Ponad 2300 JST w deficycie

Regionalne izby obrachunkowe zakończyły proces opiniowania projektów budżetów jednostek samorządu terytorialnego na 2026 rok. Zdecydowana większość opinii była pozytywna. RIO wydały 2307 opinii o możliwości sfinansowania deficytu. Wyniki opiniowania przedstawił podczas trwającego w Warszawie VIII Krajowego Kongresu Skarbników - Damian Grzelka przewodniczący Krajowej Rady RIO.

Z przekazanych przez Damiana Grzelkę informacji wynika, że składy orzekające regionalnych izb obrachunkowych wydały w sumie 8323 opinie, w tym:

• 6634 opinie pozytywne,
• 1429 opinie pozytywne z uwagami,
• 222 opinie z zastrzeżeniami,
• 38 opinii negatywnych.

Wśród nich znalazło się 3008 opinii dotyczących projektów budżetu, tyle samo odnoszących się do wieloletnich prognoz finansowych, oraz 2307 opinii o możliwości sfinansowania deficytu. Ta ostatnia liczba oznacza, że właśnie tyle jednostek samorządu terytorialnego przewidziało budżet deficytowy na 2026 r.

Zdaniem Damiana Grzelki tegoroczne opiniowanie „wypadło bardzo dobrze”, a samorządy przygotowały dokumenty w sposób przemyślany i odpowiedzialny.

Te wyniki opiniowania wynikają również z państwa rzetelnej pracy, na co bardzo liczymy, i że przedkładane projekty zawierają rzetelne i realistyczne dane – podkreślił przewodniczący KRRIO.

Przewodniczący KR RIO zwrócił uwagę, że w minionym roku nie odnotowano żadnego przypadku, aby regionalna izba obrachunkowa wezwała JST do opracowania programu postępowania naprawczego. W praktyce oznacza to brak sytuacji zagrożenia niewypłacalnością po stronie samorządów. Jednostki samorządu lokalnego w ograniczonym stopniu sięgały również po finansowanie z budżetu państwa.

W 2025 r. tylko dwie JST skorzystały z pożyczki państwowej, a na koniec września 2025 r. tylko 22 jednostki nadal spłacały takie zobowiązania – wskazał Damian Grzelka.

Podczas wystąpienia plenarnego wiceminister spraw wewnętrznych i administracji Tomasz Szymański poinformował o przygotowaniu przepisów, które mają uprościć nadzór wojewodów nad uchwałami samorządów. Zgodnie z planowanymi zmianami organ nadzoru najpierw będzie informował JST o zauważonych nieprawidłowościach i wyznaczał czas na ich poprawę, a dopiero potem podejmował działania nadzorcze. Damian Grzelka pozytywnie ocenił te propozycje i podkreślił, że takie rozwiązanie usprawni współpracę między samorządami a administracją rządową.

W 2025 RIO prowadziło też dwie kontrole systemowe. Jedna dotyczyły wydatków przez gminy na profilaktykę zdrowotną, druga wydatków na funkcjonowanie organów stanowiących. Wyniki kontroli mają być znane w czerwcu 2026 r. Ze wstępnych analiz wynika, że najczęściej ujawniane nieprawidłowości dotyczące uchwał o dietach radnych związane były m.in. z:

• rozliczaniem ryczałtów,
• zasadami potrąceń,
• ustalaniem „kwoty bazowej”,
• spójnością zapisów uchwały z jej praktycznym wykonaniem.

Grzelka zwrócił uwagę, że w wielu przypadkach wskazana byłaby nowelizacja uchwał, aby nie budziły one wątpliwości podczas stosowania.