Zawód psychoonkologa regulują sprzeczne ze sobą przepisy

Rzecznik praw obywatelskich postuluje o uregulowanie zawodu psychooonkologa. W opinii Ministerstwa Zdrowia zmiana definicji psychoonkologa, a tym samym zaostrzenie wymagań kompetencyjnyh przez ograniczenie ich wyłącznie do ukończenia studiów wyższych psychologicznych i uzyskania tytułu magistra oraz ukończenia studiów podyplomowych z psychoonkologii, mogłaby jednak ograniczyć dostęp do świadczeń związanych z udzielaniem pomocy psychoonkologicznej.

Ustawa z 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów określa, kim jest psycholog oraz jakie kwalifikacje są wymagane do tego zawodu. Chodzi wyłącznie o absolwentów jednolitych, psychologicznych studiów magisterskich lub osoby, które tytuł ten uzyskały, kończąc studia pierwszego i drugiego stopnia także z psychologii.

- Wsparcie udzielane przez osoby z wykształceniem psychoonkologicznym może mieć istotne znaczenie dla pacjentów i ich rodzin. Trudno jednak uznać, by obecny stan prawny zapewniał pełną jasność co do tego, jakie wykształcenie i kwalifikacje powinny mieć osoby realizujące świadczenia o podobnym charakterze w obszarze onkologii. Może bowiem dochodzić do sytuacji, że świadczenia psychoonkologiczne udzielane są przez osoby bez przygotowania psychologicznego – zauważa Marcin Wiącek, rzecznik praw obywatelskich. 

Bałagan legislacyjny

RPO uważa, że konieczne jest dokonanie pogłębionej analizy zasad funkcjonowania tej specjalności, szczególnie w świetle zgodności przepisów rozporządzenia z treścią ustawy z 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów. Ustawa w sposób jednoznaczny określa, kim jest psycholog oraz jakie kwalifikacje są wymagane do wykonywania tej profesji. Mowa tutaj wyłącznie o absolwentach jednolitych, psychologicznych studiów magisterskich, lub też osobach, które tytuł ten uzyskały kończąc studia pierwszego i drugiego stopnia także z psychologii.

Czytaj też w LEX: Samorząd zawodowy i odpowiedzialność zawodowa psychologa w świetle przepisów ustawy o zawodzie psychologa >

Tymczasem rozporządzenie MZ dopuszcza, aby psychoonkologiem była zarówno osoba mająca wykształcenie psychologiczne, jak i wykształcenie medyczne (par. 2 pkt 14 rozporządzenia ministra zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego). Ponadto, zgodnie z zasadami rekrutacji na studia podyplomowe z psychoonkologii, kształcenie to bywa dostępne również dla absolwentów innych kierunków, w tym np. teologii, pracy socjalnej lub pedagogiki (mowa tu m. in. o duszpasterzach oraz pracownikach socjalnych).

W ocenie rzecznika obecne regulacje wymagają doprecyzowania, tak aby standardy udzielania świadczeń w zakresie psychoonkologii były w pełni zgodne z ustawą o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów.

- Dostosowanie przepisów wykonawczych do rozwiązań ustawowych wydaje się niezbędne dla właściwego zabezpieczenia praw i wolności pacjentów oraz zapewnienia im wsparcia na najwyższym możliwym poziomie, zgodnym z aktualnym stanem wiedzy medycznej i psychologicznej - twierdzi Wiącek.

Czytaj też w LEX: Ustawowe zasady wykonywania zawodu psychologa >

Ilość ma znaczenie

Tomasz Maciejewski, wiceminister zdrowia, zauważa, że zmiany definicji psychoonkologa uwzględnionej w rozporządzeniu ministra zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego, a tym samym zaostrzenie wymagań kompetencyjnych wobec psychoonkologów (przez obligatoryjne ograniczenie ich wyłącznie do ukończenia studiów wyższych psychologicznych i uzyskania tytułu magistra oraz ukończenia studiów podyplomowych z psychoonkologii), mogłaby ograniczyć dostęp do świadczeń związanych z udzielaniem pomocy psychoonkologicznej.

- Przy tej okazji, pragnę zauważyć, że minister zdrowia określa m.in. minimalne warunki realizacji świadczeń gwarantowanych, w tym dotyczące personelu medycznego, mając na uwadze konieczność zapewnienia nie tylko bezpieczeństwa pacjenta, ale również określoną jakość świadczeń opieki zdrowotnej z uwzględnieniem potencjału podmiotów leczniczych realizujących świadczenia, w kontekście możliwości zapewnienia dostępności do świadczeń gwarantowanych w kraju – twierdzi Tomasz Maciejewski.

Czytaj też w LEX: Zakres i prawo wykonywania zawodu psychologa w świetle ustawy o zawodzie psychologa >

Wiceminister przypomina, że podczas dyskusji w Ministerstwie Zdrowia na temat psychoonkologii na spotkaniach organizowanych w ramach realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej, nie kwestionowano dotychczas faktu dopuszczania do realizacji świadczeń gwarantowanych w zakresie psychoonkologii osób posiadających wykształcenie medyczne, które ukończyły studia podyplomowe z psychoonkologii, a wskazywano jedynie na zasadność podjęcia działań w kierunku ewentualnego ujednolicenia kształcenia w zakresie psychoonkologii.

– W opinii konsultanta krajowego w dziedzinie psychologii klinicznej, rola psychoonkologa w praktyce klinicznej jest bardzo istotna, szczególnie w opiece nad pacjentami onkologicznymi, w tym terminalnie chorymi, jednak ma ona przede wszystkim charakter wsparcia duchowego i egzystencjalnego, psychospołecznego, natomiast nie posiada definicji specjalistycznej pomocy psychologicznej – powołuje się na konsultanta Tomasz Maciejewski.

Czytaj też w LEX: Przewodnik po nowych usługach e-zdrowia >