Komunikat komisji dotyczący wspierania wdrażania dyrektywy 2009/148/WE w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy, zmienionej dyrektywą 2023/2668
Komunikat komisji dotyczący wspierania wdrażania dyrektywy 2009/148/WE w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy, zmienionej dyrektywą 2023/2668(C/2025/6743)
Strategiczne ramy UE dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2021-2027 1 ("strategiczne ramy UE dotyczące BHP") służą konkretnej realizacji 10. zasady Europejskiego filaru praw socjalnych 2 obejmującej prawo pracowników do wysokiego poziomu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy. Jednym z priorytetów strategicznych ram UE dotyczących BHP jest rozwiązanie problemu związanego z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy, aby przyczynić się do osiągnięcia kluczowego celu tych ram, jakim jest zapobieganie zgonom i chorobom związanym z pracą.
Jednym z priorytetów Unii jest walka z rakiem. Komisja zobowiązała się do skutecznego ograniczenia narażenia na substancje rakotwórcze, takie jak azbest, czym w znacznym stopniu przyczynia się do profilaktyki nowotworów zgodnie z celami europejskiego planu walki z rakiem 3 .
Azbest jest niebezpieczną substancją rakotwórczą 4 , na kontakt z którą nadal narażonych jest wielu pracowników w różnych sektorach, w których zagrożenie pozostaje wysokie. Wśród nich znajduje się budownictwo, górnictwo głębinowe i odkrywkowe, inżynieria lądowa, gospodarowanie odpadami czy też konserwacja statków, pociągów, statków powietrznych, pojazdów i maszyn. Na kontakt narażone są też służby ratunkowe, takie jak straż pożarna. Szacuje się, że na działanie azbestu narażonych jest 4,1-7,3 mln pracowników w całej UE 5 .
Wiadomo, że narażenie zawodowe na działanie azbestu ma poważne konsekwencje zdrowotne. Wdychanie unoszących się w powietrzu włókien azbestu może powodować poważne choroby, takie jak międzybłoniak i rak płuc. Pojawienie się pierwszych objawów choroby zajmuje średnio 30 lat od momentu narażenia, a schorzenia te mogą ostatecznie prowadzić do zgonów. Narażenie na działanie azbestu jest główną przyczyną nowotworów pochodzenia zawodowego w Unii: odpowiada za aż 78 % nowotworów pochodzenia zawodowego i 88 % przypadków raka płuc pochodzenia zawodowego, uznanych w państwach członkowskich za związane z tym narażeniem 6 .
Azbest był przez dziesięciolecia powszechnie stosowany w całej Europie w wielu obszarach, zwłaszcza w budownictwie. Jego pozostałości nadal stanowią zagrożenie dla zdrowia publicznego i utrudniają wysiłki na rzecz zapewnienia bezpiecznego i zdrowego środowiska pracy dla narażonych pracowników. Większa ochrona pracowników przed narażeniem na działanie azbestu jest szczególnie ważna w kontekście Europejskiego Zielonego Ładu, ponieważ renowacje zwiększające efektywność energetyczną mają zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia jego celów 7 . Celem inicjatywy "Fala renowacji" 8 jest podwojenie rocznego wskaźnika renowacji energetycznej budynków do 2030 r. Ponieważ jednak wiele budynków o niskiej charakterystyce energetycznej zawiera azbest, przyspieszenie tempa ich renowacji może oznaczać narażenie zdrowia znacznie większej liczby osób w wyniku uwalniania azbestu obecnego w budynkach podczas prac remontowych. Oczekuje się, że do 2030 r. liczba pracowników narażonych na działanie azbestu będzie wzrastać o 4 % rocznie 9 . Dalsze działania w celu zarządzania ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu mają kluczowe znaczenie, by chronić pracowników przed chorobami, wspierać ich dobrostan i wzmacniać Europejską Unię Zdrowotną.
W ciągu ostatnich 40 lat Unia podjęła znaczne działania mające na celu ograniczenie, w pierwszej kolejności, a następnie zakazanie wszelkiego stosowania azbestu. Między 1983 10 a 1985 11 rokiem Unia ograniczyła stosowanie sześciu rodzajów włókien azbestu. W 1991 r. zaś zakazała wprowadzania do obrotu i stosowania pięciu z tych rodzajów 12 , a także stosowania azbestu chryzotylowego w wyrobach powszechnie wykorzystywanych między innymi w sektorze budowlanym 13 . Dyrektywą Komisji 1999/77/WE 14 zakazano stosowania i wprowadzania do obrotu wszystkich sześciu rodzajów włókien azbestu, a zakaz ten wszedł w życie w 2005 r. Dyrektywa ta została uchylona w 2006 r. rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady 15 , w którym nadal obowiązuje zakaz stosowania wszystkich wyrobów zawierających celowo dodany azbest. Pozycja 6 załącznika XVII stanowi, że w Unii Europejskiej zabrania się produkcji, wprowadzania do obrotu oraz stosowania włókien azbestu oraz wyrobów i mieszanin je zawierających w wyniku świadomego dodania. W odniesieniu do ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy, przyznaje ją dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE 16 , która ujednoliciła i uchyliła dyrektywę Rady 83/477/EWG 17 , dyrektywę Rady 91/382/EWG 18 oraz dyrektywę 2003/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady 19 .
Unia nadal zdecydowanie wspiera państwa członkowskie w tworzeniu i promowaniu wysokiej jakości miejsc pracy przy jednoczesnej poprawie sprawiedliwych warunków pracy w celu ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników. Cel ten przyświecał zmianie dyrektywy 2009/148/WE w 2023 r. Ta ostatnia zmiana dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2023/2668 20 , która zmieniła dopuszczalną
wartość narażenia zawodowego na azbest (z 0,1 do 0,01 włókna na centymetr sześcienny) 21 , pomaga osiągnąć wyższy poziom ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, w szczególności przed tą wysoce rakotwórczą substancją. Wytyczne 22 towarzyszące niniejszemu komunikatowi przedstawiono w ramach działań następczych w związku z komunikatem Komisji w sprawie przyszłości wolnej od azbestu, a także w związku ze zmianą dyrektywy 2009/148/WE.
W tym względzie w motywie 29 dyrektywy 2023/2668 (UE) zmieniającej dyrektywę 2009/148/WE podkreślono znaczenie opracowania i wydania wytycznych w celu ułatwienia wdrożenia dyrektywy 2009/148/WE nie później niż dwa lata od daty jej wejścia w życie.
Wytyczne ostatecznie umożliwią Unii skuteczniejsze reagowanie na potrzebę lepszej ochrony pracowników przed narażeniem na działanie azbestu poprzez przedstawienie przykładów praktycznego postępowania z tą stwarzającą zagrożenie substancją. Przyczynią się one również do realizacji celów Kompasu konkurencyjności dla UE 23 , który przewiduje w szczególności przyspieszenie i poprawę jakości procesu decyzyjnego poprzez uproszczenie unijnych ram i przepisów. Ponadto przyczynią się one również do realizacji celów określonych w komunikacie Komisji w sprawie wdrażania i upraszczania 24 , ponieważ poprawią wdrażanie dyrektywy 2009/148/WE dzięki uczynieniu wymienionych w niej przepisów jaśniejszymi, łatwiejszymi do zrozumienia i szybszymi do wdrożenia przez zainteresowane strony.
2. Cele
Ogólnounijne wytyczne dotyczące postępowania z azbestem mają na celu ułatwienie przedsiębiorstwom przestrzegania przepisów i wspieranie wysiłków państw członkowskich w zakresie egzekwowania przepisów, przy czym nadrzędnym celem jest ochrona pracowników. Państwa członkowskie, pracodawcy (zwłaszcza małe i średnie przedsiębiorstwa, które stanowią 99 % wszystkich przedsiębiorstw pracujących przy azbeście 25 ), partnerzy społeczni i pracownicy odniosą korzyści z dodatkowego wsparcia mającego na celu zapewnienie zgodności z przepisami.
Wytyczne mają na celu:
- pomaganie zainteresowanym stronom w zarządzaniu zagrożeniami dla zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy związanymi z azbestem, z uwzględnieniem najnowszych zmian prawnych, naukowych i technologicznych, w tym zmiany dyrektywy 2009/148/WE w 2023 r.;
- pogłębianie wiedzy pracodawców i pracowników na temat zagrożeń związanych z postępowaniem z materiałami zawierającymi azbest;
- zachęcanie do szerszego przyjmowania dobrych praktyk we wszystkich państwach członkowskich poprzez zapewnienie przeglądu strategii zarządzania azbestem w miejscu pracy;
- zmniejszanie dysproporcji w dostępie do wytycznych poprzez dostarczanie dodatkowych informacji na temat dobrych praktyk zainteresowanym stronom w całej Unii, w tym w państwach członkowskich, w których wytyczne są mniej dostępne.
Wytyczne zawierają przegląd dobrych praktyk w zakresie postępowania z azbestem w miejscu pracy i określają praktyczne sposoby ograniczenia narażenia pracowników. Dobre praktyki określone w niniejszych wytycznych przedstawiono jako przykłady i nie należy ich traktować jako jedynego sposobu wdrażania unijnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Wytyczne opracowano dla wszystkich rodzajów organizacji, zarówno publicznych, jak i prywatnych, niezależnie od ich wielkości, i mają one zastosowanie do szerokiego zakresu sektorów.
Zachęca się wszystkie zainteresowane strony, w tym związki zawodowe, organizacje pracodawców, przedsiębiorstwa, organy krajowe i ekspertów w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, do jak najszerszego stosowania i rozpowszechniania niniejszych wytycznych.
3. Struktura
Wytyczne podzielono na moduły, dzięki którym czytelnicy mogą skupić się na tematach będących przedmiotem szczególnego zainteresowania. Są one podzielone na dwie grupy:
- pierwszych 12 sekcji dotyczy tematów ogólnych i ma zastosowanie do wszystkich sytuacji narażenia, dostarczając informacji na temat ogólnego zarządzania azbestem;
- ostatnie pięć sekcji dotyczy konkretnych sytuacji narażenia na działanie azbestu i zawiera wytyczne sektorowe dotyczące bezpiecznego obchodzenia się z azbestem, w stosownych przypadkach wraz z odniesieniami do sekcji ogólnych.
4. Szeroko zakrojone konsultacje z zainteresowanymi podmiotami
Wytyczne opracowano przy szerokim zaangażowaniu zainteresowanych stron, takich jak związki zawodowe, organizacje pracodawców, przedsiębiorstwa, organy krajowe i eksperci ds. bezpieczeństwa i higieny pracy. W ramach konsultacji:
- wyodrębniono 187 istniejących wytycznych na szczeblu państw członkowskich, Unii i międzynarodowym, z których 91 oceniono jako potencjalnie istotne i szczegółowo przeanalizowano;
- zorganizowano 10 warsztatów internetowych, z których każdy koncentrował się na różnych obszarach objętych wytycznymi, i w których udział wzięło ponad 850 uczestników;
- ogłoszono zaproszenie do zgłaszania uwag na temat pierwszego projektu wytycznych, w wyniku którego otrzymano informacje zwrotne od ponad 130 zainteresowanych stron z wielu różnych sektorów, co dało ponad 500 odpowiedzi;
- przeprowadzono liczne dyskusje z zainteresowanymi stronami w celu opracowania studiów przypadku dotyczących dobrych praktyk;
- zorganizowano 20 pilotażowych dyskusji, w tym dziewięć wizyt w terenie, z zainteresowanymi stronami mającymi do czynienia z szerokim zakresem sytuacji i działań związanych z narażeniem na działanie azbestu.
Dzięki szeroko zakrojonym konsultacjom wytyczne opierają się na najnowszej wiedzy, są praktyczne i realistyczne oraz odpowiadają oczekiwaniom i potrzebom użytkowników.
Proces opracowywania tych wytycznych był ściśle monitorowany przez przedstawicieli rządów krajowych, organizacji pracodawców i pracowników należących do Grupy Roboczej ds. Chemikaliów trójstronnego Komitetu Doradczego ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy, a także przez odpowiednie służby Komisji.
5. Publikacja i rozpowszechnianie
Komunikat ten zostanie opublikowany na stronie internetowej EUR-lex 26 . Komunikat i towarzyszące mu wytyczne zostaną również opublikowane i przedstawione na stronie internetowej Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy oraz będą rozpowszechniane i promowane za pośrednictwem Komitetu Starszych Inspektorów Pracy, europejskich partnerów społecznych (związków zawodowych i przedstawicieli pracodawców) oraz Komitetu Doradczego ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2025.6743 |
| Rodzaj: | komunikat |
| Tytuł: | Komunikat komisji dotyczący wspierania wdrażania dyrektywy 2009/148/WE w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy, zmienionej dyrektywą 2023/2668 |
| Data aktu: | 2025-12-22 |
| Data ogłoszenia: | 2025-12-22 |