NSA: Trudna sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania świadczenia specjalnego

Świadczenie specjalne przyznaje się w związku z wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przy rozpatrywaniu podania o przyznanie świadczenia specjalnego, sytuacja bytowa wnioskodawcy jest brana pod uwagę, ale nie stanowi ona jedynego kryterium oceny. Potrzeby osób w trudnym położeniu są bowiem zabezpieczane poprzez świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Marek A. (dane zmienione) zwrócił się o przyznanie emerytury specjalnej w wysokości 3 tys. zł, ponieważ otrzymywane przez niego świadczenie nie zaspokajało jego wszystkich potrzeb życiowych. Uzasadniając podanie wskazał, że honorowo oddawał krew, działał w OSP oraz sprawował opiekę nad chorymi i niepełnosprawnymi członkami rodziny.

Organ odmówił przyznania świadczenia

Prezes Rady Ministrów wskazał, że z tytułu opieki nad niepełnosprawnymi członkami rodziny, wnioskodawca otrzymywał m.in. świadczenie pielęgnacyjne. Organ zwrócił uwagę, że świadczenie specjalne nie stanowi odszkodowania, zadośćuczynienia bądź rekompensaty w związku z doznanymi krzywdami, cierpieniami lub trudami życia codziennego. Przesłanką jego przyznania nie jest niezadowalająca wysokość świadczenia emerytalnego.

Czytaj też w LEX: Emerytury i renty przyznawane w drodze wyjątku >

Organ podkreślił, że zdaje sobie sprawę z codziennych trudów i wyrzeczeń związanych z opieką nad osobami chorymi i niepełnosprawnymi. Niemniej powołane przez wnioskodawcę okoliczności nie stanowiły działalności wybitnej, niepowtarzalnej i jednostkowej w skali kraju. Z akt sprawy nie wynikało również, że Marek A. został dotknięty szczególnym zdarzeniem losowym. W świetle powyższego, organ odmówił przyznania świadczenia.

Zaskarżona decyzja nie nosiła cech dowolności

Nie zakończyło to sporu, ponieważ wnioskodawca wniósł skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Brzmienie tego przepisu wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia. Oznacza to, że organ, działając w ramach swobodnego uznania, ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja nie nosiła cech dowolności. Organ prawidłowo zastosował zasady uznania administracyjnego, czego dowodem była dokonana analiza okoliczności faktycznych sprawy i argumentacja zawarta w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, WSA oddalił skargę. Marek A. nie zgodził się z tym rozstrzygnięciem i wniósł skargę kasacyjną.

Świadczenie specjalne tylko za niepowtarzalne zasługi

Sprawą zajął się Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazał, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej lub politycznej, oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Sytuacja bytowa wnioskodawcy jest brana pod uwagę, ale nie stanowi ona jedynego kryterium oceny. Sąd podkreślił, że sporne świadczenie jest przyznawane w sytuacjach nadzwyczajnych, a nie powszechnych. Nie stanowi ono odszkodowania lub zadośćuczynienia za doznane krzywdy i cierpienia oraz nie ma charakteru roszczeniowego i socjalnego. NSA zwrócił również uwagę, że przyznawaniem świadczeń osobom znajdującym się w trudnym położeniu nie zajmuje się Prezes Rady Ministrów, tylko instytucje pomocy społecznej. Ponadto przyjęcie stanowiska skarżącego pozbawiłoby świadczenie specjalne jego wyjątkowego charakteru i uczyniłoby z niego świadczenie o niemal powszechnym charakterze. Mając powyższe na uwadze, skarga kasacyjna została oddalona. 

Wyrok NSA z 19 lutego 2026 r., sygn. akt III OSK 2060/25