Minister edukacji Barbara Nowacka podpisała rozporządzenie usprawniające proces wydawania orzeczeń i opinii w publicznych poradniach psychologiczno pedagogicznych. Rozporządzenie wzmacnia rolę zespołów orzekających, ogranicza znaczenie dokumentacji medycznej, dopuszcza zdalny udział specjalistów, umożliwia elektroniczne składanie wniosków i nakłada na szkoły obowiązek przekazywania informacji o funkcjonowaniu uczniów.
Nowe rozporządzenie zasadniczo porządkuje i wzmacnia rolę zespołu orzekającego w poradniach psychologiczno‑pedagogicznych. Decyzja o potrzebie kształcenia specjalnego ma zapadać przede wszystkim na podstawie dokumentacji dołączonej do wniosku oraz wyników diagnozy przeprowadzonej w poradni, przy czym dokumentacja medyczna została wyraźnie wskazana jako materiał pomocniczy, a nie decydujący. Ma to przeciwdziałać automatyzmowi w opieraniu orzeczeń wyłącznie na zaświadczeniach lekarskich i podkreślać prymat wieloaspektowej oceny funkcjonowania dziecka.
Ważnym elementem zmian jest modyfikacja składu zespołu. Lekarz nie będzie już stałym członkiem gremium – w jego skład wejdzie wyłącznie wtedy, gdy do wniosku dołączono dokumentację medyczną. Rozszerzono zarazem krąg osób, które – za zgodą rodziców lub pełnoletniego ucznia – mogą uczestniczyć w posiedzeniu z głosem doradczym. Należą do nich :
Co więcej, przewidziano możliwość zdalnego udziału osoby wykonującej zawód medyczny, pod warunkiem zachowania standardów bezpieczeństwa, co uelastycznia pracę zespołów i pozwala szybciej pozyskiwać specjalistyczne opinie.
Procedura wnioskowa została dostosowana do współczesnych standardów komunikacji. Wnioski można będzie składać zarówno papierowo, jak i elektronicznie, a w tym drugim trybie zastosowanie znajdą przepisy o doręczeniach elektronicznych. Równocześnie ustawodawca doprecyzował kwestie uwierzytelniania dokumentów dołączanych do wniosku: elektroniczne kopie muszą być potwierdzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Dookreślono również katalog wymaganych oświadczeń i zgód – w szczególności tych dotyczących udziału osób w posiedzeniach zespołu, statusu prawnego wnioskodawcy, przekazywania orzeczeń do przedszkola lub szkoły oraz doręczeń elektronicznych. Nowością o istotnych skutkach praktycznych jest obowiązek podpisania wniosku przez oboje rodziców; jeśli wniosek podpisuje tylko jeden z nich, musi złożyć oświadczenie wyjaśniające brak podpisu drugiego. Rozwiązanie to ogranicza pomijanie jednego z opiekunów w sprawach dotyczących dziecka, o ile nie został on pozbawiony władzy rodzicielskiej.
W przypadku orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego z uwagi na niepełnosprawność ustawodawca wprowadził wymóg dołączenia zaświadczenia o stanie zdrowia wydanego przez lekarza specjalistę właściwego do rodzaju niepełnosprawności albo lekarza w trakcie specjalizacji. Co istotne, dokument taki musi pochodzić ze świadczeń finansowanych ze środków publicznych lub z jednostki prowadzącej szkolenie specjalizacyjne. Ma to zagwarantować odpowiedni poziom merytoryczny zaświadczeń oraz spójność standardów.
Nowe przepisy kładą silny nacisk na rzetelną informację o funkcjonowaniu ucznia. Przedszkola, szkoły oraz placówki zostały zobowiązane do systematycznego przekazywania takich informacji poradniom, a przekazane opinie będą brane pod uwagę w toku diagnozy. Jednocześnie rozporządzenie precyzyjnie określa standardy procesu diagnostycznego: diagnoza musi obejmować ocenę funkcjonowania dziecka, a narzędzia diagnostyczne powinny być oparte na dowodach naukowych, dobrane odpowiednio do wieku i poziomu rozwoju oraz stosowane przez osoby należycie przygotowane. Dodatkowo wskazano szczegółowe standardy dla oceny potrzeb dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami wzroku i słuchu, a także dla uczniów z mniejszości narodowych i etnicznych, społeczności posługującej się językiem regionalnym oraz tych, którzy nie znają języka polskiego albo znają go w stopniu niewystarczającym do efektywnego korzystania z nauki. Taki kierunek ma zapewnić inkluzywność i adekwatność wsparcia.
Istotna zmiana właściwości miejscowej poradni wejdzie w życie 1 września 2026 r. Od tego dnia orzeczenia i opinie dla dzieci niesłyszących, słabosłyszących, niewidomych, słabowidzących oraz dla dzieci z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, będą wydawały poradnie właściwe terenowo. Poradnie specjalistyczne nadal będą mogły działać, jednak organ prowadzący określi obszar ich właściwości. Rozwiązanie to ma uprościć ścieżkę dostępu do orzeczeń i ujednolicić praktykę w skali kraju.
Usprawniono także przepływ dokumentów. Orzeczenia będą przekazywane bezpośrednio do przedszkoli, szkół i placówek, do których uczęszcza dziecko, przy czym niezbędna będzie zgoda rodziców udzielona już na etapie składania wniosku. Brak takiej zgody spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Równolegle doprecyzowano kwestie proceduralne: termin rozpatrywania odwołań przez kuratora oświaty wydłużono z 14 do 21 dni, uproszczono wzory orzeczeń i opinii, a sam wymóg ich podpisania przez wszystkich członków zespołu potwierdzono jako wynikający z zasad Kodeksu postępowania administracyjnego.
Rozporządzenie co do zasady wejdzie w życie po 14 dniach od ogłoszenia. Wyjątkiem są przepisy przesunięte na 1 września 2026 r., obejmujące obowiązek wydawania orzeczeń i opinii przez poradnie właściwe terenowo oraz włączenie do procedury diagnostycznej oceny funkcjonowania ucznia sporządzanej przez przedszkole, szkołę lub placówkę przed wydaniem orzeczenia przez poradnię.
