Stanowiska oraz wymagania kwalifikacyjne, jakie powinni spełniać pracownicy zatrudnieni na poszczególnych stanowiskach w Służbach Parków Narodowych.

ROZPORZĄDZENIE

MINISTRA KLIMATU I ŚRODOWISKA ¹

z dnia 14 lutego 2024 r.

w sprawie stanowisk oraz wymagań kwalifikacyjnych, jakie powinni spełniać pracownicy zatrudnieni na poszczególnych stanowiskach w Służbach Parków Narodowych

Na podstawie art. 103 ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r. poz. 1336, 1688 i 1890) zarządza się, co następuje:

§ 1. Określa się następujące stanowiska pracowników Służb Parków Narodowych:

1) dyrektor parku;

2) zastępca dyrektora parku;

3) główny księgowy;

4) główny specjalista do spraw ochrony przyrody;

5) główny specjalista do spraw udostępniania parku;

6) główny specjalista do spraw edukacji;

7) nadleśniczy;

8) konserwator obrębu ochronnego;

9) kierownik działu do spraw ochrony przyrody;

10) kierownik działu do spraw udostępniania parku;

11) kierownik działu do spraw edukacji;

12) kierownik ośrodka edukacyjno-muzealnego;

13) kierownik pracowni naukowo-edukacyjnej;

14) starszy specjalista do spraw ochrony przyrody;

15) starszy specjalista do spraw udostępniania parku;

16) starszy specjalista do spraw edukacji;

17) kierownik zespołu do spraw ochrony przyrody;

18) kierownik zespołu do spraw udostępniania parku;

19) kierownik zespołu do spraw edukacji;

20) kierownik ośrodka hodowli zwierząt;

21) kierownik szkółki leśnej;

22) komendant Straży Parku;

23) zastępca komendanta Straży Parku;

24) dowódca grupy terenowej Straży Parku;

25) specjalista do spraw ochrony przyrody;

26) specjalista do spraw udostępniania parku;

27) specjalista do spraw edukacji;

28) leśniczy;

29) konserwator obwodu ochronnego;

30) starszy strażnik Straży Parku;

31) podleśniczy;

32) strażnik Straży Parku;

33) starszy strażnik;

34) referent techniczny;

35) przewodnik turystyczny;

36) strażnik.

§ 2. Wymagania kwalifikacyjne, jakie powinni spełniać pracownicy zatrudnieni na poszczególnych stanowiskach w Służbach Parków Narodowych, są określone w załączniku do rozporządzenia.

§ 3. Pracownik Służby Parku Narodowego, który nie spełnia wymagań kwalifikacyjnych przewidzianych dla stanowiska zajmowanego przez niego w dniu wejścia w życie rozporządzenia, pozostaje zatrudniony na tym stanowisku.

§ 4. Pracownik Służby Parku Narodowego zatrudniony w dniu wejścia w życie rozporządzenia na stanowisku adiunkta, adiunkta parku, asystenta albo kustosza pozostaje zatrudniony, z tym że na stanowisku specjalisty do spraw ochrony przyrody, specjalisty do spraw udostępniania parku, specjalisty do spraw edukacji, starszego specjalisty do spraw ochrony przyrody, starszego specjalisty do spraw udostępniania parku albo starszego specjalisty do spraw edukacji, z uwzględnieniem:

1) wymagań kwalifikacyjnych dla tych stanowisk w zakresie stażu pracy oraz wykształcenia wyższego, przy czym w przypadku wymagania dotyczącego wykształcenia wyższego nie jest konieczne ukończenie kierunków studiów wskazanych dla tych stanowisk w załączniku do rozporządzenia;

2) zakresu zadań wykonywanych na dotychczas zajmowanym stanowisku.

§ 5. Przepisy rozporządzenia stosuje się od dnia 1 stycznia 2024 r.

§ 6. Traci moc rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 kwietnia 2005 r. w sprawie stanowisk oraz wymagań kwalifikacyjnych, jakie powinni spełniać pracownicy zatrudnieni na poszczególnych stanowiskach w Służbach Parków Narodowych (Dz. U. poz. 753).

§ 7. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 7 dni od dnia ogłoszenia.

ZAŁĄCZNIK

WYMAGANIA KWALIFIKACYJNE, JAKIE POWINNI SPEŁNIAĆ PRACOWNICY ZATRUDNIENI NA POSZCZEGÓLNYCH STANOWISKACH W SŁUŻBACH PARKÓW NARODOWYCH

Lp.	Stanowisko	Wymagania kwalifikacyjne
		staż pracy	wykształcenie
1	dyrektor parku	według odrębnych przepisów	według odrębnych przepisów
2	zastępca dyrektora parku	6 lat pracy, w tym 2 lata pracy na stanowisku kierowniczym	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki biologiczne, b) nauki leśne, c) rolnictwo i ogrodnictwo, d) zootechnika i rybactwo, e) weterynaria, f) nauki o Ziemi i środowisku, g) geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, i) architektura i urbanistyka, j) archeologia,
			k) nauki prawne, l) ekonomia i finanse, m) nauki o kulturze fizycznej lub n) nauki o polityce i administracji lub 2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) biologia, b) geografia, c) geologia, d) leśnictwo, e) ochrona środowiska, f) rolnictwo, g) zootechnika, h) weterynaria, i) architektura, j) architektura i urbanistyka, k) archeologia, l) prawo, m) administracja, n) ekonomia, o) turystyka i rekreacja, p) wychowanie fizyczne, q) politologia, r) górnictwo i geologia lub s) energetyka
3	główny księgowy	według odrębnych przepisów	według odrębnych przepisów
4	główny specjalista do spraw: - ochrony przyrody, - udostępniania parku, - edukacji	6 lat pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki biologiczne, b) nauki leśne, c) rolnictwo i ogrodnictwo, d) zootechnika i rybactwo, e) weterynaria, f) nauki o Ziemi i środowisku, g) geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, i) architektura i urbanistyka, j) archeologia, k) historia, l) nauki o kulturze fizycznej, m) nauki o kulturze i religii, n) pedagogika, o) nauki o bezpieczeństwie, p) ekonomia i finanse, q) nauki o zarządzaniu i jakości, r) nauki o polityce i administracji lub s) nauki o komunikacji społecznej i mediach lub
			2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) biologia, b) geografia, c) geologia, d) leśnictwo, e) ochrona środowiska, f) rolnictwo, g) zootechnika, h) weterynaria, i) architektura, j) architektura i urbanistyka, k) archeologia, l) administracja, m) historia, n) turystyka i rekreacja, o) wychowanie fizyczne, p) kulturoznawstwo, q) religioznawstwo, r) pedagogika, s) bezpieczeństwo wewnętrzne, t) ekonomia, u) zarządzanie, v) politologia, w) dziennikarstwo, x) górnictwo i geologia lub y) energetyka
5	nadleśniczy	5 lat pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym
			do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej nauki leśne lub 2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku leśnictwo
6	konserwator obrębu ochronnego	5 lat pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki biologiczne, b) nauki leśne, c) rolnictwo i ogrodnictwo, d) zootechnika i rybactwo, e) weterynaria, f) nauki o Ziemi i środowisku, g) geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna lub h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka lub 2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) biologia, b) geografia, c) geologia, d) leśnictwo, e) ochrona środowiska,
			f) rolnictwo, g) zootechnika, h) weterynaria, i) architektura, j) architektura i urbanistyka, k) archeologia, l) prawo, m) administracja, n) ekonomia, o) wychowanie fizyczne, p) politologia, q) górnictwo i geologia lub r) energetyka
7	kierownik działu do spraw: - ochrony przyrody, - udostępniania parku, - edukacji	4 lata pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki biologiczne, b) nauki leśne, c) rolnictwo i ogrodnictwo, d) zootechnika i rybactwo, e) weterynaria, f) nauki o Ziemi i środowisku, g) geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, i) architektura i urbanistyka, j) archeologia,
			k) historia, l) nauki o kulturze fizycznej, m) nauki o kulturze i religii lub n) pedagogika lub 2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) biologia, b) geografia, c) geologia, d) leśnictwo, e) ochrona środowiska, f) rolnictwo, g) zootechnika, h) weterynaria, i) architektura, j) architektura i urbanistyka, k) archeologia, l) historia, m) turystyka i rekreacja, n) wychowanie fizyczne, o) kulturoznawstwo, p) religioznawstwo, q) pedagogika, r) górnictwo i geologia lub s) energetyka
8	kierownik ośrodka edukacyjno - muzealnego	4 lata pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo
			dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki biologiczne, b) nauki leśne, c) rolnictwo i ogrodnictwo, d) zootechnika i rybactwo, e) weterynaria, f) nauki o Ziemi i środowisku, g) geografia społeczno -ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, i) architektura i urbanistyka, j) archeologia, k) historia, l) nauki o kulturze fizycznej, m) nauki o kulturze i religii lub n) pedagogika lub 2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) biologia, b) geografia, c) geologia, d) leśnictwo, e) ochrona środowiska, f) rolnictwo, g) zootechnika, h) weterynaria, i) architektura,
			j) architektura i urbanistyka, k) archeologia, l) historia, m) turystyka i rekreacja, n) wychowanie fizyczne, o) kulturoznawstwo, p) religioznawstwo, q) pedagogika, r) górnictwo i geologia lub s) energetyka
9	kierownik pracowni naukowo-edukacyjnej	4 lata pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki biologiczne, b) nauki leśne, c) rolnictwo i ogrodnictwo, d) zootechnika i rybactwo, e) weterynaria, f) nauki o Ziemi i środowisku, g) geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, i) architektura i urbanistyka, j) archeologia, k) historia, l) nauki o kulturze fizycznej, m) nauki o kulturze i religii
			lub n) pedagogika lub 2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) biologia, b) geografia, c) geologia, d) leśnictwo, e) ochrona środowiska, f) rolnictwo, g) zootechnika, h) weterynaria, i) architektura, j) architektura i urbanistyka, k) archeologia, l) historia, m) turystyka i rekreacja, n) wychowanie fizyczne, o) kulturoznawstwo, p) religioznawstwo, q) pedagogika, r) górnictwo i geologia lub s) energetyka
10	starszy specjalista do spraw: - ochrony przyrody, - udostępniania parku, - edukacji	3 lata pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki biologiczne,
			b) nauki leśne, c) rolnictwo i ogrodnictwo, d) zootechnika i rybactwo, e) weterynaria, f) nauki o Ziemi i środowisku, g) geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, i) architektura i urbanistyka, j) archeologia, k) historia, l) nauki o kulturze fizycznej, m) nauki o kulturze i religii, n) pedagogika, o) nauki o bezpieczeństwie, p) ekonomia i finanse, q) nauki o zarządzaniu i jakości, r) nauki o polityce i administracji lub s) nauki o komunikacji społecznej i mediach lub 2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) biologia, b) geografia, c) geologia, d) leśnictwo, e) ochrona środowiska,
			f) rolnictwo, g) zootechnika, h) weterynaria, i) architektura, j) architektura i urbanistyka, k) archeologia, l) administracja, m) ekonomia, n) historia, o) turystyka i rekreacja, p) wychowanie fizyczne, q) kulturoznawstwo, r) religioznawstwo, s) pedagogika, t) bezpieczeństwo wewnętrzne, u) ekonomia, v) zarządzanie, w) politologia, x) dziennikarstwo, y) górnictwo i geologia lub z) energetyka
11	kierownik zespołu do spraw: - ochrony przyrody, - udostępniania parku, - edukacji	3 lata pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki biologiczne, b) nauki leśne, c) rolnictwo i ogrodnictwo, d) weterynaria,
			e) zootechnika i rybactwo, f) nauki o Ziemi i środowisku, g) geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, i) architektura i urbanistyka, j) archeologia, k) historia, l) nauki o kulturze fizycznej, m) nauki o kulturze i religii lub n) pedagogika lub 2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) biologia, b) geografia, ) geologia, d) leśnictwo, e) ochrona środowiska, f) rolnictwo, g) zootechnika, h) weterynaria, i) architektura, j) architektura i urbanistyka, k) archeologia, l) historia, m) turystyka i rekreacja, n) wychowanie fizyczne, o) kulturoznawstwo,
			p) religioznawstwo, q) pedagogika, r) górnictwo i geologia lub s) energetyka
12	kierownik ośrodka hodowli zwierząt	3 lata pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki biologiczne, b) nauki leśne, c) rolnictwo i ogrodnictwo, d) zootechnika i rybactwo, e) nauki o Ziemi i środowisku, f) technologia żywności i żywienia lub g) weterynaria lub 2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) biologia, b) zootechnika, c) weterynaria, d) leśnictwo, e) ochrona środowiska lub f) rolnictwo
13	kierownik szkółki leśnej	3 lata pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym
			do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki leśne lub b) rolnictwo i ogrodnictwo lub 2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) leśnictwo lub b) ogrodnictwo
		5 lat pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	średnie albo średnie branżowe, a także kwalifikacje zawodowe w zawodzie na poziomie technika dającym przygotowanie do pracy w leśnictwie lub ogrodnictwie
14	komendant Straży Parku	3 lata pracy w Służbie Parku Narodowego	wyższe
		5 lat pracy w Służbie Parku Narodowego	średnie albo średnie branżowe
15	zastępca komendanta Straży Parku	2 lata pracy w Służbie Parku Narodowego	wyższe
		3 lata pracy w Służbie Parku Narodowego	średnie albo średnie branżowe
16	dowódca grupy terenowej Straży Parku	rok pracy w Służbie Parku Narodowego	wyższe
		2 lata pracy w Służbie Parku Narodowego	średnie albo średnie branżowe
17	specjalista do spraw: - ochrony przyrody, - udostępniania parku,	-	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym
	- edukacji		do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki biologiczne, b) nauki leśne, c) rolnictwo i ogrodnictwo, d) zootechnika i rybactwo, e) weterynaria, f) nauki o Ziemi i środowisku, g) geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, i) architektura i urbanistyka, j) archeologia, k) historia, l) nauki o kulturze fizycznej, m) nauki o kulturze i religii, n) pedagogika, o) nauki o bezpieczeństwie, p) ekonomia i finanse, q) nauki o zarządzaniu i jakości, r) nauki o polityce i administracji lub s) nauki o komunikacji społecznej i mediach lub 2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) biologia,
			b) geografia, c) geologia, d) leśnictwo, e) ochrona środowiska, f) rolnictwo, g) zootechnika, h) weterynaria, i) architektura, j) architektura i urbanistyka, k) archeologia, l) administracja, m) historia, n) turystyka i rekreacja, o) wychowanie fizyczne, p) kulturoznawstwo, q) religioznawstwo, r) pedagogika, s) bezpieczeństwo wewnętrzne, t) ekonomia, u) zarządzanie, v) politologia, w) dziennikarstwo, x) górnictwo i geologia lub y) energetyka
18	leśniczy	2 lata pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej nauki leśne lub
			2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku leśnictwo
		3 lata pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	średnie albo średnie branżowe, a także kwalifikacje zawodowe w zawodzie na poziomie technika dającym przygotowanie do pracy w leśnictwie
19	konserwator obwodu ochronnego	2 lata pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki biologiczne, b) nauki leśne, c) rolnictwo i ogrodnictwo, d) zootechnika i rybactwo, e) weterynaria, f) nauki o Ziemi i środowisku, g) geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, i) architektura i urbanistyka, j) nauki o kulturze fizycznej lub k) nauki o kulturze i religii lub
			2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) biologia, b) geografia, c) geologia, d) leśnictwo, e) ochrona środowiska, f) rolnictwo, g) zootechnika, h) weterynaria, i) architektura, j) architektura i urbanistyka, k) wychowanie fizyczne, l) kulturoznawstwo, m) religioznawstwo, n) górnictwo i geologia lub o) energetyka
		3 lata pracy na stanowisku o specjalności zgodnej z zakresem działania parku narodowego	średnie albo średnie branżowe
20	starszy strażnik Straży Parku	rok pracy w Służbie Parku Narodowego	wyższe
		2 lata pracy w Służbie Parku Narodowego	średnie albo średnie branżowe
21	podleśniczy	-	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo
			dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki biologiczne, b) nauki leśne, c) rolnictwo i ogrodnictwo, d) zootechnika i rybactwo, e) weterynaria, f) nauki o Ziemi i środowisku, g) geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, i) architektura i urbanistyka, j) nauki o kulturze fizycznej lub k) nauki o kulturze i religii lub 2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) biologia, b) geografia, c) geologia, d) leśnictwo, e) ochrona środowiska, f) rolnictwo, g) zootechnika, h) weterynaria, i) architektura, j) architektura i urbanistyka, k) archeologia, l) wychowanie fizyczne,
			m) kulturoznawstwo, n) religioznawstwo, o) górnictwo i geologia lub p) energetyka
		rok pracy	średnie albo średnie branżowe
22	strażnik Straży Parku	-	średnie albo średnie branżowe
23	starszy strażnik	-	wyższe: 1) studia ukończone po dniu 30 września 2019 r. na kierunku przyporządkowanym do dyscypliny naukowej albo dyscypliny naukowej wiodącej: a) nauki biologiczne, b) nauki leśne, c) rolnictwo i ogrodnictwo, d) zootechnika i rybactwo, e) weterynaria, f) nauki o Ziemi i środowisku, g) geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, h) inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, i) architektura i urbanistyka, j) nauki o kulturze fizycznej lub k) nauki o bezpieczeństwie lub 2) studia ukończone przed dniem 1 października 2019 r. na kierunku: a) biologia,
			b) geografia, c) geologia, d) leśnictwo, e) ochrona środowiska, f) rolnictwo, g) zootechnika, h) weterynaria, i) architektura, j) architektura i urbanistyka, k) wychowanie fizyczne, l) bezpieczeństwo wewnętrzne, m) górnictwo i geologia lub n) energetyka
		rok pracy	średnie albo średnie branżowe
24	referent techniczny	-	średnie albo średnie branżowe
25	przewodnik turystyczny	według odrębnych przepisów	według odrębnych przepisów
26	strażnik	-	średnie albo średnie branżowe

1 Minister Klimatu i Środowiska kieruje działem administracji rządowej - środowisko, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Klimatu i Środowiska (Dz. U. poz. 2726).

• Identyfikator: Dz.U.2024.229
• Rodzaj: rozporządzenie
• Tytuł: Stanowiska oraz wymagania kwalifikacyjne, jakie powinni spełniać pracownicy zatrudnieni na poszczególnych stanowiskach w Służbach Parków Narodowych.
• Data aktu: 2024-02-14
• Data ogłoszenia: 2024-02-21
• Data wejścia w życie: 2024-02-29