NIK: Szpitale mają problemy z przestrzeganiem czasu pracy lekarzy

Działalność lecznicza wszystkich dziesięciu skontrolowanych szpitali klinicznych była prowadzona w sposób zapewniający ciągłość udzielania świadczeń zdrowotnych, a także realizację powierzonych im zadań dydaktycznych i badawczych. Stwierdzono jednak istotne zróżnicowanie efektywności ekonomicznej i organizacyjnej - wskazuje Najwyższa Izba Kontroli, prezentując wyniki najnowszej kontroli. Dużo problemów odnotowano w związku z nieprzerwanym czasem pracy medyków.

Jak wyjaśniono, kontrola NIK objęła nie tylko funkcjonowanie szpitali klinicznych w obszarze działalności leczniczej i udzielania świadczeń opieki zdrowotnej, ale również realizację zadań dydaktycznych i naukowo-badawczych. Skontrolowano 10 szpitali klinicznych w całej Polsce: Uniwersyteckie Centrum Kliniczne Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku, Szpital Uniwersytecki Nr 1 im. Dr. Antoniego Jurasza w Bydgoszczy, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny Nr 1 im. Prof. Stanisława Szyszko Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Uniwersytecki w Krakowie, Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Uniwersytecki Szpital Kliniczny Nr 1 im. Norberta Barlickiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny Nr 4 w Lublinie, Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. Fryderyka Chopina w Rzeszowie, Uniwersytecki Szpital Kliniczny Nr 2 w Szczecinie. 

Wymienione placówki dysponowały łącznie 8965 łóżkami szpitalnymi. Najwięcej łóżek miał do dyspozycji szpital w Warszawie (2027), najmniej szpital w Łodzi (303). We wszystkich szpitalach zaobserwowano wzrost liczby pacjentów i hospitalizacji w latach 2022–2024, przy jednoczesnym skracaniu średniego czasu pobytu. Trend ten świadczy o dostosowywaniu się szpitali do współczesnych modeli zarządzania w ochronie zdrowia, w których kluczowe znaczenie ma intensywne wykorzystanie zasobów, skrócenie pobytu pacjentów i rozwój leczenia jednego dnia. 

Finanse bardzo zróżnicowane 

Jak wskazuje NIK, choć wszystkie szpitale zachowały pełną zdolność operacyjną do świadczenia usług medycznych w ramach kontraktów z Narodowym Funduszem Zdrowia, to stopień osiągania równowagi finansowej był skrajnie zróżnicowany. Placówki o najwyższym poziomie stabilności finansowej (reprezentowane m.in. przez placówki w Gdańsku i Zabrzu) prowadziły działalność z dodatnim wynikiem netto na działalności podstawowej oraz operacyjnej przez niemal cały objęty badaniem okres. Podmioty te charakteryzowały się zrównoważoną strukturą kosztów i przychodów, stale utrzymywały płynność finansową i nie generowały zadłużenia. Z kolei działalność szpitali m.in. w Lublinie, Bydgoszczy oraz Łodzi odznaczała się niską rentownością. Jednostki te co prawda zachowywały bieżącą płynność, jednak ich wyniki finansowe oscylowały wokół zera, co było bezpośrednią konsekwencją dynamicznego wzrostu kosztów operacyjnych – głównie wynagrodzeń, usług obcych, zakupu materiałów oraz energii. W odniesieniu do tych podmiotów sformułowano zalecenia dotyczące wdrożenia głębokich analiz struktury świadczeń oraz pilnego podniesienia efektywności wykorzystania zasobów łóżkowych i kadrowych.

Najpoważniejsze problemy finansowe wystąpiły w szpitalu w Warszawie. Mimo wykazania dodatniego wyniku na sprzedaży usług w latach 2023–2024, codzienna działalność lecznicza była tam prowadzona w warunkach chronicznego deficytu, przy generowaniu wysokiego poziomu zobowiązań wymagalnych. Niemal we wszystkich skontrolowanych jednostkach (z wyłączeniem szpitala w Krakowie) odnotowano niepokojącą tendencję wzrostową w zakresie zobowiązań. 

Rekordowy dyżur trwał prawie trzy dni  

Większość kontrolowanych podmiotów zapewniała obsadę kadrową o kwalifikacjach zgodnych z obowiązującymi przepisami. Mimo to, we wszystkich dziesięciu szpitalach stwierdzono uchybienia w ewidencjonowaniu lub organizacji czasu pracy personelu. Stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły najczęściej nieprzestrzegania przepisów dotyczących norm czasu pracy oraz niezachowania prawa do 11‑godzinnego nieprzerwanego dobowego odpoczynku, o którym mowa w ustawie o działalności leczniczej. Nieprawidłowości w tym obszarze stwierdzono w dziewięciu szpitalach, zarówno w odniesieniu do osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, jak i cywilnoprawnej. Wystąpiły przypadki ciągłego świadczenia pracy ponad 24 godziny łącznie przez 75 lekarzy i pielęgniarek, przy czym najdłuższy nieprzerwany czas świadczenia pracy wyniósł 70 godzin i 10 minut. Nieprawidłowości w tym obszarze wynikały przede wszystkim z niedoborów kadrowych oraz nagłych absencji personelu. W toku kontroli wskazywano również na fakt, iż zatrudnianie personelu medycznego na podstawie umów cywilnoprawnych nie podlega regulacjom kodeksu pracy, a decyzje o kontynuowaniu pracy po dyżurze (powyżej 24 godzin) były często podejmowane przez samych lekarzy w oparciu o ocenę stanu pacjentów. Część tych uchybień wynikała z pomyłek administracyjnych, w tym błędów w układaniu grafików czy braku przepływu informacji.

W ocenie Najwyższej Izby Kontroli, brak realnego nadzoru nad całkowitym obciążeniem pracą personelu medycznego w warunkach wieloetatowości stanowi bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa zdrowotnego i jakości świadczeń zdrowotnych w szpitalach. Konieczna jest zmiana uregulowań systemowych: wprowadzenie jednolitego mechanizmu ewidencji czasu pracy personelu medycznego, obejmującego wszystkie formy zatrudnienia oraz rozszerzenie obowiązku monitorowania odpoczynku i przerw w pracy także na osoby zatrudnione na kontraktach. Ustalenia niniejszej kontroli potwierdzają zasadność wniosku sformułowanego przez NIK w informacjach o wynikach kontroli, przeprowadzonych w m.in. latach 2015–2016 oraz 2023–2024. O podjęcie działań w tym obszarze apelował również rzecznik praw obywatelskich. NIK podtrzymuje też swoje wcześniejsze wnioski systemowe (tożsame z postulatami RPO) o konieczności pilnego wdrożenia centralnego, jednolitego mechanizmu rejestracji czasu pracy personelu medycznego, niezależnie od formy zawartego kontraktu.