Nierówne traktowanie nauczycieli przy przywróceniu do pracy - MEN zajmie się sprawą
Podstawa zatrudnienia nauczyciela ma wpływ na jego uprawnienia przy przywróceniu do pracy - nauczyciele mianowani są w gorszej sytuacji, jeżeli chodzi o prawo do ochrony przedemerytalnej i wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy. Rzecznik praw obywatelskich wystąpił do MEN o przygotowanie zmian, które ujednolicą uprawnienia obu kategorii nauczycieli.
Status nauczycieli jest jednak zróżnicowany. Oprócz zatrudnionych na umowę o pracę, najliczniejszą grupą są nauczyciele mianowani i dyplomowani - natomiast część uprawnień, jakie przewiduje Kodeks pracy, dotyczy wyłącznie tych, którzy są zatrudnieniu na umowę o prace. Nauczyciele na umowach o pracę są objęci zakazem wypowiedzenia stosunku pracy w ochronnym wieku przedemerytalnym, w przypadku wypowiedzenia stosunku pracy lub jego rozwiązania bez wypowiedzenia, i przywrócenia do pracy przez sąd pracy oraz jej podjęcia, nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy.
Ocena z trzech lat nie zawsze wymagana przy awansie nauczyciela>>
Różnicowanie niekonstytucyjne
W sprawie interweniuje rzecznik praw obywatelskich - wskazuje, że to przykład nieuzasadnionego różnicowania sytuacji prawnej nauczycieli ze względu na tryb ich zatrudnienia, tj. umowy o pracę lub mianowania. Rzecznik sugeruję nowelizację Karty Nauczyciela w celu dochowania zasady równości w ochronie przedemerytalnej i prawa do wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy.
Rzecznik podkreśla też, że choć KN odsyła do Kodeksu pracy "w zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy, nieuregulowanych przepisami ustawy, mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy," nie uszczegóławia, o jakie normy prawne chodzi. - Wydawać zatem by się mogło, że nauczyciele są objęci zakazem wypowiedzenia stosunku pracy w ochronnym wieku przedemerytalnym, w przypadku wypowiedzenia stosunku pracy lub jego rozwiązania bez wypowiedzenia, i przywrócenia do pracy przez sąd pracy oraz jej podjęcia, nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy. Zgodnie bowiem z Kp, jeżeli umowę rozwiązano z pracownikiem, o którym mowa w art. 39 Kp., wynagrodzenie przysługuje za cały czas pozostawania bez pracy - wskazano w wystąpieniu rzecznika. Oznacza to, że art. 39 Kp nie znajduje w ogóle zastosowania do nauczycieli mianowanych. Takie też stanowisko zajął SN w postanowieniach z 19 listopada 2013 r., I PK 155/13 i 12 stycznia 2016 r., II PK 145/15.
SN: Uprawnienia nie przy mianowaniu
W wyroku z 2 sierpnia 2012 r. Sąd Najwyższy przyjął, że art. 39 Kp wprost stanowi, że pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Wynikający z tego zakaz wypowiedzenia umowy odnosi się do stosunku pracy nawiązanego na podstawie umowy o pracę, nie dotyczy natomiast wypowiadania stosunków pracy opartych na innych podstawach. Art. 39 Kp nie ma zakresu wykraczającego poza umowę o pracę. Do stosunków pracy z mianowania, regulowanych przepisami szczególnymi pragmatyk służbowych, Kp stosuje się wyłącznie w zakresie nieuregulowanym tymi przepisami szczególnymi. To, że Karta nie zawiera wyraźnego wyłączenia stosowania art. 39 Kp do stosunków pracy mianowanych nauczycieli, nie może być uznane jako dorozumiane włączenie tego przepisu.
Ponadto w zakresach dotyczących bytu i trwałości stosunków pracy z mianowania szczegółowa materia pragmatyk służbowych ma charakter zupełny i wyczerpujący. Regulacja sposobów i trybu nawiązania, zmiany lub rozwiązania stosunku pracy mianowanego nauczyciela jest w Karcie wyczerpująca i zupełna. Prowadzi to do uznania, iż art. 39 Kp, który reguluje wyłącznie zakaz wypowiadania umów o pracę, do szczególnej regulacji statusu nauczycieli mianowanych nie został włączony. Pogląd, że regulacja sposobów i trybu nawiązania, zmiany lub rozwiązania stosunku pracy mianowanego nauczyciela jest w Karcie wyczerpująca i zupełna, wyrażono tuż po wejściu jej w życie. To m.in. orzecznictwo SN, u którego podstaw leży założenie, że szczególne i odmienne od Kp sposoby ustania stosunku pracy podyktowano specyfiką pracy nauczycieli, a zwłaszcza organizacją pracy szkół, w tym zwłaszcza krótkookresowego planowania organizacji pracy szkoły, w tym zatrudniania nauczycieli. W związku z przyjęciem w Karcie pełnego uregulowania trybu rozwiązywania stosunków pracy z nauczycielami mianowanymi, w sytuacji przywrócenia do pracy, nie przysługuje im wynagrodzenie za cały okres pozostawania bez zatrudnienia na podstawie art. 47 i art. 57 par. 2 Kp. - nie są oni bowiem objęci zakresem podmiotowym stosowania tych przepisów (K.W. Baran w: Kodeks pracy. Komentarz, Tom I, Art. 1-113, red. Naukowa K.W. Baran, Wydanie 5, Warszawa 2020, uwagi do art. 57 par. 2, s. 528). A przedmiotem art. 47 i art. 57 par. 2 Kp nie jest ocena naruszenia przepisów o rozwiązaniu umowy o pracę, ale dotyczy wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy (wyrok SN z 29 czerwca 2021 r., II PSKP 41/21). Nabycie prawa do wynagrodzenia na podstawie tych przepisów nie jest uwarunkowane wystąpieniem jakiejkolwiek szkody u pracownika. Jak wynika z wyroku SN z 3 października 2023 r., II PSKP 23/23, art. 91 c ust. 1 Karty nie może być wykładany jako odesłanie do stosowania tych wszystkich przepisów Kp z zakresu umowy o pracę, których odpowiednik nie występuje w Karcie. Taka wykładnia doprowadziłaby do rozmontowania konstrukcji stosunku pracy z mianowania, zmiany jego charakteru prawnego, rozmycia różnic między mianowaniem i umową o pracę, zaniku odmienności statusu nauczyciela w zależności od podstawy nawiązania stosunku pracy, co sprzeciwiałoby się mocnej tendencji przeciwnej ustawodawcy, o której świadczą kolejne nowelizacje Karty.
MEN zajmie się tą sprawą
Barbara Nowacka odpowiedziała RPO, że jednym z priorytetów obecnej polityki oświatowej Rządu RP jest odbudowa prestiżu zawodu nauczycielskiego. Rola społeczna, wymagane kwalifikacje i ustawowy obowiązek cyklicznego potwierdzania rozwoju zawodowego, a także wyzwania stawiane przed nauczycielami - muszą być odzwierciedlone w regulacjach systemowych kształtujących warunki pracy w tym zawodzie.
- W związku z postulatami o zmianę lub korektę niektórych rozwiązań systemowych dotyczących m.in. sposobu wynagradzania, awansu zawodowego, uprawnień nauczycieli - dostrzegając potrzebę wypracowania propozycji zmian dotychczasowych regulacji zostanie powołany Zespół, który będzie zajmował się zgłaszanymi postulatami. Zespół ten będzie pracował w ramach tematycznych grup roboczych. Podczas prac grup roboczych, analizie będą mogły być poddane podniesione przez Pana Rzecznika kwestie dotyczące ochrony przedemerytalnej i prawa do wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy w przypadku przywrócenia do pracy przez sąd pracy - wskazał MEN w odpowiedzi.
