We wtorek Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych, przedłożony przez ministra edukacji i nauki. Wprowadza ona tzw. zasadę „3R”. Nazwa pochodzi z angielskiego. Dokładnie chodzi o:

  • Zastępowanie (Replacement), tam gdzie jest to możliwe, zwierzęta w eksperymencie przez modele badawcze „nie odczuwające cierpień”.
  • Ograniczanie (Reduction) liczby wykorzystywanych zwierząt, na których konieczne jest przeprowadzenie badania oraz nieustannie
  • Polepszanie (Refinement) metody w kierunku zmniejszenia cierpień zwierząt w doświadczeniach.

Ma to doprowadzić do udoskonalenie hodowli zwierząt, ich utrzymywania, opieki nad nimi i metod stosowanych w procedurach tak, aby można było zapobiec zbędnemu bólowi czy cierpieniu zwierzęcia. Projekt dotyczy 140 użytkowników, 75 hodowców i 12 dostawców zwierząt. W rejestrze prowadzonym przez ministra nauki gromadzone są również niepublikowane dane dotyczące osób nadzorujących opiekunów zwierząt i ich dobrostan. Na dzień 9 lutego 2021 r. było to co najmniej 265 osób. Z kolei w 2019 roku do badań wykorzystano 143 tys. zwierząt, w tym 42 tys. uśmiercono. Co się ma się zmienić? 

 

Najważniejsze rozwiązania

Od 10 listopada 2022 roku zwierzęta z rzędu naczelnych wymienione załączniku nr II do dyrektywy 2010/63/UE będą mogły być wykorzystywane w procedurach jedynie wówczas, gdy stanowią potomstwo zwierząt z rzędu naczelnych hodowanych w niewoli albo gdy są pobierane z kolonii samowystarczalnych. Projekt przewiduje, by funkcjonujące w Polsce zespoły do spraw dobrostanu zwierząt, realizowały obowiązek informowania personelu o bieżących osiągnięciach technicznych i naukowych związanych ze stosowaniem zasady „3R” oraz udzielania porad w zakresie socjalizacji zwierząt oddawanych do adopcji. Nakłada też na hodowców, dostawców i użytkowników obowiązek ustanawiania programu znajdowania nowego domu albo – w przypadku zwierząt dzikich – programu rehabilitacyjnego przed przywróceniem ich do siedliska przyrodniczego. Uzupełniono przepisy ustalające warunki postępowania ze zwierzętami po wykorzystaniu ich w procedurach. Wprowadzono możliwość powrotu zwierzęcia gospodarskiego do miejsca chowu lub hodowli. Zagwarantowano, by nie były wykonywane procedury na zwierzętach, jeżeli w unijnym prawie uznawana jest inna metoda lub strategia testowania, pozwalająca na uzyskanie odpowiednich wyników, nieprzewidująca konieczności wykorzystywania zwierząt. Projekt zmienia definicję „hodowcy” w celu umożliwienia uzyskania wpisu do rejestru hodowców zwierząt wykorzystywanych w doświadczeniach – także podmiotów hodujących zwierzęta gospodarskie wykorzystywane w procedurach. Doprecyzowano regulacje określające wyjątki od zasady stosowania środków znieczulających i przeciwbólowych. Ponadto w celu unormowania funkcjonującej praktyki:

  • rozszerzono kryteria oceny wniosków o udzielenie zgody na przeprowadzenie doświadczenia o weryfikację czy doświadczenie jest zaplanowane tak, aby umożliwić wykonywanie procedur w sposób możliwie najbardziej humanitarny i przyjazny dla środowiska;
  • wprowadzono zasadę, by pozyskiwanie zwierząt dzikich do celów badawczych było dokonywane wyłącznie przez osoby posiadające doświadczenie w tym zakresie, przy pomocy metod niepowodujących u zwierząt bólu, cierpienia, dystresu lub trwałego uszkodzenia organizmu;
  • wprowadzono nadzór nad osobami nabywającymi poszczególne kwalifikacje związane z wykorzystywaniem zwierząt do celów naukowych lub edukacyjnych do czasu ich nabycia w pełnym zakresie, umożliwiającym samodzielnie wykonywanie czynności.

Nowe przepisy co do zasady mają wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Teraz projekt trafi do Sejmu.