ETPC: brak zgody na terapię eksperymentalną nie naruszył praw podstawowych pacjentki
Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji opublikowanej 28 maja 2014 roku uznał, iż niewydanie zgody na zastosowanie terapii eksperymentalnej przez pacjentkę cierpiącą na chorobę neurodegeneracyjną nie naruszyło jej praw podstawowych.
Skarga została wniesiona do Trybunału przez obywatelkę Włoch w imieniu córki, cierpiącej na degeneracyjną chorobę ośrodkowego układu nerwowego. Skarżąca zwróciła się do sądu włoskiego o zgodę na zastosowanie leczenia eksperymentalnego tzw. metodą "Stamina" - bezskutecznie. Nowo przyjęte przepisy wykonawcze prawa krajowego nakazały poddanie tej metody badaniom klinicznym przez kolejnych 18 miesięcy. W świetle prawa włoskiego pacjenci zyskują dostęp do nowych metod leczenia wyłącznie po ich sprawdzeniu i zatwierdzeniu przez odpowiednie organy krajowe. Przed Trybunałem skarżąca zarzuciła, iż odmówienie jej dostępu do leczenia eksperymentalnego naruszyło jej prawo do poszanowania życia prywatnego (art. 8 Konwencji o prawach człowieka) w związku z zakazem dyskryminacji (art. 14 Konwencji).
Trybunał nie przychylił się do tych zarzutów i nie stwierdził naruszenia Konwencji. Trybunał przede wszystkim przypomniał, że sprawy z zakresu świadczeń opieki medycznej i dostępu pacjentów do terapii eksperymentalnych leżą w gestii państwa-strony Konwencji. Trybunał interweniuje w takich sprawach jedynie wówczas, gdy ograniczenia praw podstawowych są rażąco nieuzasadnione i arbitralne. W omawianej sprawie, jak uznał Trybunał, nie było przejawów arbitralności. Brak możliwości wydania zgody na terapię eksperymentalną metodą "Stamina" wynikał z wyraźnego zakazu prawnego - metoda ta nie przeszła jeszcze wszelkich koniecznych badań klinicznych i nie została zatwierdzona przez właściwe organy państwowe. Co więcej, komisja działająca przy włoskim ministerstwie zdrowia wyraziła swą negatywną opinię na jej temat - jej wartość naukowa i skuteczność medyczna nie została zatem dowiedziona, a nawet można uznać ją za wątpliwą. Ingerencja w prawo do życia prywatnego skarżącej w postaci odmowy przyznania jej dostępu do leczenia metodą "Stamina" realizowała zatem uzasadniony prawnie cel (w postaci ochrony zdrowia) i była proporcjonalna do tego celu.
Trybunał nie stwierdził też, by skarżąca była w jakikolwiek sposób dyskryminowana w związku z odmową zgody na eksperymentalne leczenie. Zdaniem Trybunału okoliczność, iż przed wejściem w życie przepisów wykonawczych nakazujących dalsze prowadzenie badań nad metodą "Stamina" niektórym pacjentom dano możliwość leczenia z wykorzystaniem tej metody, nie stanowi wystarczającej przesłanki pozwalającej stwierdzić zaistnienie dyskryminacji względem skarżącej. Sąd odmówił skarżącej dostępu do leczenia w dobrze uzasadnionej i opartej na obowiązującym prawie decyzji. Rozstrzygnięcie to nie było arbitralne i realizowało uzasadniony prawnie cel w postaci ochrony zdrowia - metoda "Stamina" była niezatwierdzona, nieprzebadana należycie naukowo i istniały wątpliwości co do jej skuteczności medycznej. Ograniczenie praw podstawowych było więc w tym przypadku celowe i proporcjonalne. Trybunał odrzucił skargę jako nieuzasadnioną.
Decyzja Trybunału z 6 maja 2014 roku w sprawie nr 62804/13, Durisotto przeciwko Włochom.
