Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Konkurencyjność małych i średnich przedsiębiorstw w UE w obliczu nowych obciążeń i obowiązków administracyjnych (opinia rozpoznawcza na wniosek polskiej prezydencji)

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
Konkurencyjność małych i średnich przedsiębiorstw w UE w obliczu nowych obciążeń i obowiązków administracyjnych (opinia rozpoznawcza na wniosek polskiej prezydencji)
(C/2025/2012)

Sprawozdawca: Paul RUBIG
Wniosek o konsultację 6.9.2024, polska prezydencja Rady Unii Europejskiej
Podstawa prawna Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Sekcja odpowiedzialna Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji
Data przyjęcia przez sekcję 12.2.2025
Data przyjęcia na sesji plenarnej 26.2.2025
Sesja plenarna nr 594
Wynik głosowania (za/przeciw/ wstrzymało się) 236/5/4

1. Wnioski i zalecenia

1.1. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy podjęte niedawno przez Komisję Europejską w celu zmniejszenia obciążeń regulacyjnych. Niemniej zwłaszcza MŚP borykają się z podwójnymi, a nawet potrójnymi wymogami prawnymi i sankcjami w wyniku fali dodatkowych regulacji i istniejących wymogów. Badania empiryczne, badania przedsiębiorstw oraz sprawozdania Draghiego i Letty potwierdzają stały wzrost obciążeń biurokratycznych, który negatywnie wpływa na konsumentów, wydajność, tworzenie miejsc pracy i handel światowy. Konieczne są więc dalsze usprawnienia.

1.2. Racjonalizacja prawodawstwa UE i opracowywanie dobrych technik legislacyjnych muszą uwzględniać charakter UE jako społecznej gospodarki rynkowej, a także gwarantować pełną ochronę praw pracowniczych oraz norm środowiskowych i standardów dotyczących bezpieczeństwa konsumentów. Muszą również zapewniać zgodność ze zobowiązaniami podjętymi na szczeblu międzynarodowym (porozumienie paryskie, cele ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju itp.) i unijnym oraz z zasadami przejrzystości i praworządności w UE. Uproszczenie nie powinno być celem samym w sobie, ale raczej środkiem do zwiększenia konkurencyjności i innowacyjności. Powinna to być dobrze przemyślana strategia, która zmniejsza niepotrzebne obciążenia dla przedsiębiorstw i wspiera dynamiczną i konkurencyjną gospodarkę, a trzy tym zapewnia dobrobyt wszystkim obywatelom.

1.3. EKES zaleca, by test MŚP i sprawdzian konkurencyjności zostały połączone w jedną procedurę. Ponadto należy znacznie wzmocnić Radę ds. Kontroli Regulacyjnej i zwiększyć jej niezależność. Powinna ona przeprowadzać kontrolę spójności i pomocniczości na początku każdego procesu legislacyjnego i powinna dysponować odpowiednim prawem doradzania i dokonywania przeglądu. Wzmocnienie Rady ds. Kontroli Regulacyjnej należy określić w przyszłym porozumieniu międzyinstytucjonalnym.

1.4. EKES zaleca wykorzystanie sztucznej inteligencji i narzędzi uczenia maszynowego do stworzenia łatwego w użyciu jednolitego narzędzia sprawozdawczego, które może zapewnić MŚP, spółkom o średniej kapitalizacji i innym przedsiębiorstwom informacje na temat wszystkich istotnych dla UE obowiązków sprawozdawczych, terminów i sankcji. Wiązałoby się to również z ustanowieniem ram umożliwiających analizowanie dokumentów i wyciąganie treści, harmonizację niejednorodnych źródeł i formatów danych, odkrywanie ukrytych powiązań, nadawanie znaczenia danym, a także wyciąganie wniosków. Każde państwo członkowskie powinno również utworzyć centralny punkt kontaktowy ds. europejskich obowiązków sprawozdawczych.

1.5. EKES uważa, że Komisja podejmuje odpowiednie kroki w celu ograniczenia biurokracji dzięki platformie REFIT, testom MŚP i sprawdzianom konkurencyjności, cyfrowej koordynacji procesu legislacyjnego, reformom europejskiego semestru oraz niedawnym zobowiązaniom - w tym podjętym przez wszystkich komisarzy posiadających odpowiednie portfolio - do ograniczenia obowiązków sprawozdawczych (o 25 % w odniesieniu do wszystkich przedsiębiorstw i o co najmniej 35 % dla MŚP) 1 . Komitet wyraża ubolewanie, że zakres kompetencji komisarza do spraw gospodarki i wydajności, wdrażania i uproszczania nie ma rangi teki wiceprzewodniczącego oraz że żadna z 14 grup projektowych komisarzy nie została specjalnie poświęcona efektywności i uproszczeniu.

1.6. EKES uważa, że Rada Unii Europejskiej oraz władze krajowe powinny również w większym stopniu wykorzystywać możliwości kontroli odpowiedzialności (pomocniczość), zwłaszcza w odniesieniu do wpływu na MŚP, konsumentów, administrację i wymiar sprawiedliwości. W tym celu należy opracować skuteczniejsze procedury rozpatrywania skarg dotyczących pomocniczości. W związku z tym nowe podejście do stanowienia prawa pomogłoby instytucjom UE śledzić wdrażanie, egzekwowanie i przestrzeganie przepisów przez MŚP. Przy przechodzeniu z przepisów UE na przepisy krajowe w celu poprawy konkurencyjności MŚP należy zadbać o to, by na szczeblu krajowym nie nakładano żadnych dodatkowych obciążeń administracyjnych.

1.7. Aby można było dyskutować na temat uproszczenia, konieczne są właściwe i przejrzyste egzekwowanie prawa oraz skuteczne sankcje wobec tych, którzy obchodzą istniejące wiążące przepisy (np. konwencje Międzynarodowej Organizacji Pracy, zobowiązania podjęte w ramach Światowej Organizacji Handlu), a przy tym trzeba unikać powielania się powiązanych przepisów na szczeblu krajowym. Wiele przepisów zostaje stworzonych w odpowiedzi na obchodzenie obowiązującego prawa. Zdecydowane działania w tym zakresie miałaby zasadnicze znaczenie dla zbudowania sprawiedliwego rynku dla wszystkich uczestników.

1.8. EKES zaleca również, by Parlament Europejski i Rada UE opracowały przyspieszoną procedurę oceny skutków i ryzyka przeprowadzanej przez ich własne departamenty tematyczne w przypadku poprawek, które znacznie zmieniają wnioski Komisji Europejskiej. Aby ułatwić im zadanie, w nowym porozumieniu międzyinstytucjonalnym należy określić tę zasadę i wskazać instytucjom UE prostą i kompleksową procedurę.

1.9. Wszystkie te propozycje mogłyby zostać włączone do wiążącego aktu ustawodawczego dotyczącego ograniczenia biurokracji.

2. Uwagi ogólne

A. Wprowadzenie i odniesienia

2.1. Racjonalizacja prawodawstwa UE i opracowywanie dobrych technik legislacyjnych nie mogą stwarzać rządom krajowym możliwości ograniczenia ochrony pracowników. Powinny raczej promować normy gospodarcze, społeczne i środowiskowe oraz godną pracę za pomocą praw i środków ochrony, a także wspierać konwergencję i poprawę warunków życia i pracy obywateli europejskich oraz uwzględniać szybki rozwój wykorzystania nowych technologii.

2.2. Polska prezydencja Rady UE zwróciła się do EKES-u o sporządzenie sprawozdania na temat konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw w Europie. Sprawozdanie powinno w szczególności zawierać ocenę obciążeń regulacyjnych i ryzyka sankcji dla MŚP i spółek o średniej kapitalizacji w UE w porównaniu z firmami spoza Europy. Należy w nim określić przyczyny nadmiernych, skumulowanych obciążeń regulacyjnych oraz wskazać obszary prawa UE, które w największym stopniu szkodzą konkurencyjności MŚP 2 .

B. Biurokracja jako czynnik lokalizacji dla MŚP

2.3. MŚP działające w sektorze wytwórczym, branży turystyczno-hotelarskiejj i sektorze rolnym oraz ich pracownicy skarżą się w szczególności na obciążenia czasowe i koszty wynikające z nadmiernej biurokracji. W 2023 r. 55 % MŚP wskazało jako największe wyzwanie przeszkody regulacyjne i obciążenia administracyjne. Było to również drugie najczęściej wymieniane wyzwanie dla przedsiębiorstw typu startup (52 %, po dostępie do finansowania) i trzecie najczęściej wymieniane w przypadku spółek o średniej kapitalizacji (36 %, po trudnościach ze znalezieniem pracowników i zakłóceniach w łańcuchu dostaw) 3 . Badania przeprowadzone na szczeblu krajowym potwierdziły znaczny wzrost kosztów i czasu poświęconego na bardziej wymagającą biurokrację, co jednocześnie zniechęca do zakładania przedsiębiorstw 4 .

2.4. Również w sprawozdaniu Draghiego 5  wskazuje się na gwałtowny wzrost biurokracji jako decydujący czynnik lokalizacji przedsiębiorstw. Zwrócono uwagę na asymetrię w zakresie regulacji, z jaką borykają się przedsiębiorstwa unijne w porównaniu z ich konkurentami w Chinach lub Stanach Zjednoczonych.

2.5. Zdaniem Maria Draghiego obciążenie regulacyjne przedsiębiorstw europejskich jest już duże i stale rośnie. Według badania przeprowadzonego przez Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) 61 % europejskich przedsiębiorstw twierdzi, że (nadmierne) regulacje stanowią poważną długoterminową przeszkodę dla inwestycji 6 . Wszelkie przepisy uznane za nadmierne zwiększają koszty dla przedsiębiorstw. Prowadzi to do przekierowania funduszy, które w przeciwnym razie mogłyby zostać wykorzystane na innowacje i inwestycje w kapitał ludzki, co zwielokrotniłoby wartość dodaną, potencjalnie zwiększając zarówno nadwyżki dla przedsiębiorstw, jak i rekompensaty dla pracowników.

C. Obciążenie regulacyjne jako czynnik zniechęcający do otwierania się na innowacyjne technologie

2.6. Podstawowa idea ochrony klimatu w UE, czyli unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), jest równie prosta, jak i skuteczna. W przypadku przemysłu, a obecnie również sektora budowlanego i transportowego, prawa do zanieczyszczeń są określane ilościowo i sukcesywnie zmniejszane za pomocą certyfikatów ETS, co jest równoznaczne z zagwarantowaniem zgodności z paryskimi celami klimatycznymi. Rynek dba o resztę, podnosząc ceny paliw kopalnych. Prawidłowo funkcjonujący ETS może umożliwić uproszczenie działań sprawozdawczych na podstawie dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD), rozporządzenia w sprawie systematyki i powiązanych przepisów środowiskowych, takich jak dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.

2.7. Podczas gdy w USA ustawa o obniżeniu inflacji obejmuje obok elektromobilności również sprawność spalania, to prawodawstwo UE opiera się na zakazie spalania w przypadku, gdy nie sporządzono kompleksowej oceny cyklu życia i oceny skutków. Ponadto unijny obowiązek renowacji budynków ma na celu zachęcenie właścicieli domów do inwestowania. Nie należy umożliwiać niebiurokratycznego wdrażania gwarancji ochrony klimatu w ramach handlu uprawnieniami do emisji poprzez podniesienie cen paliw kopalnych. Innym przykładem jest kwestia wodoru. UE definiuje wodór jako przyjazny dla klimatu tylko wtedy, gdy jest produkowany z wykorzystaniem wiatru lub słońca, zamiast uwzględnić również wodór bezemisyjny, a także opłacalny cenowo wodór z gazu ziemnego i energii jądrowej. Tym samym wybiera zasadę pełnej elektryzacji zamiast otwartości na technologie, co stwarza szkodliwą biurokrację oraz hamuje gospodarkę rynkową i innowacje.

D. Brak przepisów opartych na dowodach

2.8. Chociaż MŚP nie są objęte zakresem dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (nazywanej też aktem o łańcuchach dostaw), pośrednio odczuwają jej wpływ, gdy są wykonawcami lub podwykonawcami dużych przedsiębiorstw podlegających jejprzepisom - a zatem zmagają się z wyzwaniami. Zgodnie z tą dyrektywą te europejskie przedsiębiorstwa, które czasem importują surowce od dostawców zlokalizowanych na różnych obszarach na całym świecie w zależności od zbiorów i dostaw, są zobowiązane do udowodnienia zgodności z wymogami prawnymi dla każdego kraju pochodzenia. W ramach łańcucha dostaw mniejsi dostawcy muszą również dochować należytej staranności i przekazać informacje swoim klientom 7 .

2.9. Pożyczki dla MŚP są coraz trudniej dostępne. Wynika to z ogromnej niepewności wśród banków regionalnych co do zdolności kredytobiorców do spełnienia wszystkich wymogów UE dotyczących zielonych inwestycji, a nie z braku zainteresowania inwestowaniem ze strony MŚP. Przy tworzeniu nowych linii produkcyjnych MŚP i kredytodawcy byliby zobowiązani do przedstawienia dowodu zgodności z wymogami CSRD, wymogami określonymi w rozporządzeniu w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów i wymogami w zakresie systematyki UE. Musieliby też wykazać wystarczającą przejrzystość w łańcuchach dostaw w UE oraz spełniać wymogi Europejskiego Banku Centralnego i Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego dotyczące bankowości klimatycznej i wpływu na handel uprawnieniami do emisji w UE. Ponadto CSRD i rozporządzenie w sprawie systematyki często zawierają takie same wymogi sprawozdawcze.

2.10. W wielu przypadkach złożoność związana z przestrzeganiem uregulowań prowadzi do zawieszenia współpracy między bankami a przedsiębiorstwami na szczeblu lokalnym. Zasady jednorazowości, punktu kompleksowej obsługi i klauzuli wygaśnięcia powinny mieć zawsze zastosowanie do tych konkretnych zagadnień, które już wchodzą w zakres istniejących aktów prawnych, które mogą mieć te same cele co kolejne wnioski ustawodawcze.

2.11. Biurokratyczne wymogi Zielonego Ładu nie tylko zablokowały finansowanie kredytowe dla średnich przedsiębiorstw, lecz powodują również frustrację wśród przedsiębiorstw i pracowników oraz prowadzą do wysokich kosztów dla konsumentów, którzy faktycznie chcą transformacji systemu energetycznego i ochrony środowiska.

E. Nadmierne obciążenie europejskiego procesu legislacyjnego

2.12. EKES uważa, że należy zakwestionować niejasny i złożony podział obowiązków w Komisji Europejskiej (np. komisarz do spraw wymiaru sprawiedliwości odpowiedzialny za łańcuch dostaw). Konieczne jest ustanowienie skutecznej struktury organizacyjnej zapewniającej jasny przegląd wszystkich obowiązujących aktów ustawodawczych, a także ich interakcji, nakładania się i potencjalnych sprzeczności, tak aby zapewnić spójność.

2.13. Przeglądy ocen skutków przeprowadzonych przez Komisję, dokonywane przez częściowo niezależną Radę ds. Kontroli Regulacyjnej, zdecydowanie wskazują na coraz większą złożoność i niespójność wniosków ustawodawczych Komisji. Najnowsze szeroko zakrojone statystyki empiryczne (przygotowane przez departament tematyczny Parlamentu Europejskiego) dla 314 ocen skutków dokonanych przez Radę ds. Kontroli Regulacyjnej wskazują, że w latach 2016-2021 39 % ocen skutków było na tyle wadliwych, że Komisja musiała je przeformułować. W 2023 r. Parlament Europejski z niepokojem zauważył, że w 2022 r. nie przedstawiono wystarczających dowodów w odniesieniu do 58 % ocen skutków 8 . W ocenie skutków należy przedstawić skutki finansowe i możliwości finansowania, co wymaga wydania opinii przez Komitet Regionów. Rada ds. Kontroli Regulacyjnej skrytykowała również niedawne oceny skutków dyrektywy w sprawie łańcucha dostaw i dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków jako niewystarczające. EKES uważa, że jego udział w ocenach skutków byłby również korzystny dla procesu legislacyjnego.

2.14. Ocena dobrowolnego zobowiązania Komisji z 2019 r. do przestrzegania zasady "jedno więcej - jedno mniej" jest również sygnałem nadmiernej złożoności unijnego procesu legislacyjnego. Parlament Europejski, który zazwyczaj zaostrza przepisy, skarżył się na nieprzestrzeganie tej zasady 9 . Podobne stanowisko widnieje w sprawozdaniu Draghiego, w którym stosunek obliczono na 2,5 do 1 10 .

2.15. Istnieją pewne przepisy, na przykład w dziedzinie cyfryzacji, które - choć mogły nawet zwiększyć liczbę obowiązujących przepisów - ostatecznie obniżyły koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa. Ponieważ jednak sama Komisja jest odpowiedzialna za coroczne badanie obciążenia, ocena ta wymaga niezależnej weryfikacji przez Radę ds. Kontroli Regulacyjnej, Trybunał Obrachunkowy, Wspólne Centrum Badawcze i Europejskie Centrum Badań Parlamentarnych i Dokumentacji - z pomocą techniczną na rzecz uproszczenia.

F. Istniejące i nowe sposoby podejścia Komisji do ograniczania biurokracji

2.16. W ostatnich latach Komisja zrobiła wiele, aby zmniejszyć obciążenia administracyjne. Warto wspomnieć m.in. o następujących osiągnięciach:

a) platforma REFIT,

b) test MŚP ze sprawdzianem konkurencyjności,

c) podejście "tylko raz",

2.17. Inicjatywy te nie zapewniły jednak w pełni spójnego zmniejszenia obciążeń administracyjnych i konieczny jest bardziej ambitny program. Ponadto przyjęcie czysto ilościowej perspektywy na następny okres nie wróży żadnej poprawy. W rejestrze dokumentów Komisji wymieniono obecnie łącznie 470 oczekujących na przyjęcie aktów ustawodawczych, 413 aktów wykonawczych i 57 aktów delegowanych. Ponieważ rejestr obejmuje jedynie obecnie przewidziane akty prawne, liczba ta znacznie wzrośnie w przyszłości. Czekają już nowe inicjatywy ustawodawcze: w wytycznych politycznych na nową kadencję 2024-2029 wymieniono 160 projektów 11 .

2.18. Mario Draghi wezwał instytucje UE do stosowania zasady samoograniczenia w kształtowaniu polityki, zarówno poprzez lepsze filtrowanie przyszłych inicjatyw, jak i poprzez usprawnienie istniejącego dorobku prawnego 12 . Zdaniem EKES-u kwestia samoograniczenia powinna również zostać skierowana pod rozwagę państw członkowskich w odniesieniu do nadmiernie rygorystycznego wdrażania.

2.19. Należy rozszerzyć zakres obowiązków komisarza do spraw gospodarki i wydajności oraz wdrażania i upraszczania, aby uwzględnić w tym portfolio szczególny nacisk na MŚP w celu zapewnienia spójnego zarządzania wszystkimi wymogami dla MŚP w prawodawstwie UE. Ponadto wiceprzewodniczący wykonawczy powinien mieć silny mandat w zakresie wdrażania i upraszczania prawodawstwa, zgodnie z zapowiedzią przewodniczącej Ursuli von der Leyen zawartą w wytycznych politycznych 13  przedstawionych w Parlamencie Europejskim przed jej wyborem.

2.20. Na początku kadencji Komisja powinna określić nakładające się na siebie przepisy w ramach procedury zbiorczej (zgodnie z propozycją zawartą w sprawozdaniu Letty), a w szczególności odciążyć MŚP, pracowników i administrację publiczną.

2.21. Ograniczenie biurokracji o 25 %, o którym mowa w pakiecie pomocy gospodarczej, jest wartością minimalną. Nowa dyrektywa w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju zawiera już ok. 1 200 wymogów sprawozdawczych 14 . Kluczowe znaczenie ma przedstawienie przeglądu wymogów w zakresie sprawozdawczości w prostym języku poprzez zapewnienie kompleksowej obsługi we wszystkich 27 państwach członkowskich. Zgodnie z zasadą przejrzystości przegląd taki mógłby również obejmować przepisy karne mające wpływ na pozwy zbiorowe w prawie cywilnym, administracyjnym i karnym, a także ocenę wpływu na personel oraz na koszty sądownictwa i organów administracyjnych. EKES zaleca lepsze wykorzystanie instrumentów cyfrowych oraz sztucznej inteligencji i narzędzi uczenia maszynowego do stworzenia łatwego w użyciu jednolitego narzędzia sprawozdawczego, które może zapewnić MŚP, spółkom o średniej kapitalizacji i innym przedsiębiorstwom informacje na temat wszystkich istotnych dla UE obowiązków sprawozdawczych, terminów i sankcji.

2.22. Być może konieczna będzie wewnętrzna reforma procesu opracowywania wniosków ustawodawczych przez Komisję. Należy znacznie wzmocnić Radę ds. Kontroli Regulacyjnej i zwiększyć jej niezależność. Powinna ona przeprowadzać kontrolę spójności i pomocniczości na początku każdego procesu legislacyjnego i powinna dysponować odpowiednim prawem przeglądu i doradztwa w odniesieniu do nowych przepisów, jeżeli szkodzą one konkurencyjności. Kwestię wzmocnienia Rady ds. Kontroli Regulacyjnej należy ująć w przyszłym porozumieniu międzyinstytucjonalnym.

2.23. Test MŚP i sprawdzian konkurencyjności powinny zostać połączone w jedną procedurę. Bez odpowiedniego sprawdzianu konkurencyjności, zatwierdzonego przez komisarza odpowiedzialnego za lepsze stanowienie prawa i MŚP, nie należy kontynuować procedury ustawodawczej.

2.24. Trzeba znacznie ograniczyć liczbę aktów delegowanych i zwiększyć ich przejrzystość. Należy też zaangażować Parlament Europejski i zainteresowane strony w ramach skutecznej procedury.

2.25. Parlament Europejski powinien opracować przyspieszoną procedurę dotyczącą wariantów, ocen skutków i ryzyka oraz analiz cyklu życia przeprowadzanych przez jego własny departament tematyczny w przypadku poprawek, które znacznie zmieniają wnioski Komisji.

2.26. Rada oraz parlamenty/rządy krajowe powinny w większym stopniu wykorzystywać możliwości kontroli odpowiedzialności (pomocniczość) oraz opracować w tym celu skuteczniejsze procedury rozpatrywania skarg dotyczących pomocniczości.

2.27. Europejskim wymogom prawnym powinna zawsze towarzyszyć pomoc dla MŚP. Należy również wykorzystać sieć Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT) i izb zagranicznych, np. w odniesieniu do certyfikatów dla łańcuchów dostaw lub zielonej energii. Ponadto należy wprowadzić zwolnienie z weryfikacji łańcucha dostaw w UE oraz w stosunku do wszystkich państw trzecich, które zawarły umowy handlowe z Unią.

2.28. Komitet Regionów musi w znacznie większym stopniu wykorzystywać swoją rolę strażnika pomocniczości i poruszyć kwestię kompetencji europejskich na samym początku procesu legislacyjnego, aby można było uniknąć obciążeń finansowych dla regionów europejskich.

2.29. EKES zaleca, by wszystkie te żądania przełożyły się na wiążący akt ustawodawczy dotyczący ograniczenia biurokracji, ocenę ex post przedsięwziętych środków oraz na walkę z nadmierną biurokracją.

Bruksela, dnia 26 lutego 2025 r.

1 W ramach działań na rzecz uproszczenia nowe zobowiązania obejmują również szereg wniosków zbiorczych dotyczących zmiany kilku aktów prawnych w celu zapewnienia spójności i maksymalnego uproszczenia. Pierwszy zbiorczy wniosek będzie obejmował rozporządzenie w sprawie systematyki, dyrektywę w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz dyrektywę w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD) wraz z powiązanymi europejskimi standardami informacyjnymi w zakresie zrównoważonego rozwoju.
2 Polska prezydencja wyraźnie wspomniała o globalnych skutkach zakłócających konkurencję wynikających z dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD) w połączeniu z unijną systematyką dotyczącą zrównoważonego rozwoju. Można by również poddać analizie inne akty ustawodawcze, takie jak mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM), rozporządzenie w sprawie wylesiania (EUDR), dyrektywę w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju, rozporządzenie w sprawie pracy przymusowej, dyrektywę w sprawie oświadczeń środowiskowych, rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, rozporządzenie w sprawie minerałów z regionów ogarniętych konfliktami oraz prawo o odbudowie zasobów przyrodniczych.
3 Komisja Europejska, "Report on the Survey of EU Start-ups and the COVID-19 Pandemic", 2023 r.
4 W badaniu przeprowadzonym przez Stowarzyszenie Niemieckich Izb Przemysłowo-Handlowych (DIHK) ilość i niewystarczająca zrozumiałość wymogów biurokratycznych zostały najgorzej ocenione wśród czynników decydujących o miejscu założenia lub prowadzenia działalności (badanie DIHK dotyczące czynników lokalizacji). W badaniu przeprowadzonym przez Austriacki Instytut Rynku 59 % austriackich przedsiębiorstw i 72 % MŚP skarżyło się, że w ciągu ostatnich trzech lat musiało poświęcać znacznie więcej czasu na kwestie biurokratyczne (WKO, Factsheet on Less EU Bureaucracy. Increased Competitiveness for our Companies). W innym badaniu przeprowadzonym w 2024 r. przez SMEdenmark stwierdzono, że biurokracja kosztuje duńskie MŚP ponad 1,8 mld EUR rocznie oraz że spędzają one ponad 49 mln godzin rocznie na obsłudze i przestrzeganiu obowiązujących przepisów i obowiązków.
5 Draghi, M., "The future of European competitiveness - A competitiveness strategy for Europe".
6 Draghi, M., "The future of European competitiveness - In-depth analysis and recommendations", s. 317.
7 Niejasność podstawowych wymogów sprawozdawczych, w szczególności brak funkcjonującego unijnego systemu informacyjnego i systemu analizy porównawczej państw w odniesieniu do należytej staranności i rozporządzenia UE w sprawie wylesiania, została również podkreślona w opinii EKES-u opublikowanej w Dz.U. C, C/2024/6877, 28.11.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2024/ 6877/oj.
8 Parlament Europejski, sprawozdanie w sprawie sprawności regulacyjnej Unii Europejskiej oraz pomocniczości i proporcjonalności - sprawozdanie w sprawie lepszego stanowienia prawa obejmujące lata 2020, 2021 i 2022 (2023/2079(INI)).
9 2023/2079(INI).
10 Niemiecka Izba Przemysłowo-Handlowa (DIHK) wyliczyła, że w niektórych przypadkach stosunek ten wynosi nawet 5 do 1. d) zmniejszenie o 25 % wymogów w zakresie sprawozdawczości, e) systematyczna koordynacja procesów cyfrowych, f) zobowiązanie każdego komisarza do ograniczenia biurokracji, g) kontrole aktualnej sytuacji z udziałem zainteresowanych stron oraz reformy w ramach europejskiego semestru w celu sprawdzenia konkurencyjności.
11 Ursula von der Leyen, "Wytyczne polityczne na następną kadencję Komisji Europejskiej 2024-2029".
12 Draghi, M., "The future of European competitiveness - In-depth analysis and recommendations", s. 311.
13 Ursula von der Leyen, "Wytyczne polityczne na następną kadencję Komisji Europejskiej 2024-2029", s. 7.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.UE.C.2025.2012

Rodzaj: Opinia
Tytuł: Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Konkurencyjność małych i średnich przedsiębiorstw w UE w obliczu nowych obciążeń i obowiązków administracyjnych (opinia rozpoznawcza na wniosek polskiej prezydencji)
Data aktu: 30/04/2025
Data ogłoszenia: 30/04/2025