Przepisy sprzed ponad półwiecza
Prawie każdy komputer ma podłączona drukarkę. Kserokopiarki są prawie w każdym biurze. Szyldy firm poligraficznych można zauważyć na co trzeciej ulicy. Tymczasem przepisy określające wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach poligraficznych zatrzymały się w połowie ubiegłego wieku. W odniesieniu do warunkw pracy w poligrafii nadal obowiązuje bowiem rozporządzenie Prezesa Rady Ministrw i Ministrw Pracy i Opieki Społecznej oraz Zdrowia z dnia 22 listopada 1951 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach graficznych (Dz. U. Nr 65, poz. 447 z pźn. zm.). Pora chyba na jego przystosowanie do rzeczywistości. Prawo zwykle nie nadąża za postępem technicznym, ale czy opźnienie to musi wynosić aż ponad pł wieku? Podobno Ministerstwo Gospodarki pracuje nad wspłczesną wersją rozporządzenia...
CO TO ZA PRAWO?
60-letnie rozporządzenie w sprawie bhp w zakładach graficznych
W niektórych dziedzinach polskiego prawa pracy czas zatrzymał się w miejscu, nadal bowiem obowiązują przepisy ustanowione przed ponad pół wiekiem. Chyba najstarszym przykładem takiego aktu prawnego z dziedziny bezpieczeństwa pracy jest rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów i Ministrów Pracy i Opieki Społecznej oraz Zdrowia z dnia 22 listopada 1951 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach graficznych (Dz. U. Nr 65, poz. 447 z późn. zm.) – dalej r.b.h.z.p.
Dotyczy ono ochrony życia i zdrowia osób zatrudnionych w działach produkcji wszelkiego typu drukarni i zakładów pomocniczych oraz innych prac, które przeszły do historii drukarstwa, takich jak odlewanie czcionek i stereotypów (form drukarskich) ze stopu drukarskiego (ołów z dodatkiem cyny i antymonu), ręczne lub maszynowe (na maszynach zw. linotypami) składanie tekstów, trawienie w kwasach itp.
Nadal wiele wymagań określonych w r.b.h.z.p. jest aktualnych, jak np. minimalne odległości między maszynami poligraficznymi, które powinny wynosić co najmniej: 1 m - pomiędzy maszynami drukarskimi dociskowymi, 1,5 m - pomiędzy maszynami litograficznymi, offsetowymi i drukarskimi płaskimi od formatu A1 do formatu B0, a jeśli między nimi jest stanowisko dla obsługi – odległość powinna być nie mniejsza niż 1,8 m, natomiast przy maszynach poniżej formatu A1 – odległość powinna wynosić co najmniej 1,2 m, a przy tychże maszynach ze stanowiskiem obsługi – 1,5 m. Pomiędzy maszynami rotacyjnymi o szerokości roli od 63 do 126 cm odległość powinna wynosić minimum 2 m (niezależnie od stanowiska obsługi), a pomiędzy innymi specjalnymi maszynami typu rotacyjnego (też niezależnie od stanowiska obsługi) - 1,2 m. Pomiędzy maszynami introligatorskimi do szycia drutem i nićmi o napędzie mechanicznym wymagana odległość to 1 m lub 1,3 m, jeśli między nimi jest stanowisko dla obsługi. Z kolei pomiędzy gilotynami jednonożowymi do cięcia papieru o formacie do 80 cm – 1,6 m, a przy formacie większym – 2 m, pomiędzy maszynami wielonożowymi bez względu na format – 1,5 m. Minimalna odległość między maszynami do falcowania (składania i układania zadrukowanych arkuszy w kolejności stron np. książki) – wynosi minimum 1,5 m.
Maszyny powinny być ustawione w odstępie od ścian, wynoszącym co najmniej 50 cm, jeśli zaś pomiędzy ścianą a maszyną ma przebywać obsługa - co najmniej 1 m. Dla gilotyn wielonożowych odstęp ten powinien wynosić 60 cm, przy czym jeśli w odstępie tym ma przebywać obsługa — co najmniej 1,5 m.
Jeżeli główne przejście pomiędzy maszynami służyć ma do transportu wózkowego, odstęp między tymi maszynami powinien wynosić co najmniej 2,5 m. Przejścia należy oznaczyć na podłodze trwałymi liniami i w przestrzeni pomiędzy tymi liniami nie wolno układać na podłodze żadnych przedmiotów.
Przepisy r.b.h.z.p. nakazują, by wszystkie pomieszczenia drukarni były oświetlone w sposób dostateczny i równomierny, ale podane wartości natężenia oświetlenia są zdecydowanie za niskie – np. minimalne oświetlenie dla powierzchni rękopisu przy maszynie do składania r.b.h.z.p. określa na 250 lx (luksów), podczas gdy dla podobnego pod względem przeznaczenia i warunków pracy stanowiska komputerowego aktualna Polska Norma ustala natężenie na co najmniej 500 lx. Przytoczmy za PN-EN 12464-1 Światło i oświetlenie. Oświetlenie miejsc pracy. Cz. 1: miejsca pracy we wnętrzach, że minimalne oświetlenie dotyczące drukarni powinno być nie mniejsze niż 500 lx, przy czym stanowiska, na których wykonywane jest składanie, retuszowanie i prace litograficzne (wykonywanie form drukarskich z kamienia litograficznego, czyli łupku wapnia) – 1000 lx, stanowiska kontrola druku wielobarwnego – 1500 lx, a grawerowanie w stali i miedzi (wykonywanie stalorytów i miedziorytów) – 2000 lx. Przy podobnych pracach r.b.h.z.p. wymaga jedynie 250 lx.
Ściany i stropy pracowni graficznych (tak w r.b.h.z.p. nazywane są pomieszczenia zakładów poligraficznych) powinny być tego rodzaju, aby je można było myć albo bielić. Podłogi powinny być gładkie, jednolite i bez szczelin, a odrzwia i ramy okienne - gładkie i dające się dokładnie oczyszczać. Na stałych miejscach pracy w pozycji stojącej na podłogach z materiałów nieelastycznych i chłodzących, a w szczególności z betonu, powinny być położone podkładki z materiałów elastycznych i ochraniających od chłodu, jak np. z drewna lub linoleum.
Stosunek oszklonej powierzchni okien do powierzchni podłogi w pomieszczeniach drukarni wymagających większego natężenia oświetlenia, jak pomieszczenia maszyn drukarskich powinien wynosić 1:5, w składach i magazynach – 1:10, w pozostałych pracowniach - 1:6. Temperatura w pomieszczeniach pracy w warunkach normalnego ogrzewania powinna wynosić co najmniej 18°C.
Zgodnie z r.b.h.z.p. wszystkie pracownie graficzne powinny posiadać należyte urządzenia wentylacji naturalnej, np. w postaci otwieralnych na osi poziomej górnych kwater okien lub wywietrzników, przy czym powierzchnia tych otworów powinna wynosić nie mniej niż 1/100 powierzchni podłogi pracowni. Zanieczyszczenia usunięte z pracowni przez wentylację miejscową ssącą nie mogą być wypuszczane wprost do atmosfery, lecz pochłaniane za pomocą odpowiednich urządzeń, jak filtry, urządzenia absorbcyjne lub osadniki.
Pomieszczenie offsetu powinno być codziennie odkurzane i sprzątane (w tym podłogi na mokro), przynajmniej raz w miesiącu oczyszczane gruntownie, a ściany, sufit i wszelkie urządzenia – odkurzane. Szyby powinny być myte od wewnątrz przynajmniej raz w miesiącu, a od zewnątrz co najmniej raz na kwartał.
60-letnie rozporządzenie w sprawie bhp w zakładach graficznych
W niektórych dziedzinach polskiego prawa pracy czas zatrzymał się w miejscu, nadal bowiem obowiązują przepisy ustanowione przed ponad pół wiekiem. Chyba najstarszym przykładem takiego aktu prawnego z dziedziny bezpieczeństwa pracy jest rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów i Ministrów Pracy i Opieki Społecznej oraz Zdrowia z dnia 22 listopada 1951 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach graficznych (Dz. U. Nr 65, poz. 447 z późn. zm.) – dalej r.b.h.z.p.
Dotyczy ono ochrony życia i zdrowia osób zatrudnionych w działach produkcji wszelkiego typu drukarni i zakładów pomocniczych oraz innych prac, które przeszły do historii drukarstwa, takich jak odlewanie czcionek i stereotypów (form drukarskich) ze stopu drukarskiego (ołów z dodatkiem cyny i antymonu), ręczne lub maszynowe (na maszynach zw. linotypami) składanie tekstów, trawienie w kwasach itp.
Nadal wiele wymagań określonych w r.b.h.z.p. jest aktualnych, jak np. minimalne odległości między maszynami poligraficznymi, które powinny wynosić co najmniej: 1 m - pomiędzy maszynami drukarskimi dociskowymi, 1,5 m - pomiędzy maszynami litograficznymi, offsetowymi i drukarskimi płaskimi od formatu A1 do formatu B0, a jeśli między nimi jest stanowisko dla obsługi – odległość powinna być nie mniejsza niż 1,8 m, natomiast przy maszynach poniżej formatu A1 – odległość powinna wynosić co najmniej 1,2 m, a przy tychże maszynach ze stanowiskiem obsługi – 1,5 m. Pomiędzy maszynami rotacyjnymi o szerokości roli od 63 do 126 cm odległość powinna wynosić minimum 2 m (niezależnie od stanowiska obsługi), a pomiędzy innymi specjalnymi maszynami typu rotacyjnego (też niezależnie od stanowiska obsługi) - 1,2 m. Pomiędzy maszynami introligatorskimi do szycia drutem i nićmi o napędzie mechanicznym wymagana odległość to 1 m lub 1,3 m, jeśli między nimi jest stanowisko dla obsługi. Z kolei pomiędzy gilotynami jednonożowymi do cięcia papieru o formacie do 80 cm – 1,6 m, a przy formacie większym – 2 m, pomiędzy maszynami wielonożowymi bez względu na format – 1,5 m. Minimalna odległość między maszynami do falcowania (składania i układania zadrukowanych arkuszy w kolejności stron np. książki) – wynosi minimum 1,5 m.
Maszyny powinny być ustawione w odstępie od ścian, wynoszącym co najmniej 50 cm, jeśli zaś pomiędzy ścianą a maszyną ma przebywać obsługa - co najmniej 1 m. Dla gilotyn wielonożowych odstęp ten powinien wynosić 60 cm, przy czym jeśli w odstępie tym ma przebywać obsługa — co najmniej 1,5 m.
Jeżeli główne przejście pomiędzy maszynami służyć ma do transportu wózkowego, odstęp między tymi maszynami powinien wynosić co najmniej 2,5 m. Przejścia należy oznaczyć na podłodze trwałymi liniami i w przestrzeni pomiędzy tymi liniami nie wolno układać na podłodze żadnych przedmiotów.
Przepisy r.b.h.z.p. nakazują, by wszystkie pomieszczenia drukarni były oświetlone w sposób dostateczny i równomierny, ale podane wartości natężenia oświetlenia są zdecydowanie za niskie – np. minimalne oświetlenie dla powierzchni rękopisu przy maszynie do składania r.b.h.z.p. określa na 250 lx (luksów), podczas gdy dla podobnego pod względem przeznaczenia i warunków pracy stanowiska komputerowego aktualna Polska Norma ustala natężenie na co najmniej 500 lx. Przytoczmy za PN-EN 12464-1 Światło i oświetlenie. Oświetlenie miejsc pracy. Cz. 1: miejsca pracy we wnętrzach, że minimalne oświetlenie dotyczące drukarni powinno być nie mniejsze niż 500 lx, przy czym stanowiska, na których wykonywane jest składanie, retuszowanie i prace litograficzne (wykonywanie form drukarskich z kamienia litograficznego, czyli łupku wapnia) – 1000 lx, stanowiska kontrola druku wielobarwnego – 1500 lx, a grawerowanie w stali i miedzi (wykonywanie stalorytów i miedziorytów) – 2000 lx. Przy podobnych pracach r.b.h.z.p. wymaga jedynie 250 lx.
Ściany i stropy pracowni graficznych (tak w r.b.h.z.p. nazywane są pomieszczenia zakładów poligraficznych) powinny być tego rodzaju, aby je można było myć albo bielić. Podłogi powinny być gładkie, jednolite i bez szczelin, a odrzwia i ramy okienne - gładkie i dające się dokładnie oczyszczać. Na stałych miejscach pracy w pozycji stojącej na podłogach z materiałów nieelastycznych i chłodzących, a w szczególności z betonu, powinny być położone podkładki z materiałów elastycznych i ochraniających od chłodu, jak np. z drewna lub linoleum.
Stosunek oszklonej powierzchni okien do powierzchni podłogi w pomieszczeniach drukarni wymagających większego natężenia oświetlenia, jak pomieszczenia maszyn drukarskich powinien wynosić 1:5, w składach i magazynach – 1:10, w pozostałych pracowniach - 1:6. Temperatura w pomieszczeniach pracy w warunkach normalnego ogrzewania powinna wynosić co najmniej 18°C.
Zgodnie z r.b.h.z.p. wszystkie pracownie graficzne powinny posiadać należyte urządzenia wentylacji naturalnej, np. w postaci otwieralnych na osi poziomej górnych kwater okien lub wywietrzników, przy czym powierzchnia tych otworów powinna wynosić nie mniej niż 1/100 powierzchni podłogi pracowni. Zanieczyszczenia usunięte z pracowni przez wentylację miejscową ssącą nie mogą być wypuszczane wprost do atmosfery, lecz pochłaniane za pomocą odpowiednich urządzeń, jak filtry, urządzenia absorbcyjne lub osadniki.
Pomieszczenie offsetu powinno być codziennie odkurzane i sprzątane (w tym podłogi na mokro), przynajmniej raz w miesiącu oczyszczane gruntownie, a ściany, sufit i wszelkie urządzenia – odkurzane. Szyby powinny być myte od wewnątrz przynajmniej raz w miesiącu, a od zewnątrz co najmniej raz na kwartał.
