Nauka buddyzmu w polskiej szkole zbyt niebezpieczna?
Do resortu edukacji wpłynęła interpelacja poselska, z której wynika, że możliwość nauczania buddyzmu może być ryzykowna i rodzić niebezpieczne złudzenia. Łatwiej wówczas o pochopne decyzje życiowe. Barbara Nowacka, ministra edukacji, wyjaśnia, dlaczego podpisała porozumienie i podkreśla, że minister edukacji nie ingeruje w wolność sumienia i wyznania obywateli, którzy korzystając z niej mogą tworzyć wspólnoty religijne.
Chodzi o interpelację nr 17589. Właśnie opublikowano do niej odpowiedź.
Dr Tomasz Rzymkowski, który w latach 2021–2023 pełnił funkcję sekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji i Nauki, a obecnie jest posłem Prawa i Sprawiedliwości, podkreśla w niej, że polskie prawo (Konstytucja i ustawa o systemie oświaty) gwarantuje nauczanie religii w szkołach i zajęcia takie mogą być organizowane przez przedstawicieli każdego zarejestrowanego w Polsce Kościoła i związku wyznaniowego.
- Tło towarzyszące realizacji tego prawa budzi czasem wątpliwości wyborców, z czym spotkałem się przy okazji podpisania przez Ministerstwo Edukacji Narodowej porozumienia z Polską Unią Buddyjską w sprawie przygotowania nauczycieli religii buddyjskiej oraz planów organizowania nauczania tej religii w polskich szkołach – wskazuje poseł. I twierdzi, że zestawienie sprawności dojścia do porozumienia obu stron wspomnianej umowy z ograniczeniem obecności religii katolickiej w szkołach publicznych niepokoi tę część społeczeństwa, która oczekuje aktywnej roli państwa w wychowaniu i kształtowaniu tożsamości kulturowej młodego pokolenia.
- Moda na duchowość wschodnią wśród celebrytów, tak często obsadzanych medialnie w roli autorytetów dla młodzieży, łączy się z popularyzacją złudzeń o możliwości łączenia buddyzmu z innymi światopoglądami, w tym także z chrześcijaństwem. Tradycja buddyjska deklaruje pluralizm, co w efekcie prowadzi do traktowania lekcji tej religii jako religioznawczych, czyli mających charakter hobbystyczny, a nie wartościujący. W wypadku młodych osób, które dopiero szukają swojej drogi i nie potrafią nabrać dystansu do praktyk i wierzeń diametralnie odmiennych od tradycji europejskiej, rodzi to niebezpieczne złudzenia. Łatwiej wówczas o pochopne decyzje życiowe, stojące w opozycji do planów wychowawczych rodziców oraz tych elementów programu nauczania, których zdaniem jest krzewienie polskiej kultury, fundamentów cywilizacji łacińskiej i tradycji chrześcijańskiej – czytamy w interpelacji.
W związku z powyższym poseł poprosił o odpowiedź na następujące pytania:
- Kto był inicjatorem zawarcia porozumienia między MEN a Polską Unią Buddyjską oraz od kiedy prowadzone były rozmowy w tej sprawie?
- Kto przygotowuje podstawę programową nauczania religii buddyjskiej i kto będzie odpowiadał za jej nadzór merytoryczny?
- Czy MEN analizowało potencjalne skutki wychowawcze i społeczne nauczania religii buddyjskiej w szkołach publicznych, konsultując to z ekspertami pedagogiki, psychologii rozwojowej, religioznawstwa oraz wychowania dzieci i młodzieży?
- Ilu uczniów według szacunków MEN mogłoby potencjalnie uczestniczyć w zajęciach nauczających religii buddyjskiej?
- Czy MEN planuje rozszerzyć współpracę z innymi związkami wyznaniowymi spoza tradycji chrześcijańskiej i czy dostrzega możliwy konflikt aksjologii spoza europejskiego kręgu kulturowego z chrześcijańskimi wartościami stanowiącymi historyczny fundament polskiego systemu edukacji i kultury?
Wolność sumienia i religii innych osób
Stosownie do art. 53 ust. 4 Konstytucji RP, religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej może być przedmiotem nauczania w szkole, przy czym nie może być naruszona wolność sumienia i religii innych osób. Zgodnie zaś z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, nauczanie religii uczniów szkół publicznych i wychowanków przedszkoli publicznych może odbywać się również w szkołach i przedszkolach na zasadach określonych w odrębnej ustawie. Właściwą ustawą jest w tym wypadku ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, która w art. 12 stanowi, że publiczne przedszkola i szkoły podstawowe organizują naukę religii na życzenie rodziców, zaś publiczne szkoły ponadpodstawowe na życzenie bądź rodziców, bądź samych uczniów.
Po osiągnięciu pełnoletności o pobieraniu nauki religii decydują uczniowie. Ustawodawca upoważnił nadto ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia w porozumieniu z władzami Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych, w drodze rozporządzenia, warunków i sposobu wykonywania przez szkoły organizacji nauki religii. W przepisach zobowiązano również właściwe władze kościołów i innych związków wyznaniowych do przedstawiania Ministrowi Edukacji Narodowej programów nauki religii opracowanych i zatwierdzonych przez te kościoły i związki. Przewidziano również, że kwalifikacje zawodowe nauczycieli religii określają odpowiednio Konferencja Episkopatu Polski Kościoła Katolickiego oraz właściwe władze zwierzchnie kościołów lub innych związków wyznaniowych – w porozumieniu z Ministrem Edukacji Narodowej.
Czytaj też w LEX: Warunki i sposób organizowania nauki religii i etyki w szkołach >
Porozumienie z buddystami
Ministra Nowacka zwraca uwagę, że sprawę zawarcia porozumienia zainicjował Związek Buddyjski Bencien Karma Kamtsang, przesyłając 11 sierpnia 2022 r. w formie elektronicznej prośbę o podpisanie porozumienia pomiędzy Związkiem Buddyjskim Bencien Karma Kamtsang oraz Ministrem Edukacji i Nauki w sprawie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczycieli religii. Wystąpienie zostało podpisane przez Waldemara Zycha, przewodniczącego Rady Związku Buddyjskiego.
- Sprawa została przekazana do realizacji Departamentowi Kształcenia Ogólnego i Podstaw Programowych, a Pan Poseł jako Sekretarz Stanu w ówczesnym Ministerstwie Edukacji i Nauki sprawował nadzór nad realizacją zadań tego departamentu. W lutym 2023 r. powstał pierwszy projekt przedmiotowego porozumienia – tłumaczy Nowacka.
Z jej odpowiedzi wynika, że następnie 8 lutego 2024 r. z inicjatywą podpisania porozumienia wystąpiła Polska Unia Buddyjska jako strona podpisania tego porozumienia. Zostało ono podpisane 26 marca 2026 r. Począwszy od wystąpienia Związku Buddyjskiego o podpisanie porozumienia do czasu jego podpisania trwały prace mające na celu uzgodnienie jego akceptowalnej przez obie strony treści.
Kwalifikacje do nauczania religii
- Co do zasady kwalifikacje zawodowe nauczycieli określają przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli – wskazuje resort w odpowiedzi. Zgodnie z par. 8 kwalifikacje do nauczania religii posiada osoba, która spełnia wymagania kwalifikacyjne określone w porozumieniach zawartych między ministrem właściwym do spraw oświaty i wychowania a Konferencją Episkopatu Polski, a także władzami innych kościołów i związków wyznaniowych. Na tej podstawie minister właściwy do spraw oświaty i wychowania podpisał z kościołami i związkami wyznaniowymi o uregulowanej w Rzeczypospolitej Polskiej sytuacji prawnej osiem porozumień w sprawie kwalifikacji nauczycieli religii.
Czytaj też w LEX: Pozycja nauczyciela religii w świetle wymagań kwalifikacyjnych wynikających z prawa wyznaniowego i polskiego systemu oświaty >
Jak wskazuje Nowacka, minister edukacji nie ingeruje w wolność sumienia i wyznania obywateli, którzy korzystając z niej mogą tworzyć wspólnoty religijne. Rejestr kościołów i innych związków wyznaniowych jest prowadzony przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Kościoły i związki wyznaniowe o uregulowanej sytuacji prawnej mogą zaś nauczać własnej religii w przedszkolach i szkołach, przy czym taka działalność wymaga spełnienia warunków wyżej opisanych, to jest zawarcia porozumienia w sprawie kwalifikacji nauczycieli religii oraz przedstawienia programu nauki tej religii.
Czytaj też w LEX: Nowe funkcje szkół w społeczności lokalnej po nowelizacji prawa oświatowego – aspekty organizacyjne i finansowe dla JST >
