RPO: Hipotetyczna możliwość pracy z małoletnim nie uzasadnia żądania zaświadczenia od wykładowcy

Zbieranie przez pracodawcę zaświadczeń o niekaralności w kontekście przyszłych, hipotetycznych kontaktów z małoletnimi budzi obawy co do niezbędności gromadzenia danych o pracownikach uczelni oraz nadmiernej i nieproporcjonalnej ingerencji w prawo do prywatności - wskazano w wystąpieniu rzecznika praw obywatelskich.

Chodzi o zarządzenie rektora jednej z uczelni, wydane na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (tzw. Lex Kamilek), które zobowiązywało nauczycieli akademickich prowadzących zajęcia ze studentami I roku do przedstawiania zaświadczeń o niekaralności. Zarówno wnioskodawca, jak i RPO, wskazuje jednak, że obecność osób małoletnich na takich zajęciach ma, co do zasady, charakter incydentalny – studenci I roku są w zdecydowanej większości pełnoletni.

Awantura o lex Kamilek, czyli kogo chroni prezydenckie weto>>

Hipotetyczna możliwość nie wystarczy do zbierania zaświadczeń

Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał, że zarządzenie budzi poważne wątpliwości w zakresie zgodności z zasadą proporcjonalności i poszanowania prawa do prywatności pracowników. Żądanie zaświadczeń o niekaralności od osób, które jedynie potencjalnie lub w bliżej nieokreślonej przyszłości mogą mieć kontakt z małoletnimi, nie ma – zdaniem Rzecznika – wystarczającej podstawy prawnej. Stanowisko to potwierdzone zostało przez Ministerstwo Sprawiedliwości. RPO zwrócił się do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego o zbadanie sprawy i rozważenie podjęcia czynności nadzorczych wobec uczelni. MNiSW przekazało sprawę rektorowi, wnioskując o przeanalizowanie zarządzenia w świetle uwag RPO i MS.W odpowiedzi rektor zobowiązał się, że weryfikacja pracowników będzie przeprowadzana wyłącznie po stwierdzeniu na podstawie dokumentacji rzeczywistego udziału małoletniego studenta w konkretnych zajęciach – nie zaś automatycznie wobec wszystkich wykładowców prowadzących zajęcia na I roku.

Zaświadczeń wymagają przede wszystkim szkoły i podmioty ochrony zdrowia

Od 15 sierpnia 2024 r. obowiązują przepisy nakazujące różnym podmiotom – m.in. świadczącym usługi hotelarskie, turystyczne oraz prowadzącym miejsca zakwaterowania zbiorowego – wdrożenie standardów ochrony małoletnich. Ustawa poszerzyła grono osób podlegających weryfikacji w Rejestrze Sprawców Przestępstw na tle Seksualnym oraz zobowiązanych do przedstawienia zaświadczeń z Krajowego Rejestru Karnego. W przypadku szkół wymaga, by dyrektor sprawdził w ten sposób każdą osobę dopuszczoną do działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem lub opieką nad dziećmi.

Przepisy rozszerzyły też obowiązki weryfikacyjne o rejestry zagraniczne. Obywatel więcej niż jednego kraju UE lub Wielkiej Brytanii może przedstawić zaświadczenie z jednego rejestru, jednak w przypadku państw trzecich wymagana jest informacja z rejestru karnego każdego z nich. Dodatkowo taka osoba musi złożyć oświadczenie o miejscach zamieszkania w ciągu ostatnich 20 lat poza państwem swojego obywatelstwa. Jeśli dane państwo nie prowadzi rejestru karnego, wymagane jest oświadczenie – pod rygorem odpowiedzialności karnej – o niekaralności za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności.