Co trzecia szkoła nie zapewnia uczniom opieki psychologicznej – brakuje specjalistów, którzy pracując w zawodzie wybierają lepiej opłacalne warunki pracy. Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmuje szereg działań zmierzających do zwiększenia zatrudnienia nauczycieli specjalistów w szkołach, które jakieś skutki przynoszą. Jednak problem nadal istnieje - i to w skali, którą bez odpowiedniego bodźca trudno będzie zmniejszyć.
Społeczeństwo domaga się zmian, widząc, jak wiele młodych osób nie radzi sobie w codziennym życiu. Problemy zdrowia psychicznego, depresja, anoreksja, bulimia, ale też wszechobecna i dominująca cyberprzemoc wymagają odpowiedniej diagnozy oraz skutecznego leczenia. Próby samobójcze nastolatków, o których słyszymy niemalże każdego dnia, potrzebują zdecydowanej reakcji, a podstawę działań stanowi pierwsza pomoc udzielana przez specjalistów w placówkach oświatowych.
Statystyki nie pozostawiają złudzeń – w szkołach brakuje psychologów. Niestety tendencja nie jest malejąca, bowiem w poprzednim roku szkolnym psychologów brakowało w ok. 24 proc. szkół, z kolei w bieżącym roku szkolnym liczba ta wzrosła do 32 proc. Najgorsza sytuacja ma miejsce w szkołach ulokowanych w mniejszych miejscowościach i na terenach wiejskich. Wykwalifikowany specjalista częściej wybiera stanowisko w sektorze prywatnym – przede wszystkim lepiej opłacalne niż to w oświacie. Poza tym dyrektorzy szkół nie mają żadnych narzędzi finansowych, którymi mogliby zachęcić psychologów do pracy z uczniami. Brakuje ogólnopolskich standardów dostępności do opieki psychologicznej. Czy ministerstwo rozważa zmiany, widząc narastający z roku na rok problem?
W odpowiedzi na pytania posłów MEN poinformowało, że wzmocnienie atrakcyjności pracy w oświacie oraz rozwój wsparcia psychologiczno-pedagogicznego w placówkach oświatowych to priorytet w podejmowanej działalności. Rezultat w postaci zmniejszenie braków kadrowych w szkołach ministerstwo upatruje w systemowym zwiększaniu wynagrodzeń pedagogów, w tym psychologów szkolnych oraz wzmocnieniu ekonomicznym nauczycieli na skutek podwyższenia wysokości nagród jubileuszowych oraz odpraw (w ramach ostatniej nowelizacji Karty Nauczyciela). MEN przypomniało, że wysokość wynagrodzenia nauczycieli, w tym psychologów zatrudnionych w szkołach, zależy od indywidualnych warunków zatrudnienia – wymiaru zatrudnienia, stopnia awansu zawodowego, stażu pracy, a także zaangażowania w życie szkoły skutkującego przyznaniem dodatków. Sprawującym władzę, ale i samym nauczycielom zależy na wzmocnieniu prestiżu wykonywanego zawodu.
Poprawa warunków pracy w pewnym stopniu przyniosła korzyści – według danych MEN wynikających z prowadzonego monitoringu zatrudnienia nauczycieli specjalistów, na dzień 30 stycznia 2026 r. w aktualnym roku szkolnym 2025/2026 psychologów brakuje w 13,40 proc. szkół w Polsce. Tym samym likwidacja deficytu psychologów w szkołach nadal trwa – małymi krokami w dodatkowych kilku procentach wszystkich szkół w okresie od września zatrudniono psychologa.
Czy psycholog szkolny może w pracy z uczniami korzystać z testów psychologicznych? - sprawdź w LEX >
Nie każdy wie, że wprowadzenie systemowego obowiązku zapewnienia psychologa w każdej szkole, niezależnie od decyzji organu prowadzącego miało miejsce już w 2022 r. Obowiązek zatrudniania nauczycieli specjalistów w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych oraz zespołach tych przedszkoli i szkół (zarówno publicznych, jak i niepublicznych) rządzi się swoimi prawami, a właściwie standardami. Standardy określają minimalny wymiar zatrudniania nauczycieli specjalistów w ogólnodostępnych i integracyjnych przedszkolach, szkołach oraz zespołach tych przedszkoli i szkół, a także sposób wyliczania etatów w zależności od liczby dzieci w przedszkolach lub uczniów szkołach.
Czy psycholog szkolny może realizować godziny ponadwymiarowe? - sprawdź w LEX >
Wsparcie finansowe dla pomocy psychologiczno-pedagogicznej ma charakter stały i według obietnic będzie uwzględniane w corocznych planach podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych. Od 2019 r. w części oświatowej subwencji ogólnej wyodrębniono środki na wsparcie pomocy psychologiczno-pedagogicznej odpowiednio dla uczniów podstawówek i szkół ponadpodstawowych, a od 2025 r. wsparciem objęto także wychowanie przedszkolne. Kwota wsparcia z roku na rok jest coraz wyższa – w 2026 r. planowana kwota ma wynieść prawie 1,93 mld zł. Jednocześnie już od 2022 r. wprowadzono dodatkowe finansowanie standardów zatrudnienia specjalistów w zależności od wielkości szkoły lub zespołu szkół, które również corocznie jest kwotą wyższą w stosunku do poprzedniego.
Czytaj też w LEX: Zasady zatrudniania nauczycieli specjalistów w szkołach i przedszkolach >
Ministerstwo Edukacji Narodowej poinformowało, że zapewnia bezpłatne kwalifikacyjne studia podyplomowe oraz ofertę bezpłatnych szkoleń dla nauczycieli specjalistów chętnych do pracy w szkole. Działania systemowe uzupełniają projekty rozwijające kompetencje nauczycieli specjalistów – „Szkoła dostępna dla wszystkich” oraz „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży”, mające na celu podniesienie jakości pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach.
Wzrost liczby etatów nauczycieli psychologów stanowi potwierdzenie skuteczności prowadzonych działań, jednakże różnorodność potrzeb edukacyjnych i rozwojowych dzieci i młodzieży wymaga ciągłego rozwoju systemu wsparcia udzielanego uczniom. Skoro priorytetowym założeniem polityki oświatowej jest wsparcie dla budowy nowoczesnej, empatycznej i otwartej szkoły – bezpiecznej, dostępnej i przyjaznej każdemu uczniowi i uczennicy, to należy robić wszystko, ale młodzież w taki sposób szkołę odbierała. Jak widać, nie ma to przełożenia w rzeczywistości i uczniowie szukający pomocy wśród pedagogów nie zawsze mogą ją znaleźć. Niestety coraz częściej potwierdza się, że szkoły bardziej niż środowisko rodzinne pełnią rolę miejsca, które oferuje nie tylko edukację, lecz także wsparcie i poczucie bezpieczeństwa oraz akceptacji. To powinien być główny argument dla ministerstwa w zamiarach przeprowadzenia zmian w prawie oświatowym.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
