka została zawarta z pracodawcą, z którym osoba pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje ona pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy (pkt 13).
Z kolei obowiązki pracodawcy w przypadku wypadku przy pracy i kwestie postępowania powypadkowego reguluje Kodeks pracy (dalej: k.p.). Jak stanowi art. 234 par. 1 k.p., w razie wypadku przy pracy pracodawca jest obowiązany podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym i ustalenie w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyn wypadku oraz zastosować odpowiednie środki zapobiegające podobnym wypadkom.
Alert RCB a wypadek przy pracy
Jak zatem potraktować zdarzenie, do którego dojdzie w związku z otrzymanym przez pracodawcę czy pracownika alertem RCB? Na przykład, gdy pracownik w godzinach pracy, udając się w bezpieczne miejsce schronienia znajdujące się poza zakładem pracy, w pośpiechu, upadnie i złamie nogę albo rękę? Czy gdy pracownik, szukając miejsca do ukrycia się, ale będąc w drodze do pracy, ulegnie wypadkowi, to zdarzenie takie należy uznać za wypadek przy pracy? I na kim wreszcie będzie ciążył obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa w miejscu schronienia? Zapytaliśmy o to Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
- W odniesieniu do wypadków, jakim hipotetycznie mogą ulec pracownicy w czasie ogłoszonego alertu RCB, należy zauważyć, że zgodnie z art. 234 par.1 k.p., w razie wypadku przy pracy pracodawca jest obowiązany m.in. zapewnić udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym i ustalenie w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyn tego wypadku. Sposób i tryb postępowania przy ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy został określony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz.U. Nr 105, poz. 870) - przekazało ministerstwo. Jak podkreśiło, w opinii MRPiPS, również w przypadku alertu RCB o ataku z powietrza, pracodawca będzie miał ten obowiązek. Po ustaleniu okoliczności zdarzenia, zespół powypadkowy dokona prawnej kwalifikacji wypadku zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673, z późn. zm.), na podstawie par. 7 ust. 1 pkt 7 ww. rozporządzenia Rady Ministrów.
Odnosząc się do wypadku w drodze do pracy MRPiPS zaznaczyło, że wypadek w drodze do pracy nie jest tożsamy z wypadkiem przy pracy. - Zgodnie z art. 57b ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 1749, z późn. zm.) za wypadek w drodze do pracy lub z pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w drodze do lub z miejsca wykonywania zatrudnienia lub innej działalności stanowiącej tytuł ubezpieczenia rentowego, jeżeli droga ta była najkrótsza i nie została przerwana. Jednakże uważa się, że wypadek nastąpił w drodze do pracy lub z pracy, mimo że droga została przerwana jeżeli przerwa była życiowo uzasadniona i jej czas nie przekraczał granic potrzeby, a także wówczas, gdy droga, nie będąc drogą najkrótszą, była dla ubezpieczonego, ze względów komunikacyjnych, najdogodniejsza - czytamy w odpowiedzi.
Jak zaznacza resort, uznanie zdarzenia za wypadek w drodze do pracy lub z pracy, na podstawie par. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad oraz trybu uznawania zdarzenia za wypadek w drodze do pracy lub z pracy, sposobu jego dokumentowania, wzoru karty wypadku w drodze do pracy lub z pracy oraz terminu jej sporządzania (Dz.U. z 2013 r. poz. 924), następuje na podstawie:
- oświadczenia poszkodowanego, członka jego rodziny lub świadków co do czasu, miejsca i okoliczności zdarzenia;
- informacji i dowodów pochodzących od podmiotów badających okoliczności i przyczyny zdarzenia lub udzielających poszkodowanemu pierwszej pomocy;
- ustaleń sporządzającego kartę.
Ustalenie okoliczności wypadku w drodze do pracy lub z pracy jest dokonywane w karcie wypadku w drodze do pracy lub z pracy (par. 3 tego rozporządzenia), a kartę wypadku pracodawca sporządza po ustaleniu okoliczności i przyczyn zdarzenia (par. 4 rozporządzenia). Stwierdzenie w protokole powypadkowym, że wypadek nie jest wypadkiem przy pracy albo że zachodzą okoliczności, które mogą mieć wpływ na prawo pracownika do świadczeń przysługujących z tytułu wypadku, a także odmowa uznania zdarzenia za wypadek w drodze do pracy lub z pracy wymagają uzasadnienia.
Czytaj również: Stwierdzenie wypadku przy pracy wymaga pochylenia się nad jego definicją>>
Kto ma zapewnić bezpieczeństwo pracownikom w miejscu schronienia?
- Pracownicy udający się do schronienia na polecenie pracodawcy pozostają w jego dyspozycji. Jednocześnie to pracodawca odpowiada za zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Z tego względu zasadne jest przyjęcie, że w razie wypadku podczas przemieszczania się do schronienia będziemy mieli do czynienia z wypadkiem przy pracy - mówi Magdalena Zwolińska, adwokat z kancelarii HRLS Zwolińska & Zwoliński. I dodaje:
Wypadkiem przy pracy jest bowiem każde nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą, w tym m. in. podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika poleceń przełożonych. Wskazuje się również, że aby zakwalifikować dane zdarzenie jako wypadek przy pracy, wystarczy wyłącznie funkcjonalny związek tego zdarzenia z pracą. Jeśli zatem pracodawca wydał pracownikom polecenie udania się w miejsce bezpieczne, a polecenie to ma zasadniczo charakter służbowy i jest wiążące dla pracownika, to złamanie przez niego ręki lub nogi może być poczytywane za wypadek przy pracy - podkreśla mec. Magdalena Zwolińska.
W opinii Katarzyny Kameckiej, eksperta ds. prawa pracy Polskiego Towarzystwa Gospodarczego, w przypadku gdy pracownik w drodze do pracy, w związku z alertem RCB, ulegnie wypadkowi, np. potknie się, szukając miejsca schronienia, to co do zasady nie będzie to wypadek przy pracy, ponieważ pracownik nie rozpoczął jeszcze wykonywania obowiązków pracowniczych i nie pozostaje w dyspozycji pracodawcy w związku z wykonywaniem pracy. Zdarzenie takie może natomiast zostać zakwalifikowane jako wypadek w drodze do pracy, jeżeli spełnione zostaną ustawowe przesłanki, np. nagłość zdarzenia, przyczyna zewnętrzna czy pozostawanie w drodze do pracy. Jeżeli jednak pracownik został już skierowany przez pracodawcę do miejsca schronienia lub wykonywał polecenie służbowe, a zdarzenie nastąpiło w trakcie realizacji tego polecenia, kwalifikacja zdarzenia jako wypadek przy pracy również opiera się na ocenie spełnienia przesłanek wypadku przy pracy. Oprócz nagłości zdarzenia, przyczyny zewnętrznej i wystąpieniem urazu, musi nastąpić tzw. związek z pracą. Udanie się do miejsca schronienia jest wykonywaniem obowiązków służbowych, zatem zdarzenie może pozostawać w związku z pracą i może zostać zakwalifikowane jako wypadek przy pracy.
Inną kwestią jest natomiast to, na kim ciąży obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa w miejscu schronienia.
Właściciel lub zarządca miejsca, w którym schronili się pracownicy, może ponosić odpowiedzialność za stan techniczny i bezpieczeństwo udostępnionej przestrzeni, zgodnie z obowiązkami wynikającymi z właściwych przepisów. Przykładowo, jeżeli pracownik ulegnie wypadkowi w parkingu podziemnym z powodu niezabezpieczonego otworu, wadliwego oświetlenia lub innego zaniedbania w zakresie utrzymania obiektu, może powstać podstawa do odpowiedzialności właściciela lub zarządcy. Natomiast sam fakt udostępnienia miejsca schronienia nie powoduje przejęcie przez jego właściciela wszystkich obowiązków pracodawcy w zakresie bhp. W określonych okolicznościach odpowiedzialność może ponosić zarówno pracodawca, jak i właściciel lub zarządca obiektu, jeśli ich odrębne zaniedbania przyczyniły się do powstania szkody. Wtedy trzeba będzie oddzielić odpowiedzialność cywilną za szkodę od ustalenia, czy zdarzenie stanowi wypadek przy pracy w rozumieniu przepisów wypadkowych - podkreśla Katarzyna Kamecka.
