Statut szkoły nie może określać zasad przetwarzania danych na prywatnych urządzeniach

Prezes UODO w piśmie skierowanym do minister edukacji zaprezentował uwagi do projektu nowelizacji prawa oświatowego, którego celem jest wprowadzenie zakazu korzystania z telefonów komórkowych przez uczniów. Jego zdaniem, należy wprowadzić rozwiązania ograniczające korzystanie z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych w trakcie pobytu uczniów w placówkach szkolnych. Jednocześnie zwraca uwagę na kwestie, które powinny zostać uwzględnione lub doprecyzowane.

- Wprowadzenie rozwiązań o charakterze systemowym, ograniczających wykorzystywanie przez dzieci i młodzież na terenie szkoły telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych rejestrujących dźwięk i obraz, należy z tej perspektywy uznać za pożądany kierunek zmian legislacyjnych. Zmiany te muszą jednak uwzględniać obowiązujące regulacje dotyczące ochrony danych osobowych, w tym przede wszystkim rozporządzenie 2016/679 - wyjaśnia Mirosław Wróblewski, prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych w piśmie skierowanym do minister edukacji. Prezes UODO dostrzega szereg niepokojących zjawisk związanych z przetwarzaniem danych osobowych przez osoby małoletnie korzystające z urządzeń elektronicznych, które należy wziąć pod uwagę przy doprecyzowaniu projektu.

Zagrożenie dla najmłodszych

Mirosław Wróblewski, prezes UODO, wskazuje, że coraz częściej uczniowie zamieszczają w internecie zdjęcia oraz nagrania obrazu i dźwięku, co stanowi zagrożenie dla prywatności i danych osób. Ponadto korzystanie z narzędzi cyfrowych sprzyja wystąpieniu uzależnień, w tym od pornografii czy hazardu internetowego.

Telefony komórkowe i inne urządzenia elektroniczne służą często uczniom do korzystania (niekiedy bez wiedzy rodziców) z mediów społecznościowych, co także należy oceniać w kontekście wzrostu ryzyka uzależnienia cyfrowego dzieci. Niedawny wyrok wydany w Los Angeles w Stanach Zjednoczonych z marca tego roku, w którym wskazano, że wielkie platformy internetowe mają wady projektowe, które mogą prowadzić do uzależnień potwierdza tezę, że dzieci i młodzież powinny mieć ograniczony czy limitowany dostęp do urządzeń generujących tak poważne zagrożenia dla ich rozwoju, co dodatkowo uzasadnia wprowadzenie projektowanych ograniczeń w placówkach szkolnych – czytamy w piśmie.

Prezes UODO zwraca również uwagę na przypadki rejestrowania za pomocą telefonów komórkowych nauczycieli oraz członków personelu szkoły, a także zjawisko wykorzystywania technologii deepfake. - Przypadki nadużyć spowodowanych stosowaniem technologii deepfake zgłaszane do prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych wskazują, że szkoła może być miejscem, bądź też środowisko uczniów może być grupą, w których dochodzi do takich nadużyć, co ma związek z powszechną dostępnością (także dla uczniów) systemów sztucznej inteligencji pozwalających wytwarzać syntetyczne fotografie i nagrania manipulujące czy też przerabiające wizerunek osób fizycznych, w tym osób nieletnich – podkreśla autor pisma.

Co jeszcze warto rozważyć?

Prezes UODO popiera założenia projektowanej ustawy. Natomiast jego zdaniem, należy rozważyć wprowadzenie rozwiązań o charakterze systemowym. Projektowane regulacje muszą uwzględniać obowiązujące przepisy dotyczące ochrony danych osobowych, dlatego w opinii organu konieczne może być rozbudowanie i uzupełnienie projektu.

- Prezes UODO wskazał, że projektując ustawową podstawę umożliwiającą ustalanie w statutach szkoły zakazu używania urządzeń rejestrujących dźwięk i obraz (w tym telefonów komórkowych) należy precyzyjnie określić warunki korzystania z nich. Doprecyzowanie tej regulacji pozwoli na uniknięcie wątpliwości, czy dozwolenie korzystania z takich urządzeń niesie ze sobą możliwość rejestrowania dźwięku i obrazu przez uczniów – co stanowi inwazyjną formę przetwarzania danych osobowych oraz powoduje wysokie ryzyko naruszenia praw i wolności. Sam statut szkoły nie może bowiem określać, na jakich warunkach mają być przetwarzane dane osobowe na prywatnych urządzeniach (w tym nagrywanie obrazu i dźwięku) – czytamy w piśmie.

Prezes UODO proponuje doprecyzowanie wprost w przepisach Prawa oświatowego, jakie elementy regulacji powinien przewidywać statut albo wskazanie, że warunki statutu szkoły muszą uwzględniać rozwiązania dotyczące ochrony danych osobowych i prywatności oraz minimalizować ryzyka związane z rejestrowaniem obrazu lub dźwięku co do osób fizycznych. Ponadto w opinii prezesa, projektowane przepisy powinny wprowadzać określone gwarancje ochrony urządzeń, w których znajdują się dane nie tylko uczniów, ale też innych osób (np. członków rodzin, znajomych), w tym niezwiązane z życiem szkolnym. Chodzi o rozwiązania dotyczące bezpiecznego przechowywania telefonów i innych urządzeń elektronicznych w czasie pobytu dziecka w placówce oświatowej. Celem prawidłowej interpretacji przepisów użyte pojęcia powinny być precyzyjne i bardziej jednoznaczne, a projektodawca powinien uzasadnić, do jakich procesów zarządzania nośnikami odnosi się pojęcie „warunki wnoszenia”.

- Niezależnie od powyższych uwag istotnym elementem wspierającym odpowiedzialne wykorzystanie telefonów komórkowych powinna być działalność edukacyjna – podkreślił prezes w swojej opinii.

Problem uczniów 18+

Na marginesie, prezes UODO zwrócił uwagę na brak regulacji w zakresie wnoszenia i używania w szkole telefonów komórkowych dotyczących uczniów pełnoletnich. - Choć uczniowie pełnoletni mają odmienny zakres praw i obowiązków niż uczniowie małoletni, to nie oznacza to oczywiście, że dla wyraźnie określonego celu, jakim jest zapewnienie dobrostanu wszystkich przebywających na terenie szkoły uczniów - ingerencja w sferę ich praw i wolności nie mogłaby być dokonana w sposób proporcjonalny do zakładanego celu – zwraca uwagę prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Ponadto prezes UODO dodał, że zwrócił uwagę na potrzebę uregulowania zasad korzystania z telefonów komórkowych również przez uczestników wypoczynku i to zarówno w przepisach prawa oświatowego, jak i w rozporządzeniu dotyczącym wypoczynku dzieci i młodzieży, którego projekt nowelizacji niedawno był przez niego opiniowany.