Status prawny szkoły

Źródła prawa oświatowego sytuują szkołę i placówkę oświatową w dziedzinie prawa administracyjnego i prawa pracy. Prawo pracy obejmuje sferę statusu zawodowego nauczyciela i regulację kwestii związanych ze stosunkiem pracy nauczycieli i innych pracowników szkoły. Normy prawa administracyjnego natomiast określają model systemu oświaty Rzeczypospolitej Polskiej, działanie organów administracji oświatowej i wiele kwestii związanych z działalnością szkół, placówek oświatowych.

Prawo administracyjne – zarówno poprzez przepisy dotyczące bezpośrednio funkcjonowania systemu oświaty (prawo oświatowe), jak i przepisy administracyjne ogólne – określa status quo szkoły. Status prawny szkoły przesądza o jej zadaniach, organizacji pracy, uprawnieniach i obowiązkach pracowników, a także „klientów” szkoły – uczniów.
Szkoły i inne podmioty oświatowe na mocy obowiązującego prawa, tj. ustawy z 7.9.1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), są pod względem prawnym zakładami administracyjnymi. Pojęcie zakładu administracyjnego nie jest jednoznaczne i występuje w różnych znaczeniach, np.:

  • jako miejsce, w którym świadczy się pracę,
  • w myśl przepisów prawa cywilnego – jako wyodrębniona organizacyjnie i materialnie część przedsiębiorstwa, spółki bądź element składowy różnych jednostek organizacyjnych, np. Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Definicji zakładu administracyjnego

W teorii prawa administracyjnego pojawiło się wiele definicji zakładu administracyjnego. Jedną z nich przedstawioną w publikacji autorstwa Edwarda Ury i Elżbiety Ury można wprost odnieść do placówki oświatowej, tj.: przez zakład w prawie administracyjnym rozumieć należy

  • względnie samodzielną jednostkę organizacyjną,
  • wyposażoną w trwale wyodrębnione środki rzeczowe i osobowe,
  • której podstawowym celem jest ciągłe, bezpośrednie świadczenie usług socjalno-kulturalnych o szczególnym znaczeniu społecznym.

Zgodnie z tą definicją szkoła, placówka oświatowa jest zakładem administracyjnym, gdyż jest ona

  • względnie samodzielną jednostką organizacyjną samorządu terytorialnego (nie posiada osobowości prawnej),
  • wyposażoną przez samorząd w wyodrębnione środki rzeczowe (mienie i majątek szkoły)
  • i osobowe (zatrudniona kadra pedagogiczna oraz pracownicy administracji i obsługi),
  • świadczącą usługi o szczególnym znaczeniu społecznym (realizacja zadań edukacyjnych).
  • Określenie prawne zakładu administracyjnego, z uwagi na charakter jego działalności – realizacja celów o charakterze publicznym, niegospodarczym – przeciwstawiane jest pojęciom „urząd”, „przedsiębiorstwo”.

Celem zakładu administracyjnego, jakim jest szkoła, jest świadczenie usług pedagogicznych. Pracownicy zakładu administracyjnego – szkoły – nie administrują w klasycznym rozumieniu tego pojęcia, tj. nie podejmują typowej działalności organizatorskiej cudzej aktywności ani działalności stricte gospodarczej. Pracownicy szkoły realizują stałe, określone normą prawną zadania edukacyjne. Realizują te zadania, uwzględniając możliwości stworzone przez organy władzy publicznej na podstawie obowiązującego prawa.


Więcej informacji w październikowym numerze czasopisma „Dyrektor Szkoły – miesięcznik kierowniczej kadry oświatowej”

Zachęcamy do dyskusji na Forum