Państwo panuje nad wywozem leków, ale pojawiają się nowe wyzwania

Obecnie obowiązujące przepisy prawa farmaceutycznego spełniają swoje zadanie, jeśli chodzi o zabezpieczenie dostępu pacjentów do leków i zapewnienie dostępności deficytowych preparatów, które wcześniej były przedmiotem nielegalnych procederów. Państwo stoi jednak przed nowymi wyzwaniami, takimi jak przekazywanie leków w nierejestrowanych paczkach. To trudne do wykrycia, dlatego konieczna jest współpraca wielu instytucji.

Aktualne problemy i działania państwa w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa lekowego były przedmiotem dyskusji podczas konferencji „Nielegalny wywóz leków - działania państwa na rzecz bezpieczeństwa pacjentów”, zorganizowanej przez Głównego Inspektora Farmaceutycznego we współpracy z Ministerstwem Zdrowia. W konferencji wzięli udział przedstawiciele resortu zdrowia, Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego, Krajowej Administracji Skarbowej, Prokuratury Krajowej oraz dwóch wojewódzkich inspektoratów farmaceutycznych.

Jak podkreślił Mateusz Oczkowski, dyrektor Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji w Ministerstwie Zdrowia, obecnie, w porównaniu do tego, jak wyglądała sytuacja jeszcze kilka lat wcześniej, widać, że zmiany przepisów prawa farmaceutycznego i wprowadzone mechanizmy pomagają w zapewnieniu pacjentom lepszego dostępu do leków. Wcześniej dużo częściej dochodziło do sytuacji, w których brakowało kluczowych preparatów, takich jak leki przeciwzakrzepowe, bo te były dystrybuowane za granicę. Dlatego resort zdrowia przygotował regularnie aktualizowaną (w formie nowych obwieszczeń) listę leków zagrożonych niedostępnością, czyli tzw. listę antywywozową. Ostatni opublikowany wykaz pochodzi z 1 września br. i jest w nim niemal 300 pozycji.

- Zapewnienie pacjentom rzeczywistej dostępności do leków to główny cel – zapewnił dyrektor Oczkowski.

Problemem przesyłki nierejestrowane 

Łukasz Pietrzak, Główny Inspektor Farmaceutyczny, który jest z wykształcenia farmaceutą, podkreślił, że największe nasilenie nielegalnego wywozu leków dało się zdecydowanie zauważyć między 2014 a 2018 rokiem. To wówczas apteki nie mogły zapewnić pacjentom dostępu do leków ratujących życie, bo zwyczajnie nie było ich w hurtowniach. Jednym z powodów było zjawisko tzw. mechanizmu odwróconego łańcuchu dystrybucji leków, polegających na tym, że masowo wykupywano leki z hurtowni tylko po to, by odsprzedać je dalej, np. za granicę. W tym nielegalnym procederze brały udział także niektóre apteki, na które później inspekcja farmaceutyczna nakładała dotkliwe kary, z utratą rękojmi do prowadzenia placówek na farmaceutów włącznie. Jak zaznaczył GIF, niewątpliwie w walce pomógł fakt, że większość działań jest obecnie rejestrowana cyfrowo, co pozwala na łatwiejsze prześledzenie losów danych preparatów. Wcześniej inspektorzy musieli wręcz po kolei przeglądać papierowe dokumenty, te z kolei często znikały lub w tajemniczych okolicznościach ulegały zniszczeniu. – Tak dobrej sytuacji z perspektywy dostępności nie było od dawna. Największym aktualnie problemem jest co najwyżej czasowe wstrzymanie obrotu, a nie wyprowadzanie leków, braki są pojedyncze – zaznaczył Pietrzak.

Robert Michalski, zastępca dyrektora Departamentu Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Ministerstwa Finansów, który na konferencji reprezentował Krajową Administrację Skarbową, zaznaczył, że choć w systemie SENT (czyli teleinformatyczny system monitorowania przewozu towarów wrażliwych KAS), do którego zgłasza się również przewóz produktów leczniczych, w zasadzie nie stwierdza się nieprawidłowości w ramach kontroli leków, dużo większym problemem są nierejestrowane przesyłki. Jak wyjaśniał, KAS wykrywa coraz więcej przesyłek z lekami, które w ogóle nie powinny być w ten sposób przesyłane. Coraz więcej jest również przypadków wykrywania w ten sposób leków podrobionych, i jest to obszar, który jest i będzie sporym wyzwaniem dla służb.