To nie pierwsza interwencja rzecznika w tej sprawie - jak wskazano w poprzednim piśmie, zgodnie z art. 25 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, tytuł profesora nadaje Prezydent RP  na podstawie wniosku Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów. Ustawa nie przewiduje merytorycznego badania wniosku przez prezydenta - ocena dorobku kandydata odbywa się bowiem na etapie poprzedzającym jego decyzję. W tym postępowaniu Centralna Komisja powołuje pięciu recenzentów o międzynarodowej renomie, których kompetencje muszą odpowiadać wymogom ustawowym. 

Ponadto weryfikacja kandydata dokonywana jest przez radę właściwej jednostki organizacyjnej, która podejmuje uchwałę popierającą wniosek o nadanie tytułu profesora oraz przez CKST, która przedstawia bądź nie kandydata do tytułu profesora i składa do Prezydenta RP wniosek o nadanie tytułu.

Kancelaria Prezydenta: Wnioski o nominacje profesorskie rozpatrywane po kolei>>

 

Lata oczekiwania na decyzję

Od 2020 r. RPO monitoruje postępowanie w sprawie nadania tytułu profesora dr. hab. Michałowi Bilewiczowi, profesorowi UW oraz dr. hab. Walterowi Żelaznemu, profesorowi UwB. Pierwszy czeka na to od ponad dwóch lat, a drugi - od ponad trzech lat.

W świetle postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z  11 maja 2021 r. (sygn. akt III OSK 3265/21) z art. 25 u.s.n. wynika uprawnienie procesowe jednostki do żądania wydania przez Prezydenta RP postanowienia rozstrzygającego w sprawie wniosku o nadanie tytułu profesora. Postanowienie to spełnia więc wszelkie wymogi aktu z zakresu administracji publicznej. W piśmie Prezydenta z 25 maja 2020 r.wskazano, że w procedurze nadawania tytułu profesora rola Prezydenta RP nie jest ograniczona wyłącznie do złożenia podpisu na postanowieniu w sprawie nadania tytułu profesora. Jednak podkreślono, że przepis ten przewiduje jedynie możliwość zwrócenia się przez Prezydenta RP do Centralnej Komisji o dołączenie do wniosku opinii komisji do spraw etyki w nauce przy Polskiej Akademii Nauk w przypadku powzięcia wiadomości o możliwości naruszenia praw autorskich przez kandydata do tytułu profesora.

 

Merytorycznie Prezydent wniosku nie bada

W przekazanej rzecznikowi w przeszłości korespondencji wskazano, że Prezydent RP dostrzegł wątpliwości dotyczące bezstronności recenzentów powołanych w postępowaniu w sprawie nadania tytułu profesora dr. hab. M. Bilewiczowi. Tymczasem kwestia kompetencji i bezstronności recenzentów oraz zgodności z prawem procedury ich powołania została zweryfikowana na wcześniejszych etapach postępowania i nie wzbudziła wątpliwości. W tym stanie brak jest podstaw prawnych do podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do zmiany składu recenzentów czy podważenia uchwały Centralnej Komisji.

W ocenie Rzecznika długotrwałe rozpatrywanie wniosków dotyczących nadania tytułów profesora wspomnianym wyżej osobom budzi wątpliwości co do transparentności procedury i obniża zaufanie kandydatów, że czynniki pozamerytoryczne nie mają wpływu na uzyskanie tytułu. Zwłoką zaniepokojone jest także środowisko naukowe. 30 września 2021 r. grupa 396 naukowców wezwała do dopełnienia przez Prezydenta RP przewidzianych prawem formalności związanych z nadaniem dr. hab. Michałowi Bilewiczowi tytułu profesora. 

Wobec bardzo długiego oczekiwania na nadanie tytułu profesora dr hab. Walter Żelazny złożył skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta RP. W wyroku z 11 sierpnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta do rozpatrzenia wniosku o nadanie dr. hab. Żelaznemu tytułu profesora w ciągu miesiąca od doręczenia prawomocnego wyroku.