Sposób przeprowadzania kontroli podatkowej w jednostkach gospodarki uspołecznionej.

ZARZĄDZENIE
MINISTRA FINANSÓW
z dnia 28 lutego 1983 r.
w sprawie sposobu przeprowadzania kontroli podatkowej w jednostkach gospodarki uspołecznionej.

Na podstawie art. 32 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1980 r. Nr 27, poz. 111 i z 1982 r. Nr 45, poz. 289) zarządza się, co następuje:
§  1. 
1. 
Zarządzenie określa sposób przeprowadzania kontroli wykonywania obowiązku podatkowego przez jednostki gospodarki uspołecznionej, zwanej dalej "kontrolą podatkową".
2. 
Kontrolę podatkową przeprowadza się w zakresie niezbędnym do ustalenia zobowiązań podatkowych i innych świadczeń pieniężnych od jednostek gospodarki uspołecznionej, na które zostały rozciągnięte przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1980 r. Nr 27, poz. 111 i z 1982 r. Nr 45, poz. 289), zwanej dalej "ustawą".
3. 
Przez użyte w zarządzeniu określenia:
1)
"organ podatkowy" - rozumie się organy, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy,
2)
"podatnik" - rozumie się jednostki, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz. U. Nr 7, poz. 55 i Nr 45, poz. 289).
§  2. 
1. 
Organy podatkowe przeprowadzają kontrolę wstępną i źródłową.
2. 
Kontrola wstępna przeprowadzana jest w siedzibie organu podatkowego na podstawie przedstawionych przez podatnika dokumentów, dotyczących zobowiązań podatkowych.
3. 
Kontrola źródłowa przeprowadzana jest w siedzibie podatnika.
§  3. 
1. 
Kontrola wstępna ma na celu zbadanie prawidłowości deklarowanych zobowiązań podatkowych, terminowości ich uiszczania oraz wniosków i dokumentów dotyczących pobrania dotacji.
2. 
Kontrola wstępna obejmuje w szczególności badanie, czy dokumentacja:
1)
została złożona we właściwym terminie,
2)
jest zgodna z obowiązującymi formularzami rozliczeń i czy formularze te zostały prawidłowo wypełnione,
3)
zawiera właściwe dane niezbędne do prawidłowego ustalenia zobowiązania podatkowego, a w szczególności podstawę opodatkowania, obowiązujące stawki podatkowe, podstawę prawną stosowania ulg i zwolnień,
4)
jest zgodna ze sprawozdawczością statystyczną.
3. 
Kontrola wstępna powinna być przeprowadzana w miarę otrzymywania dokumentów rozliczeniowych, nie później jednak niż w ciągu 10 dni od dnia ich wpływu do organu podatkowego.
§  4. 
1. 
Kontrolami źródłowymi są kontrole: roczna, bieżąca i problemowa.
2. 
Kontrole źródłowe mają w szczególności na celu:
1)
zbadanie prawidłowości ustalenia podstaw opodatkowania oraz obliczenia, zadeklarowania i wpłacenia podatków, niepodatkowych należności budżetowych, a także prawidłowość korzystania z ulg podatkowych oraz rozliczeń z tytułu dotacji budżetowych,
2)
dokonanie oceny funkcjonowania systemu podatkowego.
§  5. 
1. 
Kontrola roczna obejmuje rok podatkowy.
2. 
Kontrola roczna ma w szczególności na celu zbadanie, czy:
1)
podstawy obliczania zobowiązań podatkowych:
a)
wynikają z prawidłowo prowadzonej ewidencji księgowej,
b)
zostały ustalone zgodnie z zasadami określonymi w przepisach dotyczących poszczególnych podatków, niepodatkowych należności budżetowych lub dotacji,
2)
stawki podatków, niepodatkowych należności budżetowych lub dotacji oraz ulgi i zwolnienia zostały zastosowane przez podatnika w sposób prawidłowy,
3)
były przestrzegane obowiązujące terminy wpłat do budżetu oraz zasady określające wysokość zaliczek na podatki lub dotacje,
4)
w razie dokonania wpłat podatków, niepodatkowych należności budżetowych lub nadmiernie pobranych dotacji budżetowych po obowiązujących terminach, odsetki za zwłokę zostały obliczone i uiszczone zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami.
3. 
W toku kontroli rocznej bada się również:
1)
rentowność wybranych wyrobów (grup wyrobów) i usług objętych dotacjami przedmiotowymi,
2)
rozliczenia jednostek gospodarki uspołecznionej:
a)
z Państwowym Funduszem Aktywizacji Zawodowej,
b)
z rachunkiem wyrównawczym w handlu zagranicznym,
c)
z rachunkiem wyrównawczym cen wewnętrznych,
3)
obowiązkowe odpisy na fundusze,
4)
rozliczenia z budżetem z tytułu osiągania kwot nienależnych i kwot dodatkowych, określonych w przepisach o cenach,
5)
inne zagadnienia dotyczące zobowiązań podatkowych, określone przez Ministra Finansów lub organ podatkowy.
§  6. 
1. 
Kontrole roczne przeprowadzane są co roku u każdego podatnika.
2. 
Kontroli rocznych nie przeprowadza się w przedsiębiorstwach państwowych, których bilans roczny został zweryfikowany przez właściwy organ podatkowy.
3. 
Organ podatkowy może:
1)
w planie kontroli:
a)
określić podatników, u których kontrola roczna będzie przeprowadzana co dwa lata,
b)
ograniczyć zakres kontroli do niektórych tylko zagadnień wymienionych w § 5,
2)
objąć badaniem inne niż wymienione w § 5 zagadnienia wiążące się z opodatkowaniem, jeżeli jest to niezbędne do ustalenia prawidłowej wysokości zobowiązań podatkowych lub dotacji budżetowych.
4. 
Organ podatkowy może przeprowadzać u niektórych podatników kontrolę co dwa lata, jeżeli uzasadniają to wyniki poprzednio przeprowadzonych kontroli (w tym również kontroli wstępnej), a także gdy wskazują na to dokumenty będące w posiadaniu organu podatkowego (sprawozdania finansowe, dokumentacja dotycząca podatków i dotacji, orzeczenia biegłych księgowych, protokoły innych organów kontroli itp.).
5. 
U podatników, o których mowa w ust. 4, kontrolę roczną przeprowadza się za drugi rok podatkowy. W razie stwierdzenia w toku tej kontroli nieprawidłowości w zakresie ustalenia zobowiązań podatkowych, badaniem należy objąć również pierwszy rok tego okresu.
§  7. 
1. 
Kontrola bieżąca jest przeprowadzana za okres krótszy niż rok podatkowy.
2. 
Kontrola bieżąca ma w szczególności na celu:
1)
zbadanie zagadnień, o których mowa w § 5 ust. 2 i 3,
2)
uzyskanie niezbędnych danych do sporządzenia planu:
a)
dochodów budżetowych z tytułu podatków i niepodatkowych należności budżetowych,
b)
wydatków budżetowych z tytułu dotacji przedmiotowych,
3)
uzyskanie danych do bieżącej analizy wykonania planowanych dochodów i wydatków budżetowych,
4)
badanie zasadności zarzutów podniesionych przez podatników w odwołaniach w sprawach zobowiązań podatkowych, jeżeli ich rozpatrzenie wymaga zebrania dodatkowych dowodów u podatnika,
5)
badanie innych niż wymienione w pkt 1-4 zagadnień określonych przez organ podatkowy, dotyczących zobowiązań podatkowych oraz ulg podatkowych.
3. 
Przepisy § 6 ust. 3 pkt 1 i 2 mają odpowiednie zastosowanie do kontroli bieżących.
§  8. 
1. 
Kontrola problemowa jest przeprowadzana przez organy podatkowe na polecenie Ministra Finansów lub na wniosek terenowych organów administracji państwowej stopnia wojewódzkiego.
2. 
Kontrola problemowa ma w szczególności na celu:
1)
ocenę systemu podatkowego, w tym również niepodatkowych należności budżetowych i dotacji,
2)
ocenę oddziaływania podatków, niepodatkowych należności budżetowych oraz dotacji na sytuację finansową podatników,
3)
analizę rentowności wyrobów (grup wyrobów), robót i usług, w tym szczególnie objętych dotacjami przedmiotowymi lub korzystających z ulg i zwolnień w podatku obrotowym,
4)
zbadanie innych zagadnień dotyczących zobowiązań podatkowych, określonych przez Ministra Finansów.
3. 
Kontrola problemowa przeprowadzana jest na podstawie wytycznych opracowanych przez wyznaczony do koordynacji kontroli organ podatkowy.
§  9. 
W toku kontroli źródłowych należy sprawdzić wykonanie zaleceń pokontrolnych, wydanych w wyniku przeprowadzonych poprzednio kontroli podatkowych, oraz zgodność danych zawartych w zgłoszeniu rejestracyjnym ze stanem faktycznym.
§  10. 
1. 
Podstawą do przeprowadzenia kontroli źródłowej jest polecenie przeprowadzenia kontroli podatkowej, zawierające imię i nazwisko oraz numer legitymacji służbowej pracownika przeprowadzającego kontrolę, a także nazwę podatnika, u którego ma być przeprowadzona kontrola, oraz czas jej trwania.
2. 
Polecenie przeprowadzenia kontroli wydaje właściwy organ podatkowy.
3. 
Kontrole podatkowe przeprowadza się w dniach i godzinach pracy obowiązujących u podatnika.
4. 
Pracownicy przeprowadzający kontrolę podatkową:
1)
uprawnieni są do wstępu i poruszania się na terenie zakładu podatnika na podstawie legitymacji służbowej i upoważnienia do przeprowadzenia kontroli,
2)
nie podlegają rewizji osobistej przewidzianej w regulaminie pracy kontrolowanego podatnika.
5. 
Podatnik jest obowiązany przydzielić przeprowadzającemu kontrolę odpowiednie pomieszczenie do pracy, sprzęt biurowy oraz inne środki techniczne.
§  11. 
1. 
Z ustaleń kontroli sporządza się protokół kontroli zawierający:
1)
nazwę podatnika oraz określenie przedmiotu i okresu, którego kontrola dotyczy,
2)
wyliczenie dni, w których kontrola została przeprowadzona,
3)
imię, nazwisko i stanowisko służbowe przeprowadzającego (przeprowadzających) kontrolę,
4)
imię i nazwisko kierownika i głównego księgowego podatnika,
5)
wyszczególnienie przedmiotu kontroli oraz fakty stwierdzone w toku kontroli, stanowiące podstawę do oceny działalności podatnika w zakresie wykonania zobowiązań podatkowych, a w szczególności konkretne nieprawidłowości z uwzględnieniem ich przyczyn i skutków,
6)
określenie metody stosowanej przy kontroli, a w szczególności liczebności i sposobu doboru próbek przy badaniu metodą reprezentacyjną,
7)
inne dane określone przez organ podatkowy,
8)
podpisy przeprowadzającego kontrolę i przedstawicieli podatnika oraz datę podpisania protokołu.
2. 
Protokół kontroli sporządza się u podatnika.
3. 
Protokół kontroli powinien być bezpośrednio po jego sporządzeniu i odczytaniu podpisany przez pracownika przeprowadzającego kontrolę oraz przedstawicieli podatnika: kierownika lub jego zastępcę i głównego księgowego lub jego zastępcę.
4. 
Pracownik przeprowadzający kontrolę podatkową wręcza jeden egzemplarz protokołu, bezpośrednio po jego podpisaniu, przedstawicielowi podatnika: kierownikowi lub jego zastępcy.
5. 
Odmowa podpisania protokołu przez przedstawicieli podatnika nie stanowi przeszkody do podpisania protokołu przez pracownika przeprowadzającego kontrolę oraz do wszczęcia postępowania pokontrolnego.
6. 
O odmowie podpisania protokołu przez przedstawicieli podatnika oraz jej przyczynach należy zamieścić odpowiednią wzmiankę w protokole.
7. 
Zasady doręczania i przechowywania protokołu (załączników) zawierającego dane z materiałów tajnych określają przepisy o postępowaniu z aktami tajnymi.
§  12. 
1. 
Organ podatkowy przeprowadzający kontrolę przekazuje 1 egzemplarz protokołu organowi podatkowemu właściwemu do poboru należności z tytułu zobowiązań podatkowych.
2. 
W razie stwierdzenia w toku kontroli, że podatnik nie wykonał ciążącego na nim zobowiązania podatkowego, organy podatkowe wydają decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego.
3. 
W razie stwierdzenia w toku kontroli nieprzestrzegania przepisów mających wpływ na wysokość zobowiązań podatkowych, organ podatkowy kieruje do podatnika, a w razie poważniejszych nieprawidłowości również do organu sprawującego nadzór - wystąpienie pokontrolne z odpowiednimi zaleceniami, mającymi na celu usunięcie tych nieprawidłowości. Nie dotyczy to jednak zagadnień objętych decyzją, o której mowa w ust. 2.
§  13. 
1. 
Podatnicy, do których skierowano wystąpienia pokontrolne, są obowiązani zawiadomić organ podatkowy w terminie 30 dni od daty otrzymania wystąpienia pokontrolnego o wykonaniu zaleceń lub o przyczynach ich niewykonania.
2. 
W razie niewykonania przez podatnika obowiązku, o którym mowa w ust. 1, organ podatkowy zawiadamia organ sprawujący nadzór. Organ sprawujący nadzór zawiadamia organ podatkowy o podjętych w tej sprawie działaniach.
§  14. 
Organy podatkowe współdziałają w zakresie kontroli z okręgowymi urzędami cen.
§  15. 
1. 
Izby skarbowe sporządzają roczne plany kontroli źródłowych.
2. 
Plany kontroli źródłowych powinny zawierać:
1)
liczbę podatników mających siedzibę na terenie województwa,
2)
liczbę podatników, u których nie będą przeprowadzone kontrole roczne,
3)
liczbę podatników podlegających kontroli rocznej,
4)
liczbę podatników przewidzianych do kontroli bieżącej.
3. 
Plany, o których mowa w ust. 1, powinny ponadto określać zadania urzędów skarbowych w zakresie kontroli źródłowych.
§  16. 
Organy podatkowe składają Ministerstwu Finansów za okresy roczne, w terminie 15 dni roboczych po upływie każdego roku, sprawozdania z przeprowadzonych kontroli źródłowych w jednostkach gospodarki uspołecznionej na odrębnie ustalonym formularzu.
§  17. 
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

M.P.1983.8.50

Rodzaj: Zarządzenie
Tytuł: Sposób przeprowadzania kontroli podatkowej w jednostkach gospodarki uspołecznionej.
Data aktu: 28/02/1983
Data ogłoszenia: 10/03/1983
Data wejścia w życie: 10/03/1983