Nowa ustawa o prawach ucznia. Sejm przyjął projekt MEN

Prawa i obowiązki ucznia będą skatalogowane w jednym akcie prawnym, środki wychowawcze będą mieć pierwszeństwo przed karami, powstaną rzecznicy praw uczniowskich, a rady szkół będą obowiązkowe. To główne założenia przygotowanej w Ministerstwie Edukacji Narodowej ustawy o prawach i obowiązkach ucznia. W piątek przyjął ją Sejm, a teraz trafi do senatorów.

Najważniejsze punkty przyjętej ustawy to:

1. Ustawowy katalog praw oraz obowiązków ucznia. Obecnie prawa i obowiązki uczniów są rozproszone w różnych aktach prawnych, ustawa ma uporządkować ten stan rzeczy.
2. Ustawowy katalog działań wychowawczych i kar dla uczniów oraz ustawowe procedury ich nakładania. MEN zapewnia, że stawia na wychowawczą rolę szkół, dlatego zasadą będzie stosowanie działań wychowawczych. Dopiero gdy okażą się one niewystarczające, dyrektor będzie mógł wszcząć postępowanie o ukaranie ucznia. Sejm zdecydował jednak o odformalizowaniu procedury wymierzania kary uczniom poprzez wyłączenie reżimu decyzji administracyjnej dla wszystkich kar przewidzianych w ustawie, z wyjątkiem skreślenia z listy ucznia oraz przeniesienia do innej szkoły. Rozwiązanie to zostało pozytywnie zaopiniowane przez Ministerstwo w odpowiedzi na zgłaszane postulaty środowisk oświatowych.
3. Rzecznicy praw uczniowskich. Projekt przewiduje utworzenie Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich, działającego na poziomie krajowym. Będzie to wyższe stanowisko w służbie cywilnej obsługiwane przez MEN. Rzecznik będzie wybierany w drodze konkursu na 4-letnią kadencję. Ponadto powstanie 16 wojewódzkich rzeczników praw uczniowskich działających przy kuratoriach (powoływanych i odwoływanych przez krajowego rzecznika na niewiążący wniosek kuratora). Gminy i powiaty, tak jak dotychczas, będą mogły powoływać rzeczników gminnych (miejskich) i powiatowych. System uzupełnią szkolni rzecznicy praw uczniowskich - będą nimi opiekunowie samorządów uczniowskich. Maja oni zostać powołani w szkołach do początku roku szkolnego 2028/2029.
4. Obowiązek ustanowienia rad szkół od 1 września 2028 roku. Wyłączone z niego będą placówki niepubliczne, jak również te, w których ze względu na specyfikę organizacji pracy nie ma możliwości wyłonienia stałej reprezentacji rodziców lub uczniów, jak np. szkoły przyszpitalne.
5. Uporządkowanie sytuacji prawnej uczniów pełnoletnich w zakresie dostępu do ocen i usprawiedliwiania ich nieobecności.
6. Nowe zasady usprawiedliwiania nieobecności. Do usprawiedliwienia będzie dołączany powód niezawierający jednak informacji nadmiernych lub wrażliwych. Tryb, termin i forma usprawiedliwienia wciąż będą jednak wewnętrzną decyzją każdej szkoły.

Teraz ustawa trafi do Senatu.

Wyniki ankiety MEN

MEN, przedstawiając projekt, przywołuje wyniki ankiety, którą w okresie od 26 stycznia do 28 lutego 2026 r. poprzez Zintegrowaną Platformę Edukacyjną wypełniło 18 389 uczniów i nauczycieli.

Na pytanie o całościową ocenę projektu odpowiedziano następująco:

• zdecydowanie pozytywnie – 8,67 proc.;
• raczej pozytywnie – 37,98 proc. (łącznie wyniki pozytywne: 46,65 proc.);
• nie mam zdania/trudno powiedzieć – 39,58 proc.;
• raczej negatywnie – 9,16 proc.;
• zdecydowanie negatywnie – 4,61 proc. (łącznie wyniki negatywne: 13,76 proc.).

Wśród nauczycieli oceny wyglądały następująco:

• zdecydowanie pozytywnie – 4,39 proc.;
• raczej pozytywnie – 44,17 proc. (łącznie wyniki pozytywne: 48,55 proc.);
• nie mam zdania/trudno powiedzieć – 35,98 proc.;
• raczej negatywnie – 11,73 proc.;
• zdecydowanie negatywnie – 3,74 proc. (łącznie wyniki negatywne: 15,46 proc.).