Najpierw sprzęt, potem zakaz - przedszkola bez ekranów

Resort zapowiada wprowadzenie zakazu korzystania z ekranów w przedszkolach. Chodzi przede wszystkim o wyeliminowanie takich sposobów spędzania czasu, jak bierne oglądanie kreskówek. Jest to zwrot o 180 stopni, bo wiele placówek niedawno wyposażono w nowoczesny sprzęt.

Zmiany zapowiedziała niedawno wiceministra Katarzyna Lubnauer. - Przedszkola będą przestrzenią wolną od ekranów. I to tak całkowicie – mówiła. Wyjaśniła że „wszystkie urządzenia cyfrowe, ekranowe będą zakazane w przedszkolach, jeśli chodzi o prowadzenie nauczania podstawy programowej”. 

Kolejny projekt podstaw programowych. Rozporządzenie wykonuje zawetowaną ustawę>>

Jest to odwrót od polityki doposażania placówek w urządzenia elektroniczne - programy obejmowały również zakupy dla wielu przedszkoli. Doposażano je w tablety, multimedialne tablice, z których po zmianach nie będzie można korzystać. Pewne sprzeczności w tym zakresie pojawiają się także w samym projekcie podstawy programowej, który jednocześnie zakłada, że "cyfrowe urządzenia ekranowe nie są wykorzystywane na zajęciach prowadzonych w przedszkolach” z wyjątkiem „bezpośredniej pracy” z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, a także wymaga, by dzieci uczyły się krytycznego korzystania z technologii cyfrowych. To ostatnie może nie być łatwe bez korzystania z urządzeń.

Uzależnienia i problemy z uwagą

Dr Magdalena Rowicka, psycholog i badaczka związana z Akademią Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, autorka i kierowniczką serii projektów badawczych „Brzdąc w sieci”, wskazuje w rozmowie z PAP, że dzieci do szóstego roku życia nie powinny korzystać z mediów społecznościowych, a jeśli już mają kontakt z ekranem, są to treści dobrane przez rodziców, a nie krótkie, przypadkowe materiały generowane przez algorytmy.

Zdaniem badaczki problemem, który dotyczy zarówno dzieci, młodzieży, jak i dorosłych, jest popularność kilkunastosekundowych filmów. – W przeciwieństwie do dłuższych materiałów, które wymagają skupienia i śledzenia wątku, krótkie treści nie wnoszą wartości poznawczej i „degenerują” umiejętność utrzymania uwagi – ocenia. Mechanizm ten opiera się na intensywnej stymulacji układu nagrody, co sprawia, że odbiorcy chętnie sięgają po kolejne materiały, często bez kontroli czasu i treści.

– Jeżeli od najmłodszych lat dziecko uczy się, że telefon jest podstawowym sposobem na smutek, napięcie czy frustrację, to w przyszłości nie będzie poszukiwało innych strategii. To klasyczny mechanizm sprzyjający uzależnieniom behawioralnym – ocenia. Badania „Brzdąc w sieci” pokazują, iż dzieci, którym od początku stawia się jasne zasady korzystania z technologii, szybciej uczą się funkcjonowania w ich ramach.

Nie każdy ekran tak samo straszny

Nauczyciele wychowania przedszkolnego, komentując plany ograniczenia ekranów w przedszkolach, nie odrzucają samej idei — wręcz przyznają, że kierunek odchodzenia od biernego „zajmowania dzieci" filmami jest słuszny i trudno się z nim nie zgodzić. Zwracają jednak uwagę, że hasło „przedszkole bez ekranów" jest zbyt dużym uproszczeniem, które nie uwzględnia tego, jak w rzeczywistości wygląda praca z technologią w placówkach.

Pedagodzy podkreślają, że ekran ekranowi nierówny. W ich codziennej praktyce tablice multimedialne nie służą do "puszczania bajek" ani biernego siedzenia, lecz do zabaw ruchowych, rytmiki, gier edukacyjnych wymagających reakcji i współpracy, a także zabaw naśladowczych i wspólnego rozwiązywania zagadek. Technologia w takim ujęciu jest jedynie tłem lub narzędziem wspierającym aktywność dziecka, a nie centrum zajęć.

Nauczyciele podkreślają też, że zdecydowana większość z nich korzysta z technologii świadomie, odpowiedzialnie i z umiarem — kierując się dobrem rozwojowym dziecka, a nie chęcią zapewnienia sobie spokoju. Zamiast kategorycznego zakazu proponują inne podejście: nie przedszkole bez ekranów, lecz przedszkole bez bierności — pełne ruchu, relacji i mądrego wsparcia technologią. Ich zdaniem celem wychowania nie powinno być izolowanie dzieci od technologii, lecz kształtowanie umiejętności świadomego i refleksyjnego z niej korzystania.

Nowa podstawa od 2027 r.

Nowa podstawa programowa obejmie: wychowanie przedszkolne, kształcenie ogólne dla szkoły podstawowej oraz kształcenie uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym. Dla przedszkoli i szkół specjalnych reforma zacznie obowiązywać od 1 września 2026 r. W szkołach podstawowych wdrożenie będzie sukcesywne – w roku szkolnym 2026/2027 nowa podstawa obejmie klasy I i IV, a w kolejnych latach następne roczniki. Wyjątek stanowi przedmiot "edukacja dla bezpieczeństwa", który w nowej formule będzie realizowany już w klasie VIII od września 2026 r. ze względu na bardziej praktyczny charakter programu. Uczniowie, którzy rozpoczęli naukę przed 1 września 2026 r., będą kontynuować edukację według dotychczasowej podstawy programowej z 2017 r. W szkołach podstawowych dla dorosłych nowa podstawa zacznie obowiązywać dopiero od roku szkolnego 2029/2030.       

Główne założenia reformy to: jasne określenie celów kształcenia i treści nauczania, koncentracja na budowaniu kompetencji zamiast zapamiętywania informacji, orientacja na głębokie uczenie się oraz rozwój kompetencji przekrojowych i sprawczości uczniów. Podstawa ma być na tyle precyzyjna, by umożliwić tworzenie narzędzi diagnostycznych i egzaminów, ale jednocześnie elastyczna dla nauczycieli. W projekcie wprowadzono moduły tematyczne (bezpieczeństwo i obrona, medialny, filozoficzny, ekonomiczno-finansowy, klimatyczny, kultura), które ułatwią integrowanie wiedzy z różnych przedmiotów. Określono także wymagane doświadczenia edukacyjne oraz wymagania fakultatywne.