Czy pracownicy mogą domagać się wypłaty "dodatku szkodliwego"?
Pytanie pochodzi z publikacji Serwisu BHPPracodawca przeprowadza badania czynników szkodliwych w środowisku pracy dla substancji chemicznych. Wyniki tych pomiarów wynoszą poniżej 0,1 NDS w dwóch ostatnich badaniach. Pracodawca odstępuje od wykonywania dalszych pomiarów na tych stanowiskach. Związki zawodowe żądają od pracodawcy wypłaty dodatku szkodliwego za to, że pomiary nie wynoszą równe 0,00 NDS. Jak pracodawca ma postąpić względem związków zawodowych, skoro wyniki są poniżej 0,1 NDS, a oni pomimo to nie chcą zaprzestać żądań wypłaty dodatku szkodliwego. Przewodniczący związków twierdzi, że odstąpią od tych żądań dopiero, gdy wyniki będą 0,00 NDS.
Odpowiedź
Przepisy prawa pracy, w tym bhp, nie przewidują wypłacania przez pracodawcę żadnych dodatków za pracę w warunkach szkodliwych dla zdrowia pracowników zatrudnionych przy takich pracach. Pracodawca nie ma obowiązku pozytywnego rozpatrywania wniosków zakładowych organizacji związkowych bez względu na stopień narażenia pracowników.
Uzasadnienie
W myśl art. 207 § 2 ustawy z 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.) – dalej k.p., jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest ochrona zdrowia i życia pracowników poprzez zapewnienie im bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest obowiązany organizować pracę w sposób zapewniający jej bezpieczne i higieniczne warunki, a także zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bhp, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować wykonanie tych poleceń. Pracodawca powinien ponadto reagować na potrzeby w zakresie zapewnienia bhp, dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników, biorąc pod uwagę zmieniające się warunki wykonywania pracy, a także zapewnić rozwój spójnej polityki zapobiegającej wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym uwzględniającej zagadnienia techniczne, organizację pracy, warunki pracy, stosunki społeczne oraz wpływ czynników środowiska pracy.
Z żadnego przepisu nie wynika jednak obowiązek wypłacania pracownikom zatrudnionym na jakichkolwiek stanowiskach pracy dodatków pieniężnych. Wiele lat temu w niektórych zakładach państwowych obowiązywały takie dodatki, jednakże obecnie stanowią one relikt przeszłości. Nie oznacza to, że pracodawca „sam z siebie” nie może stosować takiej praktyki. Skądinąd bowiem przepisy uprawniające do takich dodatków mogłyby znaleźć się w regulaminie wynagradzania lub układzie zbiorowym pracy, o którym mowa w dziale jedenastym k.p.
W przypadku, w którym przedstawiciele pracowników domagają się wypłaty dodatków z tytułu pracy w warunkach pracy szkodliwych dla zdrowia, mimo że w wyniku przeprowadzonych badań i pomiarów nie stwierdzono przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń (NDS) lub natężeń (NDN) takich czynników, a nawet występowania wartości przekraczających 0,1 NDS lub NDN, pracodawca powinien podjąć próbę wyjaśnienia, że dla większości takich czynników w protokołach pomiarów nigdy nie wyjdzie wartość niższa niż przedstawiona, gdyż jest to tzw. granica oznaczalności.
Ponadto, jako dodatkowy argument może również przywołać § 7 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2.02.2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. Nr 33, poz. 166), zgodnie z którymi, jeżeli wyniki dwóch ostatnich badań i pomiarów szkodliwych dla zdrowia czynników chemicznych lub pyłów wykonanych w odstępie co najmniej dwóch lat, a w przypadku czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym - co najmniej sześciu miesięcy, nie przekroczyły 0,1 wartości NDS, pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów. Oznacza to, iż ustawodawca przyjął podobne narażenie za tak małe, iż wręcz nieistotne. Tym samym nie rodzi po stronie pracodawcy żadnych dodatkowych obowiązków.
Maciej Ambroziewicz, autor współpracuje z publikacją Serwis BHP.
Odpowiedzi udzielono: 24 lipca 2017 r.
