WOBASZ3: Prawie połowa Polaków ma problem z nadmierną masą ciała

Narodowy bilans zdrowia Polaków po 20 latach pokazuje, że palimy mniej, lepiej kontrolujemy nadciśnienie, ale blisko połowa Polaków ma problemy z nadmierną masą ciała. A to niesie za sobą większe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Niepokojące są wyniki badania młodych Polaków – narasta problem otyłości brzusznej, nadciśnienia, a problemy ze snem ma co 10. młody dorosły.

Wieloośrodkowe Ogólnopolskie Badanie Stanu Zdrowia Ludności (WOBASZ) to badanie epidemiologiczne, które ocenia stan zdrowia populacji. Przede wszystkim częstość występowania czynników ryzyka chorób układu krążenia oraz skuteczność ich leczenia. Badanie dostarcza danych potrzebnych do opracowania strategii prewencji tych chorób. Dotąd odbyły się trzy edycje badania w latach: 2003-2005, 2013-2014, 2025-2026. W badaniu biorą udział pełnoletni Polacy, wybrani losowo z całej Polski. Jest to badanie ankietowe oraz fizykalne i biochemiczne. Badania WOBASZ jest realizowana ze środków Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022-2032 i finansowana przez ministra zdrowia. 

Ostatnia edycja badania WOBASZ3 wykazała, że Polacy palą mniej papierosów. Dwie dekady temu paliło 31 proc. Polaków w wieku 20–75 lat, dekadę później - 25 proc., a dziś - 17 proc. Zatem w ciągu 20 lat odsetek palaczy zmniejszył się blisko o połowę. To ważny ogranicznik ryzyka sercowo-naczyniowego. Innym istotnym ogranicznikiem jest masa ciała i tu już tak dobrze nie jest. 39 proc. dorosłych Polaków ma nadwagę, a 21 proc. choruje na otyłość – problem nadmiernej masy ciała dotyczy ponad 18 mln osób. Zespół metaboliczny stwierdzono u 27,6 proc. badanej populacji (ok. 7,6 mln Polaków), a to oznacza współwystępowanie kilku czynników zwiększających ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Większe ryzyko zawału i udaru

- Wyniki WOBASZ3 pokazują, że zmienia się profil ryzyka sercowo-naczyniowego Polaków. Badanie wykazało mniejszą częstotliwość palenia wśród Polaków, jednak nadmierna masa ciała nadal dotyczy ogromnej części populacji. To ważne, ponieważ nadwaga i otyłość często współwystępują z nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami lipidowymi i nieprawidłową gospodarką węglowodanową. Kumulacja tych czynników istotnie zwiększa ryzyko zawału serca, udaru mózgu i niewydolności serca - komentuje prof. Janina Stępińska, dyrektor Narodowego Instytutu Kardiologii, członkini Naukowego Komitetu Sterującego badania WOBASZ3.

Mniej Polaków ma nadciśnienie tętnicze (32,3 proc.) – dziesięć lat temu było to 39,2 proc. Bardziej skuteczne jest też jego leczenie. W odniesieniu do wszystkich osób z nadciśnieniem skuteczna kontrola dotyczy obecnie 32 proc. chorych, co oznacza niemal dwukrotny wzrost. Ale nadal około 4 mln chorych pozostaje poza leczeniem farmakologicznym.

Trochę gorzej wygląda postęp w leczeniu zaburzeń lipidowych. - Hipercholesterolemia od 20 lat dotyczy ponad połowy Polaków, a jej częstość zmniejszyła się nieznacznie, z 58,4 do 56,3 proc. Jeszcze bardziej niepokoją wyniki leczenia pacjentów po zawale serca lub udarze. Docelowe stężenie LDL-C poniżej 55 mg/dl osiąga mniej niż co piąty z nich. Potrafimy skutecznie ratować pacjentów w ostrej fazie choroby, ale później zbyt rzadko osiągamy cele leczenia, które mają zmniejszyć ryzyko kolejnego zawału lub udaru – podaje resort zdrowia.

Zdrowie młodych dorosłych pod szczególną kontrolą

W grupie osób w wieku 20–35 lat nie widać oczekiwanej poprawy części parametrów metabolicznych i skuteczności leczenia. Nadciśnienie ma już około 10 proc. młodych dorosłych, narasta problem otyłości brzusznej, a objawy bezsenności dotyczą około co dziesiątej osoby. Czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych są więc obecne już na początku dorosłego życia. Im wcześniej pojawiają się nadciśnienie, otyłość brzuszna czy zaburzenia metaboliczne, tym dłużej organizm jest narażony na ich niekorzystne działanie. Jeśli ten trend się utrzyma, choroby sercowo-naczyniowe mogą pojawiać się wcześniej, a liczba pacjentów wymagających leczenia już w wieku produkcyjnym może rosnąć.

Badanie WOBASZ3 wskazuje na skalę problemów zdrowotnych, które przez lata mogą rozwijać się bez wyraźnych objawów. Jak podają eksperci, prawie 900 tys. Polaków żyje z nierozpoznaną, a więc nieleczoną cukrzycą. Ponad 2,3 mln ma przewlekłą chorobę nerek. Blisko 4 mln ma podwyższone stężenie lipoproteiny(a) – w dużej mierze uwarunkowanego genetycznie czynnika zwiększającego ryzyko sercowo-naczyniowe. Z kolei zespół metaboliczny dotyczy około 7,6 mln Polaków, a to oznacza współwystępowanie kilku zaburzeń zwiększających ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy. Tym większego znaczenia nabiera więc profilaktyka.

- WOBASZ3 dostarczył nam unikatowego zbioru danych o zdrowiu Polaków. Teraz najważniejsze jest zrozumienie zależności między poszczególnymi czynnikami ryzyka i wskazanie tych obszarów, w których możemy najskuteczniej interweniować. Chcemy, aby wyniki badania przełożyły się na lepsze strategie prewencji i leczenia chorób układu krążenia, oparte na rzeczywistym obrazie zdrowia polskiej populacji – mówi prof. Aleksander Prejbisz z Narodowego Instytutu Kardiologii, główny badacz badania WOBASZ3.