Spór o zniszczony plecak i rozgłaszanie plotek w szkole? Skorzystajmy z mediacji

W szkole może pojawić się szereg konfliktów - między uczniami, nauczycielami, rodzicami i kadrą pedagogiczną. Niejednokrotnie dzięki mediacjom udaje się rozwiązać wiele problemów. Zainteresowani nie tylko mogą polubownie zakończyć spór, ale również nauczyć się dobrej komunikacji. To procentuje na przyszłość.

W środowisku szkolnym konflikty są nieuchronne, więc w wielu szkołach kładzie się nacisk na polubowne rozwiązywanie sporów. Jak zauważają rozmówcy Prawo.pl, mediacje w szkołach mogą pozytywnie wpłynąć na atmosferę w placówkach oświatowych, a osoby uczestniczące w mediacjach zyskują bezcenne doświadczenie w sztuce komunikowania się i szukania porozumienia.

- Nie ma przeszkód prawnych i organizacyjnych, aby mediacje rówieśnicze czy oświatowe stały się częścią szkolnej codzienności. Mitem jest to, że nie da się wdrożyć dialogu i polubownych rozwiązań, że są one zbyt trudne dla dzieci. Nie wszystkie propozycje stron da się realizować, ale nie ma żadnych przeszkód, aby mediacje stały się standardowym działaniem w rozwiązywaniu konfliktów między uczniami, nauczycielami lub rodzicami - wskazuje Maria Janeczko-Janicka, kierownik Oddziału do spraw przestrzegania praw i obowiązków uczniów, mediacji i równości z Kuratorium Oświaty w Poznaniu.

Rodzaje mediacji

- Mediacje dzielimy na szkolne, rówieśnicze i oświatowe.  Mediacje oświatowe dotyczą konfliktów pomiędzy podmiotami szkolnymi i pozaszkolnymi.  Mediacje szkolne znajdują zastosowanie w rozwiązywaniu sporów między szkołą a rodzicami, między nauczycielami czy między uczniem a nauczycielem – wskazuje Wiesław Pałka, prezes zarządu Podkarpackiego Centrum Mediacji, dyrektor Zespołu Szkół Nr 1 w Przysietnicy.

- W konfliktach, w których przynajmniej jedną ze stron jest osoba dorosła, mediację zwykle prowadzi mediator z innej szkoły, najczęściej pedagog lub nauczyciel. Tworzy on bezpieczną przestrzeń, w której strony mogą otwarcie komunikować swoje potrzeby i oczekiwania, dochodząc do porozumienia - podkreśla Wiesław Pałka. Wiesław Pałka akcentuje, że mediacja może być skutecznym narzędziem zapobiegającym eskalacji konfliktu. Dzięki niej strony mają szansę wyjaśnić swoje racje i znaleźć rozwiązanie uwzględniające interesy wszystkich zainteresowanych.

- Może być stosowana przed skierowaniem sprawy do postępowania dyscyplinarnego, które często kończy się jego umorzeniem - dodaje Wiesław Pałka.

- Konflikty, które mogą być kierowane do szkolnych mediacji mogą dotyczyć sporu między nauczycielami, nauczycielami a dyrekcją, ale również między uczniami, ale i sporów nauczyciela z dyrekcją - zauważa Norbert Krzystanek, zastępca dyrektora Wydziału Nadzoru Pedagogicznego Kuratorium Oświaty w Kielcach, który współtworzy Zespół do Spraw Mediacji w Kuratorium Oświaty w Kielcach.

Z obserwacji Anety Mierzejewskiej, mediatora szkolnego i socjoterapeuty ze Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 73 im. Króla Stefana Batorego w Warszawie, wynika, że uczniowie najczęściej zgłaszają się z problemami dotyczącymi: drobnej agresji słownej, sporadycznie agresji fizycznej, konfliktów wynikających z plotek, nieprzyjemnych sytuacji prowokowanych przez rówieśników, agresji słownej pojawiającej się w internecie.

Zalety mediacji

- Wprowadzenie mediacji do szkół oceniam jako rozwiązanie, które przynosi wiele korzyści. Mediacje przyczyniają się do wzrostu kompetencji kadry i uczniów, dzięki czemu wszyscy nabywają umiejętności zapobiegania trudnym i konfliktowym sytuacjom. To też element profilaktyki zachowań ryzykownych wśród dzieci i młodzieży - chodzi więc nie tylko o rozwój uczniów, ale i wprowadzanie tzw. czynników chroniących - wskazuje Maria Janeczko- Janicka.
- Uczniowie mogą nabywać kompetencje w zakresie komunikacji, uczą się brać odpowiedzialność za swoje czyny. Już na etapie szkoły podstawowej zdobywają wiedzę i umiejętności, które przydadzą im się przez całe życie. Chodzi o to, aby przemyśleć swoje zachowania, słowa. Dzieci zyskują świadomość przysługujących im praw, ale i konsekwencji swojej aktywności w życiu codziennym, realnym i wirtualnym -podkreśla.

- Mediacja szkolna, jak podkreśla Aneta Mierzejewska –– odgrywa niezwykle ważną rolę w funkcjonowaniu psychospołecznym uczniów oraz całej społeczności szkolnej. Jej zdaniem korzyści płynące z mediacji wykraczają daleko poza rozwiązanie pojedynczych konfliktów. Uważa, że mediacje pozytywnie wpływają na klimat szkoły, ponieważ zaspokajają ważne potrzeby emocjonalne uczniów, takie jak poczucie bycia dostrzeżonym, ważnym i szanowanym. Uczniowie mają świadomość, że ich problemy są traktowane poważnie, a dorośli oraz rówieśnicy chcą pomóc im rozwiązywać trudne sytuacje w sposób konstruktywny i społecznie pożądany.

- Osoby zgłaszające się do mediacji czują się zaopiekowane, a sama propozycja pomocy ze strony starszego kolegi czy koleżanki jest dla nich formą wyróżnienia. Również mediatorzy – uczniowie pełniący tę funkcję – zyskują poczucie sprawczości i ważności, co wzmacnia ich samoocenę - wskazuje Aneta Mierzejewska. Jak podkreśla, dzięki mediacjom uczniowie uczą się patrzeć na konflikt nie jak na walkę, lecz jak na problem, który można wspólnie rozwiązać. Proces mediacyjny sprzyja rozwojowi kompetencji społecznych, takich jak: umiejętność komunikacji, empatia, odpowiedzialność za własne zachowania, zdolność do współpracy, umiejętność poszukiwania kompromisu.

 - W efekcie samoocena uczniów biorących udział w mediacjach wzrasta, a oni sami stają się bardziej świadomi swoich emocji i działań - przekonuje.

Czytaj też: Udział w mediacji szkolnej to bezcenna lekcja >

Mediacje rówieśnicze

- Idea mediacji rówieśniczych, prowadzonych przez uczniów–mediatorów, zyskuje coraz większą popularność. Tego typu mediacje prowadzą uczniowie po odpowiednim szkoleniu, przygotowani do pomagania kolegom w rozwiązywaniu nieporozumień. Najczęściej są to uczniowie od klasy czwartej wzwyż, którzy dobrowolnie poświęcają swój czas dla dobra innych. Swoją postawą promują dobrą komunikację, kulturę dialogu i współpracę w szkole - zauważa Wiesław Pałka. Dodaje, że opiekunowie klubów mediatorów rówieśniczych potwierdzają, że mediatorzy rówieśniczy skutecznie pomagają w rozwiązywaniu konfliktów szkolnych.

- Oczywiście grupa mediatorów rówieśniczych potrzebuje dorosłego opiekuna, który odgrywa kluczową rolę we wdrażaniu mediacji w środowisku szkolnym (dyrektor szkoły, grono pedagogiczne, samorząd uczniowski, rada rodziców), dba o wprowadzenie zmian w statucie szkoły; prowadzi szkolenia dla kandydatów na mediatorów rówieśniczych i zajęcia w ramach klubu mediacji w szkole - tłumaczy Maria Janeczko-Janicka.  Powinna to być osoba wykwalifikowana, która daje gwarancje, że mediacje w placówce będą się rozwijały. Zadaniem tej osoby jest szukanie uczniów zainteresowanych mediacją, kształtowanie ich postaw, uczenie zasad prowadzenia mediacji.

 Wiesław Pałka przypomina, że mediacja rówieśnicza odbywa się za zgodą opiekuna Klubu Mediatorów Rówieśniczych (KMR). Uczniowie w sytuacjach trudnych reagują emocjonalnie – wybuchają, kłócą się – ale równie szybko potrafią dojść do porozumienia.
- Chcą się pogodzić, a rolą dorosłych jest stworzenie im przestrzeni do konstruktywnej rozmowy, którą zapewnia mediacja. Jeśli jednak w spór między uczniami włączą się dorośli, np. rodzice, błahy problem może przerodzić się w poważny konflikt. Dlatego o mediacji nie zawsze muszą być informowani rodzice. W sprawach poważnych oraz gdy wymagane jest naprawienie szkody (np. odkupienie zniszczonej piłki czy plecaka), rodzice są informowani o mediacji – podkreśla.

- Bardzo ważnym obszarem naszej aktywności jest powoływanie Klubów Mediatorów Szkolnych. Jest to kapitalna sprawa! Uczniowie uczą się zasad i technik mediacyjnych w sposób praktyczny. Kluby stają się nową, atrakcyjną, ciekawą i bardzo przydatną w życiu formą aktywności. Jeszcze rok temu mieliśmy tylko 6 takich klubów. Po roku zwielokrotniliśmy tę liczbę. Trudno podać aktualna liczbę, bo systematycznie ich przybywa - zaznacza Norbert Krzystanek, odnosząc się do rozwoju mediacji rówieśniczych w województwie świętokrzyskim.

Załatwiony spór

W większości przypadków udaje się dojść do porozumienia w ramach ugody. Czasem wystarcza ugoda ustna, innym razem uczniowie wolą spisać ustalenia, deklarując zmianę zachowania. Rodzice – jak zauważa Mierzejewska – są pozytywnie nastawieni do tej formy rozwiązywania konfliktów.

- Można powiedzieć, że jeśli obie strony są zainteresowane pogodzeniem się, porozumienie zazwyczaj zostaje osiągnięte. W mediacjach rówieśniczych rzadko zdarza się pozorowanie chęci pojednania – takie sytuacje w niewielkim stopniu występują wśród dorosłych – dodaje Wiesław Pałka.

Wiesław Pałka przyznaje, że może się zdarzyć, że konflikt nie zakończy się trwałym rozwiązaniem mimo wypracowanego porozumienia.
- Jednak dzięki mediacji strony mogą spojrzeć na problem z perspektywy drugiej osoby, przeanalizować motywy jej działania i wyjaśnić sporne kwestie, co przyczynia się do osłabienia negatywnych emocji - kwituje.