Strasburg: Polska naruszyła prawa człowieka w sprawach o tle politycznym

We wrześniu przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka zapadły dwa ważne wyroki przeciwko Polsce, w sprawach wniesionych ze skarg Marka Dochnala i Izabeli Lewandowskiej-Malec. Obie sprawy miały jednoznaczne tło polityczne.

Z powodu Marka Dochnala w latach 2004-2005 przez Polskę przetoczyła się medialna burza. Nazwisko tego lobbysty i biznesmena stało się głośne w kontekście działań parlamentarnej komisji śledczej badającej prywatyzację PKN Orlen. Dochnal pogrążył wówczas karierę polityczną Andrzeja Pęczaka i innych polityków lewicy, sam zaś został oskarżony o przekupstwo, podżeganie do przekupstwa i pranie brudnych pieniędzy. W areszcie śledczym spędził ponad 3 lata, zanim został zwolniony przez sąd za znacznym poręczeniem majątkowym. Marek Dochnal wniósł do Trybunału skargę przede wszystkim na długość i zasadność stosowania względem niego tymczasowego aresztowania, a także na warunki tego aresztowania, brak możliwości kontaktu z rodziną oraz brak dostępu do akt postępowań toczących się przeciwko niemu. Trybunał w Strasburgu uznał, iż w postępowaniach przeciwko Dochnalowi Polska naruszyła art. 5 ust. 3 i ust. 4 Konwencji o prawach człowieka (prawo do osądzenia w rozsądnym terminie lub zwolnienia na czas postępowania) oraz art. 8 Konwencji (prawo do poszanowania życia prywatnego).
Skarga wniesiona przez Izabelę Lewandowską-Malec dotyczyła natomiast prawa do wolności wypowiedzi. Skarżąca – wówczas radna, obecnie wykładowca na wydziale prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego – została skazana z oskarżenia prywatnego na podstawie art. 212 kk za pomówienie burmistrza gminy Świątniki Górne wypowiedzią "Skłaniam się do poglądu, że burmistrz czyni na organ prokuratorski pozaprawne naciski", zawartą w oświadczeniu skierowanym do PAP i przez PAP opublikowaną. Trybunał Praw Człowieka uznał ten stan rzeczy za naruszenie art. 10 Konwencji o prawach człowieka. Wyrok karny w tej sprawie stanowił – zdaniem Trybunału – naruszenie kryterium niezbędności ingerencji w społeczeństwie demokratycznym. Trybunał ponownie przypomniał, że politycy muszą być gotowi na ostrą krytykę swych poczynań, a państwo musi być szczególnie wyczulone na sytuacje, w których działania organów władzy mogą być postrzegane jako działania tłumiące wolność wypowiedzi, zwłaszcza w debatach dotyczących spraw zainteresowania publicznego.
Obie omawiane sprawy łączy polityczne tło wydarzeń i sporów, które swój finał znalazły przed sądem. Obie sprawy obnażają również słabość polskiego wymiaru sprawiedliwości w zderzeniu z sytuacjami o konotacjach politycznych. Do Trybunału w Strasburgu jak bumerang powracają sprawy dotyczące wyroków karnych wydawanych przez polskie sądy na podstawie art. 212 kk penalizującego pomówienie, które Trybunał – wręcz co do zasady – uznaje za naruszenie prawa do wolności wypowiedzi. Wyroki te można więc potraktować jako kolejny sygnał obnażający słabe punkty polskiego sądownictwa, uwypuklone przez polityczny charakter związanych z nimi sporów. Sygnał ten pochodzi od uznanego organu międzynarodowego, tym bardziej więc nie należy go lekceważyć. Sądom polskim z jednej strony brak jest sprawności administracyjnej i organizacyjnej, a z drugiej strony nie istnieją mechanizmy wystarczająco impregnujące sądownictwo przed bezpośrednimi i pośrednimi wpływami ze strony świata mediów i polityki, nawet tych lokalnych. Skargi Dochnala i Lewandowskiej-Malec pokazują, że rutynowe praktyki polskich sądów karnych – dotyczące zasad i długości stosowania tymczasowego aresztowania, ograniczania dostępu do akt oraz skazywania za pomówienie – balansują niebezpiecznie na granicy naruszeń praw człowieka, często tę granicę przekraczając.
Tak wynika z wyroków Trybunału z 18 września 2012 r. w sprawie nr 31622/07, Dochnal przeciwko Polsce oraz w sprawie nr 39660/07, Lewandowska-Malec przeciwko Polsce.

[if gte mso 9]><xml> <w:WordDocument> <w:View>Normal</w:View> <w:Zoom>0</w:Zoom> <w:HyphenationZone>21</w:HyphenationZone> <w:PunctuationKerning /> <w:ValidateAgainstSchemas /> <w:SaveIfXMLInvalid>false</w:SaveIfXMLInvalid> <w:IgnoreMixedContent>false</w:IgnoreMixedContent> <w:AlwaysShowPlaceholderText>false</w:AlwaysShowPlaceholderText> <w:Compatibility> <w:BreakWrappedTables /> <w:SnapToGridInCell /> <w:WrapTextWithPunct /> <w:UseAsianBreakRules /> <w:DontGrowAutofit /> </w:Compatibility> <w:BrowserLevel>MicrosoftInternetExplorer4</w:BrowserLevel> </w:WordDocument></xml><![endif]

[if gte mso 9]><xml> <w:LatentStyles DefLockedState="false" LatentStyleCount="156"> </w:LatentStyles></xml><![endif][if gte mso 10]><style> /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable{mso-style-name:Standardowy;mso-tstyle-rowband-size:0;mso-tstyle-colband-size:0;mso-style-noshow:yes;mso-style-parent:"";mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt;mso-para-margin:0cm;mso-para-margin-bottom:.0001pt;mso-pagination:widow-orphan;font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman";mso-ansi-language:#0400;mso-fareast-language:#0400;mso-bidi-language:#0400;}</style><![endif]

Artykuł pochodzi z programu System Informacji Prawnej LEX on-line