Czy służba bhp może być podporządkowana menedżerowi działu HR?

Pytanie pochodzi z publikacji Serwisu BHPCzy służba bhp (dwuosobowa) wchodząca w skład działu HR może podlegać menadżerowi tego działu? Menadżer HR ma stałe upoważnienie właściciela do reprezentowania go w ważnych dla firmy sprawach, m.in.: zwalniania i przyjmowania pracowników do pracy. Właściciel, który jest obcokrajowcem na stałe mieszkającym za granicą, upoważnił menadżera również do zwierzchnictwa nad komórką bhp. Na schemacie organizacyjnym jest poprowadzona cienka przerywana linia do właściciela, mająca sugerować raportowanie, co jest fikcją. Pracuję w firmie od kilku lat i nic takiego nie miało miejsca. Mamy wdrożony system zarządzania bhp OHSAS 18001 i zgodnie z planami audytów wewnętrznych będziemy w przyszłym miesiącu audytować dział HR. Menadżer działu HR jest również pełnomocnikiem ds. zarządzania systemem OHSAS 18001. Na pytanie dotyczące podległości służby bhp usłyszałem, że jesteśmy wyodrębniona komórką BHP wchodzącą w skład działu HR. Taki stan rzeczy utrudnia właściwe funkcjonowanie komórki bhp oraz komunikację z innymi menadżerami (firma liczy ponad 800 osób). Komórka BHP w rzeczywistości jest postrzegana jako komponent działu HR. Taki stan rzeczy funkcjonuje od początku istnienia firmy, tj. prawie 10 lat.

Odpowiedź

Służba bhp nie powinna wchodzić w skład działu HR - powinna być komórką wyodrębnioną i podlegać bezpośrednio pracodawcy. Dopuszczalność podporządkowania służby bhp menadżerowi działu HR byłaby możliwa w sytuacji, w której osoba zatrudniona na tym stanowisku byłaby jednocześnie jednym z członków wieloosobowego zarządu przedsiębiorstwa i byłaby upoważniona do sprawowania nadzoru w sprawach z zakresu bhp.

Uzasadnienie

Zasady tworzenia, organizacji, działania, uprawnień i kwalifikacji służby bhp określają art. 237¹¹ ustawy z 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.) – dalej k.p. oraz rozporządzenie Rady Ministrów z 2.09.1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 109, poz. 704 ze zm.) – dalej r.s.b.h.p.
Zgodnie z art. 237¹¹ § 1 k.p., obowiązek utworzenia służby bhp (zatrudnienie etatowego pracownika) powstaje w momencie zatrudnienia więcej niż 100 pracowników. W przypadku pracodawcy zatrudniającego mniej niż 100 pracowników, może on powierzyć wykonywanie zadań służby bhp pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy.
Pracodawca posiadający ukończone szkolenie niezbędne do wykonywania zadań służby bhp również może sam wykonywać zadania tej służby, jeżeli:
• zatrudnia do 10 pracowników, albo
• zatrudnia do 20 pracowników i jest zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecia kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
W razie braku kompetentnych pracowników, zgodnie z art. 237¹¹ § 2 k.p., pracodawca może powierzyć wykonywanie zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy.
Stosownie do § 1 ust. 2 r.s.b.h.p., liczbę pracowników służby bhp ustala pracodawca, biorąc pod uwagę stan zatrudnienia oraz występujące w zakładzie warunki pracy i związane z nimi zagrożenia zawodowe, a także uciążliwości pracy. Istotnym jest, aby na każdych 600 pracowników zatrudnionych w danym zakładzie pracy (dotyczy to zakładów zatrudniających powyżej 600 pracowników, przy czym każde przekroczenie tej liczby uważa się za rozpoczęcie nowej „sześćsetki”, wymagające kolejnego pracownika służby bhp), przypadał co najmniej jeden pracownik tej służby zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy (§ 1 ust. 4 r.s.b.h.p.). Takie rozwiązanie ma zapewnić właściwą realizację zadań wynikających z § 2 ust. 1 r.s.b.h.p.
W myśl § 1 ust. 5 r.s.b.h.p., służba bhp powinna podlegać bezpośrednio pracodawcy, natomiast u pracodawcy będącego jednostką organizacyjną, służba bhp powinna podlegać bezpośrednio osobie zarządzającej tą jednostką lub osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego, upoważnionej przez ten organ do sprawowania nadzoru w sprawach z zakresu bhp.
Z powyższego wynika, że służba bhp powinna być bezpośrednio podporządkowana zarządowi lub odpowiedniemu członkowi zarządu. Taką interpretację potwierdził również Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 9.11.2011 r., I OSK 529/11, LEX nr 1095903, oddalił skargę pracodawcy na decyzję inspektora pracy nakazującą zmianę organizacyjną podporządkowania służby bhp poprzez przypisanie jej bezpośrednio organowi zarządzającemu spółki będącej pracodawcą (w opisanym przypadku służba bhp podlegała dyrektorowi departamentu spraw pracowniczych i tego m.in. dotyczył zarzut PIP).
Zdaniem NSA, odpowiednia organizacja służby bhp, w tym sposób jej podporządkowania w hierarchii zakładu pracy, ma kluczowe znaczenie dla należytej realizacji zadań w tym zakresie przez pracodawcę.
Służba bhp nie powinna wchodzić w skład działu HR. Powinna być komórką wyodrębnioną i podlegać bezpośrednio pracodawcy (właścicielowi firmy). To właśnie on ponosi odpowiedzialność za stan bhp w zakładzie pracy – zarówno karną, jak i wykroczeniową. Dopuszczalność podporządkowania służby bhp menadżerowi działu HR byłaby możliwa w sytuacji, w której osoba zatrudniona na tym stanowisku byłaby jednocześnie jednym z członków wieloosobowego zarządu przedsiębiorstwa i byłaby upoważniona do sprawowania nadzoru w sprawach z zakresu bhp, a nie samego nadzoru nad działalnością komórki bhp.

Maciej Ambroziewicz, autor współpracuje z publikacją Serwis BHP.

Odpowiedzi udzielono: 26 marca 2017 r.

Więcej informacji i narzędzi znajdziesz w programie Serwis BHP Bądź na bieżąco ze zmianami prawnymi i korzystaj z aktualnych materiałów