Nauczycielski urlop dla poratowania zdrowia nadal finansowany przez samorządy
Ministerstwo Edukacji Narodowej nie planuje przenieść kosztów wynagrodzenia nauczycieli przebywających na urlopach dla poratowania zdrowia z jednostek samorządu terytorialnego na budżet państwa. Mimo że wspomniane koszty zabierają dużą część budżetu samorządowego i samorządowcy domagają się zmian, resort edukacji nie zgadza się, żeby opłacaniem nauczycielskich urlopów zajmował się ZUS.
Każda JST, ale najbardziej małe gminy, odczuwają skutki ponoszenia kosztów na wynagrodzenia nauczycieli przebywających na tzw. urlopach dla poratowania zdrowia. Poza tym, że samo wynagrodzenie nauczycieli stanowi dotkliwe obciążenie budżetu, samorządy ponoszą jeszcze koszty ich zastępstwa. Z ust samorządowców wychodzą propozycje przejęcia płatności za nauczycielskie urlopy przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Podnoszą, że skoro samorządy odprowadzają składki z pensji nauczycieli na ZUS, to w sytuacji stwierdzonej choroby zawodowej, koszty świadczenia dla nauczyciela powinien również pokrywać ZUS. Takie sugestie ze strony posłów zwracających się do ministerstwa (w imieniu samorządowców) nie przynoszą jednak żadnego rezultatu.
Urlop to nie zwolnienie lekarskie
Co ciekawe, prawo do skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia przysługuje m.in. policjantom, prokuratorom, sędziom i asesorom sądowym. Jednak najczęściej korzystają z niego nauczyciele i nauczyciele akademiccy, którzy z uwagi na stan zdrowia muszą na jakiś czas zaprzestać wykonywania pracy i przeprowadzić zalecone leczenie choroby (zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej), choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę albo przeprowadzić leczenie (rehabilitację) uzdrowiskowe. Urlop dla poratowania zdrowia ma charakter prewencyjny, a im dłuższy jest staż pracy nauczyciela w zawodzie, tym bardziej narażony on jest na wystąpienie chorób.
Urlop dla poratowania zdrowia jest udzielany nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu co najmniej siedmiu lat w szkole, na podstawie orzeczenia wydanego przez lekarza medycyny pracy. Urlopu udziela dyrektor szkoły w wymiarze nieprzekraczającym jednorazowo roku. Kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia można udzielić nie wcześniej niż po upływie roku od dnia zakończenia poprzedniego urlopu dla poratowania zdrowia. W czasie całej kariery zawodowej nauczyciel może skorzystać łącznie z trzech lat urlopu.
Nauczyciel w czasie przebywania na urlopie może podjąć określoną pracę zarobkową, ale jedynie w przypadku braku przeciwwskazań do jej wykonywania. Urlop dla poratowania zdrowia nie jest tożsamy ze zwolnieniem lekarskim od wykonywania pracy. W swej konstrukcji zbliżony do urlopu wypoczynkowego – łączy je wspólny cel, jakim jest regeneracja sił pracownika. Urlop dla poratowania zdrowia jest odmianą urlopu pracowniczego, przyznaną nauczycielom obok pozostałych uprawnień urlopowych (uchwała Sądu najwyższego z 14 lutego 2012 r., sygn. akt III PZP 1/12). W okresie przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia nauczyciel zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wysługę lat oraz prawo do innych świadczeń pracowniczych, w tym dodatku dla nauczyciela zatrudnionego na terenie wiejskim. Inne dodatki, takie jak motywacyjny, funkcyjny i za warunki pracy przysługują nauczycielowi w okresie urlopu dla poratowania zdrowia, jeżeli obowiązujący w szkole regulamin wynagradzania bądź przepisy dotyczące wynagrodzeń przewidują ich wypłatę. Koszty przebywania nauczycieli na urlopach zdrowotnych ponoszą samorządy i nic się w tej kwestii w najbliższym czasie nie zmieni.
Wynagrodzenie na „chorobowym” nadal obowiązkiem JST
Odnosząc się do kwestii zmiany zasad finansowania urlopów dla poratowania zdrowia, MEN nie popiera pomysłu przerzucenia kosztów z budżetów samorządowych na budżet państwa. Zdaniem sekretarza stanu z ramienia ministerstwa, system ubezpieczeń społecznych to system powszechny, gwarantujący jednakowy zakres świadczeń przy jednakowej składce. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaca pracownikom (niezależnie od miejsca zatrudnienia) świadczenia pieniężne, które pochodzą ze składek wnoszonych na ten cel przez wszystkich ubezpieczonych pracowników. I tak jak wszyscy pracownicy, nauczyciele również opłacają składki na ubezpieczenia społeczne w takiej samej wysokości. Tym samym ministerstwo nie widzi potrzeby wprowadzania jakichkolwiek odstępstw i faworyzowania jednej grupy pracowniczej (interpelacja nr 14911 w sprawie ponoszenia przez samorządy kosztów wynagrodzenia nauczycieli przebywających na urlopach dla poratowania zdrowia).
Dane z ostatnich trzech lat przedstawiają się następująco: w roku szkolnym 2023/2024 z urlopu dla poratowania zdrowia skorzystało w całym kraju 15 971 nauczycieli, w roku szkolnym 2024/2025 – 12 888, z kolei w aktualnym roku szkolnym na urlopie zdrowotnym przebywa 12 689 nauczycieli. Co można zauważyć na pierwszy rzut, to trend spadkowy. Być może mniejsza popularność urlopu zdrowotnego stanowi dla ministerstwa mocny kontrargument wobec argumentów samorządowców.
Jednocześnie MEN nie wskazało kwot wydatków poniesionych na wynagrodzenia nauczycieli w okresie przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia, zwracając uwagę, że nie dysponuje dokładnymi danymi, a wielu nauczycieli korzysta z tego urlopu w okresach krótszych niż rok. Zgodnie z opinią ministerstwa, klasyfikacja wydatków budżetowych nie pozwala na wydzielenie wydatków na wynagrodzenia nauczycieli przebywających na urlopie dla poratowania zdrowia.
Zobacz też linię orzeczniczą w LEX: Rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem w okresie korzystania przez niego z urlopu dla poratowania zdrowia >
