Jakie składki zdrowotne od ubezpieczenia ławników?

Niedawno zmieniły się zasady ubezpieczenia zdrowotnego ławnikw. Wywołało to szereg wątpliwości wśrd tej grupy osb ubezpieczonych. Stanowisko w tej sprawie zajęło Ministerstwo Zdrowia.

Z dniem 29 września 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 166, poz. 1172), zmieniająca m.in. ustawę z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135, z późn. zm., dalej jako: „ustawa o świadczeniach”). Powyższa nowelizacja ustawy wprowadziła w art. 66 ust. 1 pkt 15a ustawy o świadczeniach obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego ławników sądowych, niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Stosownie do art. 81 ust. 8 pkt 1a ustawy o świadczeniach, podstawą wymiaru składki ławników sądowych jest kwota uzyskiwanej diety. Jednocześnie, zgodnie z art. 172 § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, z późn. zm.), ławnicy za czas wykonywania czynności w sądzie otrzymują rekompensatę, natomiast w przypadku gdy wykonują swoją funkcję poza siedzibą sądu, wówczas przysługuje im – zgodnie z art. 173 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, dieta oraz zwrot kosztów przejazdu i noclegu. Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że zestawienie przepisów obu ustaw oraz zastosowanie dosłownego brzmienia tych przepisów, prowadziłyby do interpretacji, według której składkę należałoby pobierać wyłącznie od diety otrzymywanej w związku z pełnieniem funkcji ławniczej poza siedzibą sądu, natomiast ubezpieczenie zdrowotne ławników wykonujących swą funkcję w siedzibie sądu byłoby ubezpieczeniem nieskładkowym. Ministerstwo Zdrowia twierdził, że taka wykładnia językowa jest nieprawidłowa, bowiem jest ona sprzeczna z celem wprowadzonych przepisów. Prawidłowość jej zastosowania nie budziłaby wątpliwości, gdyby w przepisach ustawy o świadczeniach zawarto definicję diety, lub odwołano się w tym zakresie do przepisów ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Wątpliwa byłaby – zdaniem resortu zdrowia – również zasadność uznania przez ustawodawcę w art. 81 ust. 8 pkt 1a ustawy o świadczeniach „rekompensaty” w rozumieniu przepisów Prawa o ustroju sądów powszechnych jako podstawy wymiaru składki, bowiem termin ten stosowany w ustawie o świadczeniach w zestawieniu z art. 172 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych wskazuje, że świadczenie to rekompensuje ławnikowi utratę m.in. wynagrodzenia w związku z pełnieniem funkcji ławniczej. Tymczasem ławnicy, którym rekompensowane są wynagrodzenia nie będą w ogóle obejmowani obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, bowiem art. 66 ust 1 pkt 15a ustawy o świadczeniach, statuuje taki obowiązek tylko w przypadku braku posiadania innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. W związku z powyższym, językowa wykładnia przepisów o ubezpieczeniu zdrowotnym nie byłaby słuszna – stwierdził resort zdrowia. Brak definicji diety w ustawie o świadczeniach oraz charakter świadczenia wypłacanego ławnikom (rekompensaty) z jednej strony i zakres ubezpieczenia zdrowotnego ławników sądowych określony w ustawie o świadczeniach z drugiej strony, przemawia za koniecznością zastosowania w tym względzie wykładni uwzględniającej cel, jaki realizuje wprowadzona regulacja – uważa resort zdrowia.

Zdaniem Ministerstwa Zdrowia, wykładnia celowościowa przemawia za odprowadzeniem składki na ubezpieczenie zdrowotne od świadczenia wypłacanego ławnikom, określonego w ustawie - Prawo o ustroju sądów powszechnych jako „rekompensata”. Ubezpieczenie ławników sądowych jest ubezpieczeniem składkowym. Zasadą przy takim ubezpieczeniu jest odprowadzenie składki od tego świadczenia, które faktycznie otrzymuje ławnik w związku z wykonywaniem czynności ławniczych. Odprowadzenie składki od tego świadczenia, które w terminologii ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych określone jest jako „dieta” nie znajdowałoby podstaw prawnych (w szczególności w świetle art. 21 ust. 1 pkt 16, 17 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176, z późn. zm.) oraz byłoby niezasadnym, z uwagi na fakt, że przy takim stosowaniu przepisów prawnych, ubezpieczenie zdrowotne ławników wykonujących swą funkcję w siedzibie sądu byłoby ubezpieczeniem nieskładkowym, a ubezpieczenie zdrowotne ławników wykonujących swoją funkcję poza siedzibą sądu byłoby ubezpieczeniem składkowym. W konsekwencji prowadziłoby to do nieracjonalnego różnicowania sytuacji prawnej określonych grup ławników (stanowisko Ministerstwa Zdrowia z dnia 13 listopada 2007 r.).

W stanowisku, zajętym dzień później, w dniu 14 listopada 2007 r. Ministerstwo Zdrowia podkreśliło, że stosownie do art. 66 ust.1 pkt 15a ustawy o świadczeniach, obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego objęci są wyłącznie ci ławnicy, którzy nie podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu. Jeśli zatem posiadają inny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego, wówczas nie ma obowiązku zgłoszenia tych osób do ubezpieczenia. W przypadku jednakże tych ławników, którzy z uwagi na niepodleganie obowiązkowi z innego tytułu, powinni być zgłoszeni do ubezpieczenia, zastosowanie do nich znajdzie przepis art. 73 pkt 17a ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego ławników sądowych powstaje z dniem wyboru na stanowisko ławnika sądowego, a wygasa z dniem upływu kadencji lub wcześniejszego wygaśnięcia mandatu. Wybór ławników odbywa się według przepisów ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych i następuje na podstawie uchwały rady gminy. Ławnicy jednakże umieszczani są przez prezesów sądów, w których wykonują czynności ławnicze, na listach, na podstawie których wyznaczane są składy w sądach. W związku z brzmieniem art. 73 pkt 17a, w powiązaniu z art. 75 ust. 3a ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym ławników sądowych zgłasza do ubezpieczenia zdrowotnego sąd, w którym ławnik pełni swoją funkcję, należy wskazać, że z chwilą przypisania danego ławnika do konkretnego sądu indywidualizuje się zobowiązanie do zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego. Chwila indywidualizacji podmiotu zobowiązanego do zgłoszenia nie może być jednakże utożsamiana z chwilą powstania obowiązku zgłoszenia. Zgodnie z art. 164 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, prezes danego sądu (do którego następował wybór ławników) wręcza ławnikom zawiadomienia o wyborze i odbiera od nich ślubowanie. Z chwilą złożenia ślubowania osoby wybrane stają się ławnikami, działającymi przy danym sądzie, który jest z tym momentem zobowiązany do zgłoszenia ich do ubezpieczenia zdrowotnego. Posłużenie się przez ustawodawcę w art. 73 pkt 17a ustawy o świadczeniach sformułowaniem, że „obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje z dniem wyboru na stanowisko ławnika sądowego” wskazuje, że sąd powinien zgłosić ławnika do ubezpieczenia zdrowotnego z datą od dnia wyboru. Ustawodawca nie uzależnia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez ławników sądowych od faktu otrzymywania rekompensaty, a zatem może zajść przypadek, że w danym okresie rozliczeniowym (odpowiadającym okresowi od wyboru na stanowisko ławnika do momentu faktycznego objęcia tego stanowiska w związku ze złożeniem ślubowania), ubezpieczenie ławników sądowych będzie ubezpieczeniem nieskładkowym, w związku z faktycznym niewypłaceniem w tym okresie rekompensaty ławniczej.

Odnośnie z kolei do wyrejestrowania ławników sądowych z ubezpieczenia zdrowotnego, Ministerstwo Zdrowia podkreśliło, że momentem tym jest dzień upływu kadencji lub wcześniejszego wygaśnięcia mandatu, co wynika jednoznacznie z brzmienia art. 73 pkt 17a ustawy o świadczeniach. Natomiast fakt uczestniczenia w rozpoznawaniu sprawy wszczętej w okresie sprawowania mandatu, pozostaje wyłącznie w związku z funkcją orzeczniczą, jaką pełnią ławnicy sądowi, nie ma zaś wpływu na kształtowanie się obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego – podsumował resort zdrowia.