FOR: sądy do reformy, ale z poszanowaniem niezależności
Reformy poprawiające efektywność sądów powinny odbywać się przy zachowaniu zasad niezawisłości sędziów tak Forum Obywatelskiego Rozwoju komentuje najnowszą wypowiedź wicepremiera Mateusza Morawieckiego na temat konieczności zreformowania polskich sądów.
Zdaniem autorów opracowania, takie reformy to m.in. odciążenie sądów od części spraw, zmiany w procedurach obowiązujących w sądownictwie, lepsze wykorzystanie alternatywnych i pozasądowych metod rozwiązywania sporów, czy skuteczniejsze korzystanie z nowych technologii w sądach.
Eksperci FOR stwierdzają, że w ostatnich miesiącach PiS, w tym i Mateusz Morawiecki, atakami na sędziów próbują podważyć fundamentalnie ważną zdobycz ustrojową po 1989 r., jaką jest ich niezawisłość. - A jak do tej pory niewiele robią w dziedzinie ich realnego usprawnienia, choć jednocześnie atakują sądy za to, że są za wolne. Przypomina to bicie człowieka, któremu wiąże się ręce i uderza za to, że się nie rusza – czytamy w opinii.
Czytaj: Wicepremier w USA krytykuje polskie sądy>>
Jej autorzy przywołują wypowiedź wicepremiera Morawieckiego w American Enterprise Institute możemy przeczytać m.in., że: "system sądowniczy w Polsce jest niesprawny, nieefektywny; 80 proc. społeczeństwa uważa, że również niesprawiedliwy”.
- W jaki sposób M. Morawiecki mierzy niesprawiedliwość? Wypowiedzi M. Morawieckiego i opiniom rządu PiS zaprzeczają ostatnie dostępne badania opinii z 2016 r. na ten temat:
Według badania TNS Polska dla państwowego „Polskiego Radia 24” z 2016 r. 43 proc. Polaków uważa, że sądy są w Polsce raczej lub zdecydowanie sprawiedliwe. Odmiennego zdania było 40 proc. badanych – czytamy w opracowaniu FOR.
Jego autorzy przytaczają też wypowiedź Mateusza Morawieckiego, że „aktualnie w rankingu "Doing Business" Banku Światowego Polska jest na jednym z ostatnich miejsc, jeżeli chodzi o sądownictwo.”
Jak podają, w aktualnym rankingu „Doing Business” w kategorii najsilniej związanej z pracą sądów (egzekwowanie kontraktów, z ang. enforcing contracts) Polska zajęła 55 pozycję na 190 krajów, czego zdaniem autorów opinii nie można nazwać „jednym z ostatnich miejsc” w tym rankingu. Z kolei wśród krajów UE Polska wyprzeda w tej kategorii rankingu: Maltę, Czechy, Holandię, Słowację, Irlandię, Włochy, Grecję i Cypr2.
Jak zauważają eksperci FOR, wskaźnik „egzekwowanie kontraktów” opiera się na kilku miarach. Jedną z nich jest średni czas potrzebny na wyegzekwowanie kontraktu w Polsce, który wyniósł w ostatniej edycji rankingu „Doing Business” 685 dni (z czego 480 dni to sam proces sądowy, mierzony na podstawie pracy sądu I instancji w Warszawie, gdzie obciążenie pracą jest też wysokie).
- Jest to nadal dużo – średnia dla wysokorozwiniętych członków OECD to 553 dni, a pod względem czasu Polska zajmuje 149 pozycję na świecie (w UE za nami w tej kategorii są Słowacja, Słowenia, Włochy, Cypr i Grecja, a spoza UE m.in. Kanada). Warto jednak zaobserwować poprawę tego wskaźnika na przestrzeni lat. W pierwszej edycji rankingu Doing Business z 2003 r. czas ten wynosił 1000 dni, a przykładowo sześć lat temu 830 dni. Reformy skracające jeszcze bardziej czas „egzekwowania kontraktów”, będący jedną z miar sprawności działania sądownictwa w rankingu Doing Business, są niezbędne, ale powinny się odbywać przy zachowaniu niezawisłości sędziów i niezależności sądownictwa od polityków – czytamy w opracowaniu.
Zdaniem jego autorów warto jednak zdawać sobie sprawę, że na wysokich pozycjach pod względem czasu trwania egzekwowania kontraktów znajdują się kraje, które ciężko wiązać ze sprawiedliwym i niezależnym od polityków wymiarem sprawiedliwości: Białoruś (275 dni, 7 miejsce), Azerbejdżan (277 dni, 8 miejsce) czy Rosja (337, 18 miejsce). - Te kraje nie powinny stanowić wzorców dla usprawniania wymiaru – czytamy w opracowaniu Forum Obywatelskiego Rozwoju.
