Przełomowa nowela kpk: sędzia jako bierny arbiter
Rząd przyjął w środę projekt założeń do zmian w kodeksie postępowania karnego. Obszerne poprawki zmierzają m.in. do usunięcia zbędnego angażowania sędziów do czynności, które z powodzeniem mogą być dokonywane przez referendarzy.
Ponadto celem Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, która przygotowała projekt było usunięcie „fasadowości” postępowania. Wielka nowelizacja została skierowana do Sejmu. Dzięki nowemu określeniu sposobu procedowania opartego na rezygnacji z szeregu czynności nie służących ani wyjaśnieniu prawdy w procesie, ani poszanowaniu gwarancji uczestników postępowania, sędzia pełnić będzie rolę bierną.
Odciążenie sędziów
Co więcej Komisja pod przewodnictwem prof. Andrzeja Zolla i prof. Piotra Hofmańskiego odciąża sędziów, prezesów sądów i przewodniczących wydziałów poprzez możliwości podejmowania decyzji o charakterze porządkowym i technicznym (a także mniej ważkich decyzji merytorycznych) przez referendarzy sądowych. Dzięki temu czas sędziów wykorzystany będzie w bardziej efektywny sposób.
Przerzuca się odpowiedzialność za wynik postępowania z sądu na strony, w pierwszym zaś rzędzie – z uwagi na obowiązującą zasadę domniemania niewinności – na oskarżyciela. Sąd powinien pełnić rolę raczej arbitra, który po przeprowadzeniu przez strony dowodów, uprzednio wnioskowanych przez strony wydaje wyrok.
Konsekwencją takiego ujęcia roli sędziego, jeśli prokurator nie wykaże dość aktywności, będzie – więcej uniewinnień – przyznaje sam autor projektu prof. Hofmański.
Dowody dostarczają strony
Zakłada się, że we wszystkich postępowaniach przed sądem wszczynanych z inicjatywy strony procesowej, dowody musi przestawić strona. Natomiast sędzia będzie mógł wprowadzić do procesu dowód jedynie w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych wypadkach (art. 167 § 1 k.p.k.). W szczególności, ten nowy sposób procedowania zwalnia sąd od „poszukiwania” dowodów winy oskarżonego w sytuacji, gdy oskarżyciel nie kwapi się, by ich dostarczyć. Z drugiej jednak strony sąd w mniejszym niż dotąd stopniu pełnić będzie rolę „gwaranta” wobec oskarżonego, którego – jako stronę procesową – obciążał będzie w większym niż dotąd stopniu ciężar dowodu.
Znowelizowany kodeks wejdzie w życie sześć miesięcy od dnia ogłoszenia.
