Nauczyciel naszej szkoły został delegowany jako opiekun dzieci na zielonej szkole.
Jakie z tytułu delegacji przysługują mu koszty podróży (dieta, ryczałt za nocleg)?
Jaka jest podstawa prawna wypłaty?


W realizacji imprez wyjazdowych z uczniami (np. zielone szkoły), w stosunku do nauczycieli uczestniczących w tego rodzaju zajęciach w roli opiekunów dzieci i młodzieży przepis art. 775 § 1 Kodeksu pracy, dotyczący podróży służbowej, nie znajduje zastosowania.
Ustawa - Karta Nauczyciela nie powołuje odrębnych i szczególnych rozwiązań prawnych w zakresie czasu pracy i wynagrodzeń nauczycieli w sytuacji realizacji zadań szkoły w formach innych, niż realizowane w warunkach szkolnych (zielone szkoły, wycieczki lub inne imprezy wyjazdowe). W związku z powyższym w pełni stosuje się podczas wypełniania tych zadań przepisy określone w ustawie.


W przypadku tzw. "zielonych szkół" aktem prawnym regulującym organizacyjnie tę formę wypełniania zadań szkoły jest rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz. U. Nr 135, poz. 1516). Rozporządzenie to rozstrzyga zarówno o dopuszczalnych formach organizowania wyjazdów szkolnych, jak i sposobie realizacji poszczególnych typów zajęć. Stosownie do treści § 4 rozporządzenia organizowanie krajoznawstwa i turystyki przez szkoły i placówki dla uczniów i wychowanków może odbywać się w następujących formach:
1) wycieczki przedmiotowe - inicjowane i realizowane przez nauczycieli w celu uzupełnienia obowiązującego programu nauczania, w ramach danego przedmiotu lub przedmiotów pokrewnych,
2) wycieczki krajoznawczo-turystyczne, w których udział nie wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specjalistycznych,
3) imprezy krajoznawczo-turystyczne, takie jak: biwaki, konkursy, turnieje,
4) imprezy turystyki kwalifikowanej i obozy wędrowne, w których udział wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specjalistycznych, w tym posługiwania się specjalistycznym sprzętem,
5) imprezy wyjazdowe - związane z realizacją programu nauczania, takie jak: zielone szkoły, szkoły zimowe, szkoły ekologiczne.
W realizacji ww. typów imprez wyjazdowych z uczniami, w stosunku do nauczycieli uczestniczących w tego rodzaju zajęciach w roli opiekunów dzieci i młodzieży przepis art. 775 § 1 Kodeksu pracy nie znajduje zastosowania. Zgodnie z tym przepisem pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy, przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Tymczasem należy zauważyć, że nauczyciel wyjeżdżający z uczniami na wycieczkę lub zieloną szkołę w roli opiekuna, zadania opiekuńczo-wychowawcze wykonuje już od chwili powierzenia jego opiece uczniów. Jego rola nie sprowadza się zatem wyłącznie do wykonania zadania służbowego poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy. Nauczyciel ponosi pełną odpowiedzialność za powierzonych jego opiece uczniów od momentu rozpoczęcia wyjazdu, w trakcie wyjazdu, aż do jego zakończenia, czyli powrotu uczniów do umówionego miejsca, w którym opiekę nad uczniami przejmują rodzice. W świetle § 13 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 69) niedopuszczalne jest bowiem prowadzenie jakichkolwiek zajęć organizowanych przez szkołę lub placówkę bez nadzoru upoważnionej do tego osoby.
Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674, z późn. zm.) nie powołuje odrębnych i szczególnych rozwiązań prawnych w zakresie czasu pracy nauczycieli w sytuacji realizacji zadań szkoły w formach innych, niż realizowane w warunkach szkolnych (np. w trakcie zielonych szkół, wycieczek lub innych imprez wyjazdowych). W związku z powyższym w pełni stosuje się podczas wypełniania tych zadań przepisy dotyczące norm czasu pracy nauczycieli. Stosownie do treści art. 42 ust. 1 i 2 oraz art. 42c ust. 1 Karty Nauczyciela czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień, rozłożonych na 5 dni pracy. W ramach czasu pracy i ustalonego wynagrodzenia dla potencjalnie takiego czasu pracy, nauczyciel jest obowiązany do realizacji następujących zadań:
  • zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, prowadzonych bezpośrednio z uczniami albo na ich rzecz w wymiarze pensum określonym w art. 42 ust. 3 Karty Nauczyciela lub ustalonym na podstawie art. 42 ust. 4a albo ust. 7 Karty Nauczyciela,
  • innych czynności i zajęć wynikających z zadań statutowych szkoły, ze szczególnym uwzględnieniem zajęć opiekuńczych i wychowawczych wynikających z potrzeb i zainteresowań uczniów,
  • zajęć i czynności związanych z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym.
Z przepisów tych wynika, iż czas pracy nauczyciela nie ogranicza się wyłącznie do realizacji obowiązkowych godzin pensum, ale obejmuje 40-godzinny tygodniowy wymiar zajęć, w tym poza godzinami obowiązkowymi każdy nauczyciel zobowiązany jest do realizacji zadań statutowych szkoły. Kilkudniowy wyjazd uczniów na wycieczkę klasową lub zieloną szkołę jest zadaniem statutowym szkoły. Ogólne zasady organizowania przez szkoły imprez wyjazdowych powinny być określone w statucie szkoły, a szczegółowe - w wewnętrznym regulaminie (procedurze) przyjętym w szkole, zatwierdzonym przez dyrektora szkoły.
Zatem do nauczycieli uczestniczących w imprezach wyjazdowych w roli opiekunów stosuje się przepisy ogólne dotyczące czasu pracy nauczycieli. Nauczyciela obowiązuje 40 godzinny tydzień pracy rozłożony na 5 dni roboczych (art. 42 ust. 1 oraz 42c ust. 1 Karty Nauczyciela). Odpowiednio zatem:

1)
Aby w czasie kilkudniowego wyjazdu nie były przekraczane normy czasu pracy nauczycieli należy zwiększyć liczbę nauczycieli opiekunów lub zapewnić innych niż nauczyciele opiekunów np. rodzice uczniów (§ 13 rozporządzenia z dnia 8 listopada 2001 r.);

2)
Należy wyeliminować możliwość organizowania wyjazdów dłuższych niż 5 dni (od poniedziałku do piątku). Uczestniczący w wycieczce szkolnej nauczyciel nie może być bowiem skutecznie przez pracodawcę zobowiązany do realizowania zadań w związku z wykonywanymi obowiązkami w ramach zawartego stosunku pracy w soboty i niedziele. Nauczyciel szkoły feryjnej z uwagi na pięciodniowy tydzień pracy nie ma faktycznej możliwości odebrania dnia wolnego w innym terminie bez uszczerbku dla szkoły i uczniów. W zasadzie nie ma przesłanek, potrzeby, obowiązku ani uzasadnienia dla rozszerzania okresu wykonywania zajęć na dni ustawowo wolne od pracy (soboty, niedziele). Dotyczy to zarówno nauczycieli, jak i uczniów. Takie działania organizacyjne nie mogą w konsekwencji nieść dodatkowych, obligatoryjnych skutków organizacyjnych lub prawno-finansowych dla pracodawcy, nauczycieli czy uczniów. Ewentualna możliwość organizowania wycieczek szkolnych w soboty i niedziele wymagałaby zgody rodziców, uczniów i organu prowadzącego szkołę, a wynikające z powyższego dodatkowe obowiązki związane z opieką nad tymi uczniami powinny zostać uregulowane z nauczycielami (lub innymi osobami uprzednio zatwierdzonymi przez dyrektora) w formach prawnych niezależnych od obowiązków wynikających ze stosunku pracy (np. umowy cywilno-prawne).

3)
Przepisy dotyczące wynagradzania nauczycieli nie przewidują dodatkowego składnika wynagrodzenia dla nauczycieli wyjeżdżających w roli opiekunów na wyjazdy szkolne. Możliwość docenienia szczególnego zaangażowania nauczyciela w realizację obowiązków służbowych może zostać doceniona poprzez przyznanie dodatku motywacyjnego.

4)
W przypadku imprez wyjazdowych nie ma możliwości rozliczania czasu pracy nauczycieli w ramach naliczania godzin ponadwymiarowych, nie są bowiem spełnione przesłanki do powołania takich godzin. Godziny ponadwymiarowe nie są godzinami nadliczbowymi w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. W systemie czasu pracy nauczycieli nie powołuje się godzin nadliczbowych.. Stosownie do właściwych przepisów art. 35 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela nauczyciel może być zobowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych zgodnie z posiadaną specjalnością tylko w szczególnych wypadkach, podyktowanych koniecznością realizacji programu nauczania lub zapewnienia opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych.