NSA: Opuszczanie zajęć to za mało, by skreślić doktoranta

Mimo że decyzja o skreśleniu doktoranta z listy uczestników szkoły doktorskiej ma charakter uznaniowy, rektor nie może działać dowolnie. Przed podjęciem decyzji uczelnia ma obowiązek wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności, wyważenia słusznego interesu doktoranta oraz prawidłowego uzasadnienia decyzji – uznał Naczelny Sąd Administracyjny. Zdaniem sądu, ograniczenie się do ustalenia nieobecności doktoranta na zajęciach i nieuwzględnienie sytuacji doktoranta stanowi istotne uchybienie, skutkujące uchyleniem decyzji rektora.

Dyrektor szkoły doktorskiej (działający z upoważnienia rektora) dokonał skreślenia jednego z doktorantów z listy uczestników studiów doktoranckich. Uzasadniając decyzję, przypomniał, że doktorant może być skreślony z listy doktorantów z powodu niewywiązania się z obowiązków, czyli postępowania zgodnie z regulaminem szkoły doktorskiej oraz realizacji programu kształcenia i indywidualnego planu badawczego.

Kształcenie zakończone

Rektor ustalił, że doktorant w pierwszym semestrze nie uczestniczył i ostatecznie nie zaliczył niektórych zajęć, jednocześnie nie usprawiedliwiając nieobecności. Na swoją obronę doktorant wyjaśniał, że brak obecności na zajęciach dydaktycznych spowodowany był brakiem informacji o planie zajęć oraz nieotrzymaniem Elektronicznej Legitymacji Doktoranta, z którą realizacja programu kształcenia jest ściśle związana.

Dyrektor szkoły doktorskiej uznał, że posiadanie legitymacji nie jest warunkiem uczestnictwa w zajęciach – nie było indywidualnych zapisów, ponieważ to pracownik uczelni wpisuje doktorantów do odpowiednich grup zajęciowych. Poza tym wyjaśnił, że wszyscy doktoranci otrzymali wiadomości e-mail z planem zajęć w szkole doktorskiej i datą ich rozpoczęcia. Doktorant nie zgłaszał żadnych uwag ani problemów wynikających z działania systemu USOS czy niemożności zalogowania się do niego.

Dokonania w toku kształcenia równie ważne

Co istotne, rozpoznający skargę doktoranta Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił zaskarżoną decyzję (wyrok z 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 196/23).

- Uwzględniając skargę, sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzja o skreśleniu z listy doktorantów podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie negatywne dla strony - podejmowane w ramach uznania administracyjnego - powinno być szczególnie przekonywująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa. W ocenie sądu pierwszej instancji, z zaskarżonej decyzji nie wynika, jakie wzięto pod uwagę zdarzenia, faktyczne okoliczności, które miały wpływ na wystąpienie przesłanek fakultatywnego skreślenia skarżącego z listy doktorantów – wyjaśnił.

Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem, że takie okoliczności jak dotychczasowe osiągnięcia doktoranta czy jego sytuacja osobista nie mają znaczenia w sprawie. Skrytykował ograniczenie się wyłącznie do uczestnictwa w zajęciach, bez uwzględnienia dotychczasowych dokonań skarżącego w toku kształcenia w szkole doktorskiej.

- Wydając decyzję w ramach uznania administracyjnego, organ nie wyjaśnił, dlaczego wybrał rozwiązanie w postaci skreślenia skarżącego z listy doktorantów w okolicznościach przedmiotowej sprawy, jak też nie przedstawił należycie tych okoliczności. Organ winien zaś mieć świadomość, że fakultatywne skreślenie z listy doktorantów może, lecz nie musi mieć miejsca – dodał sąd.

Z tego powodu skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł rektor, wychodząc z założenia, że organ uczelni miał obowiązek zachowania tylko pewnego minimum procedury administracyjnej, koniecznej do załatwienia sprawy i zagwarantowania jej uczestnikom ustawowych praw. NSA uznał jednak, że organ wydający decyzję miał obowiązek zachowania wymogów procedury administracyjnej, a nie jedynie pewnego minimum, ponieważ takiego ograniczenia nie wprowadza ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Zabrakło uzasadnienia

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że decyzja o skreśleniu doktoranta z listy uczestników studiów doktoranckich wydawana na podstawie art. 203 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, tak jak każda decyzja uznaniowa, nie może mieć cech dowolności, ale musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz w należyty sposób wyważać interes społeczny i słuszny interes obywateli. Znaczenie ma prawidłowe jej uzasadnienie – w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony organ powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne.

- Autonomia uczelni, obejmująca możliwość wydawania aktów prawnych przez władze uczelni, nie może prowadzić do jakiejkolwiek modyfikacji przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Nie można bowiem aktem niższej rangi, a takim jest każdy akt uczelni, modyfikować lub zmieniać przepisów ustawy – wyjaśnił sąd.

Przyznał też rację poprzednikowi, który wykazał wadliwość zaskarżonej decyzji pozbawionej jakiejkolwiek argumentacji w zakresie dokonania wyboru skreślenia doktoranta. Mimo że dopiero w skardze kasacyjnej znalazła się dodatkowa argumentacja, zdaniem NSA, takie tłumaczenie nie może uzupełnić lub zastąpić uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Rektor musi wyjaśnić, dlaczego mając do wyboru różne sposoby załatwienia sprawy, wybrał takie, a nie inne rozwiązanie.

- Niewątpliwie brak rozważań organu co do możliwości wyboru między skreśleniem doktoranta z listy doktorantów a innym rozwiązaniem stanowi istotne uchybienie. Nic z tej decyzji nie wynika, aby szczegółowo rozważano sytuację doktoranta, aby rozważano całość materiału dowodowego, oceniano i wyważano interes społeczny z indywidualnym interesem strony, a w szczególności, aby w jakikolwiek sposób organ oceniał, dlaczego, mimo fakultatywności skreślenia doktoranta z listy doktorantów, wybrano tylko to rozwiązanie, które zawarte zostało w zaskarżonej decyzji. Znajduje się w tej decyzji jedno zdanie, zgodnie z którym wszyscy doktoranci są traktowani jednakowo, co sugeruje, że w przypadku niezaliczenia zajęć dydaktycznych decyzje o skreśleniu mają charakter związany, tj. zawsze podejmowane są rozstrzygnięcia o skreśleniu – stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny.

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2026 r., sygn. akt III OSK 3232/23