Samorządy apelują o o przejęcie płatności za nauczycielskie urlopy przez ZUS

Wynagrodzenie dla nauczyciela korzystającego z urlopu dla poratowania zdrowia obecnie finansowane jest przez jednostkę samorządu terytorialnego prowadzącą szkołę. Z ust samorządowców po raz kolejny wychodzą propozycje przejęcia płatności za nauczycielskie urlopy przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jeżeli państwo przyznaje określone uprawnienie pracownicze o charakterze zdrowotnym, to zdaniem samorządowców, powinno również zapewnić mechanizm jego finansowania nieobciążający w całości budżetów samorządów terytorialnych.

Z urlopu dla poratowania zdrowia najczęściej korzystają nauczyciele i nauczyciele akademiccy, którzy z uwagi na stan zdrowia muszą na jakiś czas zaprzestać wykonywania pracy. Celem „poratowania zdrowia” jest przeprowadzenie zaleconego leczenia choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej lub choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę. Poza tym konieczne może być przeprowadzenie leczenia (rehabilitacji) uzdrowiskowego. Urlop dla poratowania zdrowia ma charakter prewencyjny, a im dłuższy jest staż pracy nauczyciela w zawodzie, tym bardziej narażony on jest na wystąpienie chorób.

Zasady „chorobowego”

Urlop dla poratowania zdrowia jest udzielany nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu co najmniej siedmiu lat w szkole, na podstawie orzeczenia wydanego przez lekarza medycyny pracy. Urlopu udziela dyrektor szkoły w wymiarze nieprzekraczającym jednorazowo roku. Kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia można udzielić nie wcześniej niż po upływie roku od dnia zakończenia poprzedniego urlopu dla poratowania zdrowia. W czasie całej kariery zawodowej nauczyciel może skorzystać łącznie z trzech lat urlopu. Nauczyciel w czasie przebywania na urlopie może podjąć określoną pracę zarobkową, ale jedynie w przypadku braku przeciwwskazań do jej wykonywania. Urlop dla poratowania zdrowia nie jest tożsamy ze zwolnieniem lekarskim od wykonywania pracy. W swej konstrukcji zbliżony do urlopu wypoczynkowego – łączy je wspólny cel, jakim jest regeneracja sił pracownika. Urlop dla poratowania zdrowia jest odmianą urlopu pracowniczego, przyznaną nauczycielom obok pozostałych uprawnień urlopowych (uchwała Sądu najwyższego z 14 lutego 2012 r., sygn. akt III PZP 1/12). W okresie przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia nauczyciel zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wysługę lat oraz prawo do innych świadczeń pracowniczych. Inne dodatki, takie jak motywacyjny, funkcyjny i za warunki pracy przysługują nauczycielowi w okresie urlopu dla poratowania zdrowia, jeżeli obowiązujący w szkole regulamin wynagradzania bądź przepisy dotyczące wynagrodzeń przewidują ich wypłatę.

Samorządy zaczynają protestować

Koszty przebywania nauczycieli na urlopach zdrowotnych ponoszą samorządy. W opublikowanej 20 lutego br. interpelacji poselskiej MEN nie poparło pomysłu przerzucenia kosztów z budżetów samorządowych na budżet państwa. Ministerstwo nie widzi potrzeby wprowadzania jakichkolwiek odstępstw i faworyzowania jednej grupy pracowniczej, a system ubezpieczeń społecznych to system powszechny, gwarantujący jednakowy zakres świadczeń przy jednakowej składce. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaca pracownikom (niezależnie od miejsca zatrudnienia) świadczenia pieniężne, które pochodzą ze składek wnoszonych na ten cel przez wszystkich ubezpieczonych pracowników. I tak jak wszyscy pracownicy, nauczyciele również opłacają składki na ubezpieczenia społeczne w takiej samej wysokości.

Czytaj więcej na Prawo.pl: Nauczycielski urlop dla poratowania zdrowia nadal finansowany przez samorządy

Tym razem zmiany przepisów domaga się Zarząd Związku Miast Polskich. 19 czerwca br. wystosował apel w sprawie zmiany zasad finansowania nauczycielskich urlopów dla podratowania zdrowia. Związek przypomina, że samorządy ponoszą jednocześnie koszty wynagrodzenia nauczyciela przebywającego na urlopie oraz koszty organizacji zastępstwa. W praktyce oznacza to finansowanie dwóch osób wykonujących zadania przypisane jednemu stanowisku pracy.

Teraz również Związek proponuje, aby to budżet państwa za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przejął koszty tego świadczenia. Zdaniem organizacji, charakter urlopu dla podratowania zdrowia jest znacznie bliższy świadczeniom związanym ze stanem zdrowia pracownika (zasiłek chorobowy czy świadczenie rehabilitacyjne) niż klasycznemu urlopowi pracowniczemu. Dla porównania, organizacja zwraca uwagę, że system ubezpieczeń społecznych ponosi ciężar finansowania długotrwałej niezdolności do pracy w przypadku większości grup zawodowych. Tym samym analogiczne rozwiązanie powinno mieć zastosowanie w przypadku grupy zawodowej nauczycieli korzystających z wypoczynku dla poratowania zdrowia.

Z urlopu korzysta coraz mniej pedagogów

Zdaniem Związku Miast Polskich, jeżeli państwo przyznaje określone uprawnienie pracownicze o charakterze zdrowotnym, powinno również zapewnić mechanizm jego finansowania, który obecnie w całości obciąża budżety samorządów terytorialnych.

Takie rozwiązanie nie znajduje uzasadnienia i narusza konstytucyjne prawo samorządów terytorialnych do udziału w dochodach publicznych odpowiednio do przypadających im zadań. Jednostki samorządu terytorialnego ponoszą bowiem rosnące koszty funkcjonowania systemu oświaty, które nie znajdują odzwierciedlenia w przekazywanych im środkach publicznych. Problem ten nabiera szczególnego znaczenia w kontekście sytuacji kadrowej polskiej oświaty. Dane dotyczące struktury wiekowej nauczycieli wskazują na postępujące starzenie się kadry pedagogicznej, co może wpływać na skalę korzystania z uprawnień zdrowotnych – zwraca uwagę Zarząd Związku w opublikowanym stanowisku.

Dane z ostatnich trzech lat przedstawiają się następująco: w roku szkolnym 2023/2024 z urlopu dla poratowania zdrowia skorzystało w całym kraju 15 971 nauczycieli, w roku szkolnym 2024/2025 – 12 888, z kolei w zakończonym niedawno roku szkolnym 2025/2026 na urlopie zdrowotnym przebywało 12 689 nauczycieli.