Co okręgowa komisja egzaminacyjna, to inne zasady - apel o zmiany
Rzeczniczka praw dziecka zwraca uwagę, że większość okręgowych komisji egzaminacyjnych, których właściwość obejmuje więcej niż jedno województwo, organizuje wglądy tylko w jednym miejscu, najczęściej w swojej siedzibie. Kolejną barierę stanowi narzucany z góry termin wglądu do arkusza. Z perspektywy ochrony praw uczniów zapewnienie skutecznego i realnie dostępnego mechanizmu weryfikacji wyniku egzaminu ma istotne znaczenie, dlatego procedura powinna być dostępna niezależnie od miejsca zamieszkania, sytuacji rodzinnej i materialnej.
Rzeczniczka praw dziecka reaguje na sygnały dotyczące nieprawidłowości w funkcjonowaniu procedury wglądu do sprawdzonych i ocenionych prac egzaminacyjnych oraz weryfikacji sumy punktów uzyskanych z egzaminu ósmoklasisty. Wszystko sprowadza się do zapewnienia możliwości zweryfikowania prawidłowości uzyskanego wyniku (żeby odzwierciedlał on wiedzę i umiejętności ucznia), a także ograniczenia ryzyka wystąpienia błędów w procesie sprawdzania i oceniania.
- Procedury te mają szczególne znaczenie dla dzieci, ponieważ wynik egzaminu ósmoklasisty jest jednym z kluczowych elementów decydujących o dalszej ścieżce edukacyjnej ucznia i możliwości wyboru szkoły ponadpodstawowej. Prawidłowość ustalenia wyniku egzaminu ma zatem bezpośrednie znaczenie dla przebiegu postępowania rekrutacyjnego – podkreśla rzeczniczka. Dla porównania, biorąc pod uwagę doświadczenia związane z egzaminem maturalnym w latach 2021–2024, wskazuje, że w skali całego kraju 25 proc. przypadków wniosków o weryfikację wyniku egzaminu maturalnego zakończyło się jego podwyższeniem i koniecznością zmiany świadectwa dojrzałości.
Zobacz w LEX: Zmiany w prawie oświatowym 2026/2027 - jakie nowe wyzwania i obowiązki czekają dyrektorów szkół? >
Procedura nie zawsze dostępna
Monika Horna-Cieślak, rzeczniczka praw dziecka, w piśmie z 30 sierpnia br. skierowanym do dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej zwraca uwagę, że sposób organizacji wglądów jest zróżnicowany w zależności od praktyki przyjętej przez poszczególne okręgowe komisje egzaminacyjne.
W obecnym stanie prawnym i organizacyjnym większość okręgowych komisji egzaminacyjnych obejmuje swoim zasięgiem więcej niż jedno województwo. Jednocześnie, w wielu przypadkach możliwość skorzystania z tej procedury jest ograniczona wyłącznie do jednego miejsca na terenie działania komisji. Taki sposób organizacji procedury może stanowić dla uczniów istotną barierę w skorzystaniu z przysługującego im prawa do wglądu do pracy. W szczególności dotyczy to konieczności organizacji dojazdu do miejsca wglądu – czytamy w treści wystąpienia.
Opisany problem dotyczy m.in. OKE w Gdańsku, Krakowie, Łomży i Poznaniu. Dla przykładu, autorka wystąpienia zwraca uwagę, że odległość pomiędzy Poznaniem a Szczecinem wynosi ponad 200 km, a obie te miejscowości znajdują się w zakresie terytorialnego działania OKE w Poznaniu. Wyjątkiem jest OKE w Łodzi, która zapewnia możliwość wglądu zarówno w Łodzi, jak i w Kielcach, a także OKE w Warszawie, organizująca wglądy w różnych szkołach na terenie województwa.
Przewodnik po zmianach w prawie oświatowym i prawie pracy w oświacie 2026 - zobacz w LEX >
Zdaniem rzeczniczki, dodatkową barierę stanowi ograniczona możliwość wyboru terminu wglądu. Jest on ustalany przez dyrektora właściwej komisji, a następnie OKE informuje ucznia lub jego rodziców o wyznaczonym terminie, co może w praktyce utrudniać dostosowanie go do sytuacji rodzinnej czy zawodowej. Ustalenie terminu i miejsca wglądu w porozumieniu z uczniem lub jego rodzicami – jak pokazuje praktyka – może być ograniczone ze względu na uwarunkowania organizacyjne poszczególnych komisji.
Szczególnej uwagi wymaga w tym kontekście sytuacja dzieci z niepełnosprawnościami. - W ocenie rzecznika praw dziecka dostępność procedury wglądu dla osoby z niepełnosprawnością nie może ograniczać się wyłącznie do zapewnienia dostępności architektonicznej miejsca, w którym wgląd się odbywa. Jeżeli dotarcie do tego miejsca jest dla ucznia z niepełnosprawnością istotnie utrudnione, sama dostępność architektoniczna miejsca wglądu nie zapewnia rzeczywistego i równego dostępu do procedury – argumentuje Monika Horna-Cieślak.
Zobacz też w LEX: Godziny ponadwymiarowe nauczycieli – nowe regulacje prawne na przykładach >
Problemy kadrowe, organizacyjne i setki tysięcy arkuszy
W ocenie rzeczniczki praw dziecka, przyjęty sposób organizacji wglądów może prowadzić do zróżnicowania sytuacji uczniów w zależności od ich miejsca zamieszkania i możliwości finansowych rodzin. RPD podkreśla, że możliwość zweryfikowania wyniku egzaminu powinna być realnie dostępna dla wszystkich uczniów, niezależnie od sytuacji materialnej czy indywidualnych potrzeb.
W wystąpieniu skierowanym do CKE zwraca się o wskazanie, jakie propozycje zmian i usprawnień w zakresie organizacji wglądów do sprawdzonych i ocenionych prac egzaminacyjnych zgłosiły okręgowe komisje (w szczególności w odniesieniu do zwiększenia liczby miejsc, w których możliwe jest dokonanie wglądu oraz zwiększenia elastyczności w ustalaniu jego terminu), które z nich Centralna Komisja uznaje za zasadne oraz jakie przeszkody utrudniają ich wdrożenie.
Na marginesie, przy okazji wyjaśniania sprawy indywidualnej, rzeczniczka praw dziecka zwróciła się do Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Gdańsku. Z przekazanych informacji wynika, że ograniczenia w organizacji tamtejszych wglądów wynikają w szczególności z uwarunkowań kadrowych i finansowych. - OKE w Gdańsku wskazała m.in. na konieczność przewożenia i zabezpieczenia znacznej liczby arkuszy egzaminacyjnych, wynajęcia dodatkowych pomieszczeń, zapewnienia obsługi administracyjnej oraz zaangażowania większej liczby pracowników. Przygotowanie pojedynczego wglądu wymaga odszukania konkretnej pracy spośród setek tysięcy zarchiwizowanych arkuszy. Mając to na uwadze, dyrektor Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Gdańsku wskazała, że zwracała się do Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z wnioskiem o zwiększenie liczby etatów oraz środków finansowych na realizację zadań statutowych, jednak wnioski te nie zostały uwzględnione – czytamy w treści wystąpienia.
Czytaj też w LEX: Wybrane zagadnienia dotyczące wynagradzania nauczycieli - ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji prawnej dyrektora szkoły i przedszkola >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
