Tryb sprzedaży towarów i świadczenia usług w związku ze zmianą systemu pieniężnego.

INSTRUKCJA
RADY MINISTRÓW
z dnia 28 października 1950 r.
w sprawie trybu sprzedaży towarów i świadczenia usług w związku ze zmianą systemu pieniężnego.

I.

Tryb i zakres sprzedaży towarów i świadczenia usług w niedzielę, dnia 29.X. 1950 r., tj. w przeddzień wprowadzenia nowego pieniądza.

§  1.
1.
Detaliczna sieć handlowa sprzedaży towarów i świadczenia usług handlowych nie wyłączając sklepów spożywczych winna być w dniu 29.X. 1950 r. zamknięta.
2.
Wyjątki od tej zasady zawarte są w §§ 3-5.
§  2.
Zakazuje się sprzedaży w dniu 29.X. 1950 r. napojów alkoholowych z wyjątkiem piwa.
§  3.
1.
W dniu 29.X. 1950 r. winny być otwarte zakłady gastronomiczne położone na terenie miast, normalnie jak w każdy dzień świąteczny. Zakłady te obowiązuje w tym dniu zakaz sprzedaży napojów alkoholowych w jakiejkolwiek formie z wyjątkiem piwa.
2.
Przepis ustępu poprzedzającego ma zastosowanie do wagonów restauracyjnych.
3.
Zakłady gastronomiczne położone w gminach wiejskich winny być w dniu 29.X. 1950 r. zamknięte.
§  4.
W dniu 29.X. 1950 r. winny być otwarte apteki, na które w tym dniu przypada dyżur.
§  5.
W dniu 29.X. 1950 r. winny być otwarte kioski uliczne i kioski w lokalach zamkniętych, jednakże tylko w zakresie sprzedaży gazet i czasopism.
§  6.
Nie będą w dniu 29.X. 1950 r. przyjmowane przez urzędy pocztowo-telegraficzne przesyłki pieniężne.
§  7.
Kto wykracza przeciw postanowieniom §§ 1-5, ścigany będzie wedle obowiązujących przepisów z całą surowością prawa.
§  8.
1.
Kto w dniu 29.X. 1950 r. będąc obowiązany do sprzedaży towarów lub świadczenia usług odmawia ich lub żąda za nie wyższych cen od dotychczas obowiązujących, ścigany będzie wedle obowiązujących przepisów z całą surowością prawa.
2.
Przepis ustępu poprzedzającego odnosi się w szczególności do opłat za wszelkie usługi komunikacyjne (nabycie biletów kolejowych, lotniczych, autobusowych, tramwajowych, trolejbusowych i wodnych środków komunikacji, opłata kursu taksówek i dorożek konnych, opłaty bagażowe i inne), za usługi pocztowe (zakup znaczków pocztowych, nadawanie listów, telegramów i paczek, opłacanie rozmów telefonicznych itp.), za bilety wstępu na wszelkie widowiska i imprezy (teatr, kino, cyrk, imprezy sportowe itp.), oraz za należności hotelowe i pensjonatowe.

II.

Tryb i zakres sprzedaży towarów i świadczenia usług w dniach 30.X. 1950 r. do 5.XI. 1950 r.

§  9.
1.
W okresie od dnia 30.X. 1950 r. do dnia 5.XI. 1950 r. włącznie konsumenci mogą nabywać również za banknoty opiewające na złote dotychczasowe następujące artykuły spożywcze i codziennego użytku: mięso, wędliny nietrwałe (kiełbasa zwyczajna, krakowska, serdelowa, parówki i inne wędliny nietrwałe) warzywa, jaja, tłuszcze, mleko, ziemniaki, chleb, sól, owoce, ryby, potrawy i napoje w zakładach gastronomicznych z wyjątkiem napojów alkoholowych (oprócz piwa), lekarstwa, książki, gazety i czasopisma, kwiaty, wianki i świeczki, a także - lecz tylko w kioskach - zapałki i papierosy.
2.
Przy sprzedaży powyższych towarów obowiązują od dnia 30.X. 1950 r. ceny ustalane w nowym pieniądzu. Wobec tego przy nabyciu za banknoty dotychczasowe przyjmowane są one według stosunku 100 złotych dotychczasowych równe 1 złotemu w nowym pieniądzu.
§  10.
Przepis § 9 ust. 2 ma odpowiednie zastosowanie do należności za: gaz, elektryczność, wodę, przejazdy taksówkami i dorożkami, bilety widowiskowe, honoraria lekarskie, dentystyczne, położnicze, pielęgniarskie oraz do opłat sanatoryjnych, szpitalnych, hotelowych i pensjonatowych.
§  11.
Należności za przejazdy w komunikacji miejskiej (tramwaje, autobusy, trolejbusy itp. środki lokomocji miejskiej), podmiejskiej, kolejowej, wodnej i lotniczej, jak również z tytułu opłat bagażowych mogą być opłacane od dnia 30.X. 50 r. godz. 000 do dnia 5.XI. 50 r. godz. 2400 dotychczasowymi banknotami w stosunku przeliczeniowym podanym w § 9 ust. 2, tj. 100 złotych dotychczasowych równe 1 złotemu w nowym pieniądzu.
§  12.
1.
Listy i przesyłki pocztowe nadane po dniu 28.X. 1950 r. mogą być ofrankowywane również dotychczasowymi znaczkami pocztowymi, jednakże w tym wypadku nadawca obowiązany jest nakleić znaczki o wartości trzykrotnie wyższej od przewidzianej w taryfie dotychczasowej.
2.
Inne opłaty pocztowe oraz opłaty telefoniczne i telegraficzne mogą być w okresie od dnia 30.X. 1950 r. do dnia 5.XI. 1950 r. uiszczane w dotychczasowym pieniądzu w stosunku przeliczeniowym podanym w § 9 ust. 2, tj. 100 złotych dotychczasowych równe 1 złotemu, w nowym pieniądzu.
3.
W związku z tym sprzedaż znaczków pocztowych, opiewających na złote dotychczasowe, odbywać się będzie po dniu 29.XI. 1950 r. po cenie odpowiednio przeliczonej, a mianowicie w stosunku przeliczeniowym 100 złotych dotychczasowych równe 1 złotemu w nowym pieniądzu.
§  13.
1.
Hurtownie Centrali Spożywczej i powiatowych związków gminnych spółdzielni "Samopomoc Chłopska" mogą w okresie od dnia 30.X. 1950 r. do dnia 5.XI. 1950 r. udzielić w wypadku konieczności gospodarczej kredytu towarowego prywatnym piekarniom w wysokości jednokrotnego przydziału mąki. Taki sam kredyt może być udzielony rzeźnikom i masarzom ze strony zakładów mięsnych Centralnego Zarządu Przemysłu Mięsnego w odniesieniu do mięsa i wędlin nietrwałych.
2.
Hurtownie, obsługujące sieć detaliczną, które obowiązane są w okresie od dnia 30.X. 1950 r. do dnia 5.XI. 1950 r. dokonywać sprzedaży artykułów określonych w § 8 za dotychczasowe banknoty, winny w tymże okresie przyjmować zapłatę za te towary w dotychczasowych banknotach bez naruszenia jednakże przepisów o obrocie bezgotówkowym.
§  14.
Kto utrudnia przeprowadzenie zmiany systemu pieniężnego przez zamykanie sklepu, ograniczenie sprzedaży, pobieranie wyższych cen od ustalonych obowiązującymi zarządzaniami, bądź przez inne czyny godzące w interes społeczny, ścigany będzie wedle obowiązujących przepisów z całą surowością prawa.
§  15.
1.
Zakłady handlowe (usług handlowych, żywienia zbiorowego) w sieci uspołecznionej winny być w dniu 29.X 1950 r. zlustrowane przez upoważnionych do tego inspektorów. To samo odnosi się do prywatnych zakładów uprawnionych do sprzedaży spirytusu i wyrobów Polskiego Monopolu Spirytusowego. Zakłady, o których mowa wyżej, mogą być otwierane w dniu 30.X. 1950 r. jedynie w tym przypadku, jeżeli zostały one zlustrowane w dniu 29.X. 1950 r.
2.
W wyjątkowych przypadkach lustracja zakładu może się odbyć w dniu 30.X. 1950 r. rano przed jego otwarciem.
§  16.
Prezydia wojewódzkich (m. Warszawy i Łodzi), miejskich, powiatowych oraz gminnych rad narodowych obowiązane są w okresie od dnia 29.X. 1950 r. do dnia 5.XI. 1950 r. roztoczyć szczegółowy nadzór nad prawidłowym i ścisłym wykonywaniem niniejszej instrukcji.
§  17.
Instrukcja niniejsza wchodzi w życie z dniem 29.X. 1950 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

M.P.1950.A-117.1453

Rodzaj: Instrukcja
Tytuł: Tryb sprzedaży towarów i świadczenia usług w związku ze zmianą systemu pieniężnego.
Data aktu: 28/10/1950
Data ogłoszenia: 02/11/1950
Data wejścia w życie: 29/10/1950