Finansowanie Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych przez gminy - RIO nie są zgodne
Czy gmina może kupić mundury i sprzęt dla młodzieżowej drużyny pożarniczej? W 2026 r. pięć regionalnych izb obrachunkowych nie odpowiedziało na to jednoznacznie. Stanowiska RIO zawierają różną argumentację w zakresie finansowania MDP przez gminę. Spór nie dotyczy pytania, czy publiczne pieniądze mogą służyć MDP. Problem jest bardziej subtelny: chodzi o to, na podstawie jakiego przepisu prawa, w jaki sposób i jakie wydatki gmina może finansować, a których nie. W tym zakresie stanowiska RIO w Gdańsku oraz w Bydgoszczy, Rzeszowie, Łodzi i Kielcach przedstawiają nieco inne zapatrywania – oparte na liberalnej i konserwatywnej wykładni prawa - pisze dr Dariusz Kała.
Najbardziej liberalne stanowisko przedstawiło RIO w Bydgoszczy, która wprost i jednoznacznie wskazała że: „gmina może finansować koszty umundurowania i sprzętu szkoleniowego młodzieżowej drużyny pożarniczej (MDP) utworzonej w ramach ochotniczej straży pożarnej”.
Także RIO w Łodzi przedstawiła dosyć liberalne zapatrywanie i dopuściła finansowanie umundurowania, defibrylatorów i fantomów dla MDP. Izba nie przedstawiła głębszego uzasadnienia i jednocześnie wskazała na stanowisko MSWiA z 5 marca 2026 r.
Mniej liberalne stanowisko przedstawiła RIO w Rzeszowie, która nie wskazała wprost, że gmina może sfinansować koszty umundurowania i sprzętu szkoleniowego. Jako kryterium dopuszczalności finansowania, wskazała celowość wydatków (art. 44 ust. 3 pkt 1 ustawy o finansach publicznych). „Skoro młodzieżowe i dziecięce drużyny pożarnicze stanowią część struktury ochotniczej straży pożarnej, to finansowanie wydatków związanych działalnością ochotniczej straży pożarnej obejmuje także finansowanie działalności tych drużyn, przy czym ustalając dopuszczalny prawem zakres finansowania z budżetu jednostki samorządu terytorialnego młodzieżowych i dziecięcych drużyn pożarniczych należy mieć na uwadze określone w przepisie art. 4 ust. 1 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych cele ich tworzenia, jakimi są: zainteresowanie dzieci i młodzieży działalnością szkoleniową, sportową i społeczną na rzecz ochrony przeciwpożarowej i ochrony ludności.
Finansowanie ochotniczych straży pożarnych w zakresie dotyczącym utworzonych przez nie młodzieżowych i dziecięcych drużyn pożarniczych jest dopuszczalne w zakresie służącym osiągnięciu tych celów. Organy jednostki samorządu terytorialnego powinny więc każdorazowo ocenić, czy określony wydatek jest proporcjonalny, adekwatny do rzeczywistych potrzeb oraz funkcjonalnie uzasadniony, tak aby nie naruszyć także innych zasad gospodarowania środkami publicznymi” (Stanowisko RIO Bydgoszcz z 4 maja 2026 r., RIO-NR. K-432-21/2026, Stanowisko RIO Rzeszów z 5 marca 2026 r., WA/074/16/2026, Stanowisko RIO Łódź z 19 czerwca 2026 r., WA-4120-21/2026-w.).
Konserwatywna wykładnia
Zdecydowanie bardziej zniuansowane i restrykcyjne stanowisko przedstawia RIO w Gdańsku. Izba ta jako kryterium dopuszczalności finansowania MDP OSP wskazała nie tylko zasady finansów publicznych, prawo samorządowe i katalog finansowania OSP, ale także cele działalności młodzieżowych drużyn pożarniczych. RIO Gdańsk przywołała także stanowisko MSWiA z dnia 5 marca 2026 r. jako odpowiedź na interpelację posłów nr 15184 i 15216 (art. 44 ust. 3 ustawy o finansach, art. 4 i 10 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, art. 7 ustawy o samorządzie gminnym).
„Działalność tych drużyn ma zatem charakter przygotowawczy i wspierający względem systemu ochrony przeciwpożarowej, a nie charakter bezpośrednio związany z ochroną przeciwpożarową. Okoliczność ta przemawia za ostrożnym podejściem do utożsamiania wszelkiej działalności młodzieżowych drużyn pożarniczych z realizacją zadania własnego gminy w zakresie ochrony przeciwpożarowej, gdyż działalność tych drużyn służy przede wszystkim celom edukacyjnym i wychowawczym, a jedynie pośrednio wspiera realizację zadań z tego obszarze. Sam fakt funkcjonowania młodzieżowej drużyny pożarniczej w strukturach ochotniczej straży pożarnej może zatem nie stanowić wystarczającej podstawy do objęcia finansowaniem bezpośrednio z budżetu gminy wszelkich wydatków związanych z jej funkcjonowaniem. Należy mieć na uwadze, że organy jednostek samorządu terytorialnego powinny każdorazowo weryfikować, czy planowany wydatek pozostaje proporcjonalny, odpowiada rzeczywistym potrzebom oraz znajduje funkcjonalne uzasadnienie”.
RIO Gdańsk dopuściło wprost finansowanie ubezpieczenia członków MDP OSP, ale zanegowało możliwość finansowania umundurowania. W zakresie finansowania wyposażenia czy szkoleń Izba wskazała konieczność odwoływania się do wyżej wymienionych kryteriów dopuszczalności, pozostawiając gminom pewną autonomię podyktowaną lokalnymi i indywidualnymi okolicznościami danej OSP i gminy.
Do konserwatywnej wykładni należy zaliczyć także wykładnię dokonaną przez RIO w Kielcach. Ta z kolei Izba nie przedstawiła tak pogłębionej analizy jak RIO Gdańsk, ale także wskazała na takie kryteria jak art. 44 ustawy o finansach publicznych, katalog finansowania z art. 10 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, cele i działania MDP określone w art. 4 ustawy o OSP. RIO Kielce odesłało także do stanowiska MSWiA z dnia 5 marca 2026 r. (Stanowisko RIO Gdańsk z 23 czerwca 2026 r., RP.63.44.2026, Stanowisko RIO Kielce z 22 kwietnia 2026 r., RP.54.11.2026).
W sporze chodzi więc o to, jakie wydatki na MDP gmina musi sfinansować obligatoryjnie, a co do których ma autonomię.
Przeczytaj także: Psy ratownicze z OSP pomogą innym służbom
Obowiązkowe tylko ubezpieczenie członków i opiekunów młodzieżowych i dziecięcych drużyn
Dla określenie zakresu finansowania MDP z budżetu gminy znaczenia ma art. 4 i 10 ustawy o OSP oraz art. 44 ustawy o finansach publicznych. Ściśle i obowiązkowo gmina w każdym roku budżetowym musi zapewnić i wykonać obowiązek ubezpieczenia członków i opiekunów młodzieżowych drużyn pożarniczych i dziecięcych drużyn pożarniczych. Wynika to z literalnego zapisu w art. 10 ust. 1 pkt 2 u. OSP. Obowiązku tego nie można przełamywać żadnym rodzajem wykładni.
Finansowanie umundurowania dla MDP jest prawnie dopuszczalne i nie ma tutaj znaczenia ogólny zapis „umundurowanie, w tym umundurowanie wyjściowe” w art. 10 ust. 1 pkt 1. Zgodnie z paremią prawniczą: „Lege non distinguente nec nostrum est distinguere” („Gdy ustawa nie rozróżnia, nie do nas należy rozróżnianie”). W tym zakresie stanowisko RIO Gdańsk jest zbyt skrajne. Nie można oczekiwać od ustawodawcy, aby wymieniał każdy rodzaj umundurowania, który jest prawnie dopuszczalny. Prawna dopuszczalność finansowania każdego rodzaju umundurowania dla MDP nie oznacza dla gminy obowiązku. Jeżeli gmina sfinansuje wydatki priorytetowe, jak np. paliwo, ubezpieczenia, konserwacje i zostaje jakaś nadwyżka inwestycyjna, to wówczas można pokusić się o zakup umundurowania dla MDP. W szczególności należy brać pod uwagę, czy MDP jest trwałym i perspektywistycznym „zjawiskiem” w danej OSP.
Podobnie do umundurowania ma się sprawa finansowania sprzętu dla MDP OSP i innych wydatków.
Słusznie Izby wskazywały na podział pieniędzy na MDP na poziomie budżetu państwa, o czym była mowa w stanowisku MSWiA z dnia 5 marca 2026 r., jako odpowiedź na interpelację posłów nr 15184 i 15216.
Podsumowując kolejność czynności: gmina powinna corocznie zapewnić i sfinansować ubezpieczenie członków i opiekunów MDP i DDP z własnego budżetu. Następnie powinna spróbować uzyskać środki zewnętrzne na ewentualne umundurowanie i sprzęt dla MDP lub inne wydatki. Jeśli nie uda się uzyskać środków zewnętrznych, powinna rozeznać, czy sfinansowanie z własnego budżetu umundurowania, sprzętu lub innych wydatków dla MDP jest uzasadnione zgodnie z wyżej opisanymi kryteriami. Zanim gmina zdecyduje się kupić sprzęt dla MDP, powinna wcześniej kupić umundurowanie i po upływie czasu ocenić, czy osoby, które otrzymały te mundurki są dalej w MDP OSP i czy liczba członków MDP rośnie, czy maleje.
Natomiast całkowicie nietrafne w zakresie finansowania MDP przez gminy jest stanowisko RIO Katowice z dnia 28 sierpnia 2026 r., WA.5210.97.2026. Nie należy go ani powielać w dalszym orzecznictwie RIO, ani stosować w praktyce w gminach.
Dr Dariusz P. Kała, specjalizuje się w prawie ochrony przeciwpożarowej i ochrony ludności
