Rzesza Niemiecka-Polska. Przewóz więźniów między Prusami Wschodniemi i pozostałą częścią Niemiec przez Polskę i obszar Wolnego Miasta Gdańska, podpisana wraz z dwoma załącznikami. Berlin.1933.02.13.

UMOWA
między Polską a Niemcami o przewozie więźniów między Prusami Wschodniemi i pozostałą częścią Niemiec przez Polskę i obszar Wolnego Miasta Gdańska, podpisana wraz z dwoma załącznikami w Berlinie, dnia 13 lutego 1933 r.

(Ratyfikowana zgodnie z ustawą z dnia 5 marca 1934 r. - Dz. U. R. P. Nr. 30, poz. 260).

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ,

MY, IGNACY MOŚCICKI,

PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ,

wszem wobec i każdemu zosobna, komu o tem wiedzieć należy, wiadomem czynimy:

W dniu trzynastym lutego, tysiąc dziewięćset trzydziestego trzeciego roku podpisana została w Berlinie między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Rzeszy Niemieckiej Umowa o przewozie więźniów między Prusami Wschodniemi i pozostałą częścią Niemiec przez Polskę i obszar Wolnego Miasta Gdańska, z dwoma załącznikami o następującem brzmieniu dosłownem:

UMOWA

o przewozie więźniów między Prusami Wschodniemi i pozostałą częścią Niemiec przez Polskę i obszar Wolnego Miasta Gdańska,

Polska i Wolne Miasto Gdańsk z jednej strony a Niemcy z drugiej strony postanowiły na zasadzie art. 89 i 98 Traktatu Wersalskiego z dnia 28 czerwca 1919 r. i w uzupełnieniu Konwencji Paryskiej z dnia 21 kwietnia 1921 r. w sprawie wolności tranzytu pomiędzy Prusami Wschodniemi a pozostałą częścią Niemiec, uregulować umową sprawę przewozu więźniów pomiędzy Prusami Wschodniemi i pozostałą częścią Niemiec. W tym celu zamianowali swymi pełnomocnikami:

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej:

Pana Dyrektora Departamentu w Ministerstwie Komunikacji Franciszka MOSKWĘ, który zgodnie z art. 104 ust. 6 Traktatu Wersalskiego działa także za Wolne Miasto Gdańsk, o ile ono wchodzi w rachubę jako Umawiająca się Strona,

Prezydent Rzeszy Niemieckiej

Pana Posła Dra Paul ECKARDT i

Pana Tajnego Radcę Rządu, Dyrektora Kolei Rzeszy Carl SCHOLZ.

Pełnomocnicy, po okazaniu swych pełnomocnictw, uznanych za dobre i sporządzone we właściwej formie, zgodzili się na następujące postanowienia:

Artykuł  1.
(1)
Więźniowie będą przewożeni w ruchu tranzytowym pomiędzy Prusami Wschodniemi i resztą Niemiec przez Polskę i obszar Wolnego Miasta Gdańska według postanowień niniejszej Umowy.
(2)
Więźniami w rozumieniu niniejszej Umowy są osoby, które zarządzeniem władzy zostały pozbawione wolności.
(3)
Polscy obywatele są z przewozu wyłączeni.
Artykuł  2.
(1)
Przewóz odbywa się linjami kolejowemi, przechodzącemi przez Polskę i obszar Wolnego Miasta Gdańska i zarządzanemi przez Polskę.
(2)
Polska i Niemcy zastrzegają sobie prawo zawarcia drogą wymiany not porozumienia o korzystaniu z innych linij, przechodzących wyłącznie przez Polskę. W razie dojścia do skutku takiego porozumienia, będą miały odpowiednie zastosowanie postanowienia niniejszej Umowy.
Artykuł  3.
(1)
Przewóz odbywa się pociągami ruchu tranzytowego, mającemi konwój celny kraju tranzytowego. Odbywa się on jako transport zbiorowy lub jako transport pojedyńczy.
(2)
Przewóz transportów zbiorowych odbywa się w dniach wyznaczonych i w wagonach specjalnie do tego urządzonych z korytarzem (wagon więźniarka). Rozkład jazdy transportów zbiorowych właściwa władza niemiecka poda zawczasu do wiadomości właściwym władzom polskim i gdańskim.
(3)
Przewóz transportów pojedynczych odbywa się w osobnych przedziałach.
Artykuł  4.
(1)
Urzędnikom niemieckim albo innym osobom, przeznaczonym z urzędu ze strony niemieckiej do konwojowania transportów więźniów (urzędnicy straży niemieckiej), zezwala się na przekraczanie granicy w wykonywaniu służby i w celu jej wykonywania bez paszportu i wizy, na podstawie zaświadczenia sporządzonego przez władzę przełożoną, według załączonego wzoru (załącznik 1). Urzędnicy straży niemieckiej nie podlegają formalnościom celnym kraju tranzytowego. Mogą oni być w uniformie albo nosić odznakę, wskazującą na ich stanowisko służbowe.
(2)
Broń palną wraz z amunicją do nie należącą powinni urzędnicy straży niemieckiej przy wjeździe do kraju tranzytowego złożyć na czas przejazdu w osobnem pomieszczeniu wagonu więźniarki, albo, gdy chodzi o transporty pojedyncze, w brankardzie pociągu. Nie odnosi się to do krótkiej broni palnej i należącej do niej amunicji.
(3)
Urzędnicy straży niemieckiej, jadący bez więźniów powinni złożyć wszelką broń palną.
Artykuł  5.
(1)
Właściwa władza niemiecka powinna sporządzać dokumenty przewozu więźniów. Dokumenty przewozu sporządzać należy według załączonego wzoru (załącznik 2); muszą one zawierać miejsce i datę sporządzenia i być opatrzone podpisem sporządzającego urzędnika i pieczęcią urzędową.
(2)
Urzędnicy straży niemieckiej oddają dokumenty przewozu przy wjeździe do kraju tranzytowego organom służby bezpieczeństwa tego kraju, które konwojują transport.
Artykuł  6.

Więźniowie, przewożeni zgodnie z Umową niniejszą, nie podlegają formalnościom paszportowym i celnym kraju tranzytowego.

Artykuł  7.

Od chwili wjazdu do kraju tranzytowego przejmują organa służby bezpieczeństwa tego kraju na czas trwania przejazdu nadzór nad więźniami i ich transportem. Utrzymywanie porządku i spokoju wśród więźniów pozostaje w czasie przejazdu zadaniem urzędników straży niemieckiej.

Artykuł  8.
(1)
Gdyby przewóz uległ przerwie z powodu nieprzewidzianych okoliczności, wówczas władze kraju tranzytowego dołożą starań, aby dalszy przewóz transportu nastąpi możliwie szybko.
(2)
Gdyby się wyjątkowo nie dało uskutecznić dalszego przewozu w ciągu dwudziestu czterech godzin, wówczas najbliższy sędzia śledczy lub najbliższy sąd grodzki kraju tranzytowego wyda, na wniosek prokuratora tego kraju, na podstawie dokumentu przewozu, postanowienie, mocą którego więźniowie mają być zatrzymani aż do opuszczenia przez nich kraju tranzytowego; postanowienie należy doręczyć więźniom.
Artykuł  9.

W kraju tranzytowym wysiadanie z wagonu, jak również wydawanie z niego przedmiotów lub przyjmowanie ich do wagonu jest zabronione. Komunikowanie się ze światem zewnętrznym powinno się odbywać jedynie za pośrednictwem organów służby bezpieczeństwa kraju tranzytowego.

Artykuł  10.
(1)
Urzędnicy straży niemieckiej i więźniowie podlegają prawom i przepisom kraju tranzytowego, dotyczącym porządku i bezpieczeństwa publicznego, jak również mającym charakter przepisów sanitarnych.
(2)
Urzędnicy straży niemieckiej i więźniowie podlegają w kraju tranzytowym jurysdykcji i władzy policyjnej tego kraju.
(3)
Pod względem jednak odpowiedzialności dyscyplinarnej z powodu uchybień służbowych podlegają urzędnicy straży niemieckiej wyłącznie swym przełożonym władzom niemieckim. Osądzenie z powodu popełnienia przez nich w wykonaniu służby przestępstw w kraju tranzytowym pozostawia się, jeżeli oni nie są obywatelami tego kraju, wyłącznie władzom niemieckim na żądanie tych władz. W razie wystąpienia z takiem żądaniem, należy osobę ściganą bezzwłocznie dostarczyć władzy niemieckiej w niem wskazanej. Z żądaniem przekazania osądzenia i dostarczenia osoby ściganej powinna wystąpić właściwa do ścigania karnego władza niemiecka do właściwej do ścigania karnego władzy kraju tranzytowego.
(4)
Urzędnicy straży niemieckiej i więźniowie mogą być w kraju tranzytowym tylko wówczas zatrzymani, gdy popełnili tam w czasie przejazdu zbrodnię lub występek. Natychmiastowe zatrzymanie z powodu popełnienia występków będzie zaniechane, leżeli władze kraju tranzytowego nie mają interesu w natychmiastowem zatrzymaniu.
(5)
W razie zatrzymania więźnia w kraju tranzytowym należy go, po zakończeniu postępowania karnego włącznie z wykonaniem kary, dostarczyć zpowrotem władzom niemieckim bez specjalnych formalności.
(6)
Jeżeli z powodu zatrzymania urzędnika straży niemieckiej, albo z innych przyczyn dalszy przewóz transportu narażony będzie na niebezpieczeństwo, to władze kraju tranzytowego dołożą starań w celu zabezpieczenia, dalszego przewozu do granicznej niemieckiej stacji kolejowej, położonej w kierunku jazdy.
Artykuł  11.

Przy przekraczaniu granicy przez organa służby bezpieczeństwa kraju tranzytowego mają odpowiednie zastosowanie postanowienia artykułu 16 Umowy Berlińskiej o wzajemnej komun tka ej i kolejowej z dnia 27 marca 1926 roku.

Artykuł  12.

Wszelkie koszta, związane z przewozem włącznie z kosztami konwojowania transportu przez organa służby bezpieczeństwa kraju tranzytowego, ponoszą Niemcy. Właściwe władze Umawiających się Stron oznaczą wspólnie wysokość kosztów.

Artykuł  13.

W sprawach uregulowanych niniejszą Umową władze Umawiających się Stron korespondują ze sobą bezpośrednio; posługują się one swym językiem urzędowym.

Artykuł  14.
(1)
O sporach wynikłych z zastosowania lub wykładni niniejszej Umowy rozstrzyga Sąd Rozjemczy.
(2)
Umawiające się Strony są zgodne co do tego, że Sąd ten składać się będzie z tych samych osób, co Sąd Rozjemczy przewidziany w Konwencji Paryskiej z dnia 21 kwietnia 1921 r. w sprawie wolności tranzytu między Prusami Wschodniemi a pozostałą częścią Niemiec.
(3)
Sąd Rozjemczy sam określi swoje postępowanie i swój regulamin.
Artykuł  15.

Umawiające się Strony wydadzą we wzajemnem porozumieniu ogólne zarządzenia wykonawcze do Umowy niniejszej i podadzą je sobie wzajemnie do wiadomości.

Artykuł  16.

Umawiające się Strony zastrzegają sobie prawo zastąpienia władz, określonych jako właściwe w niniejszej Umowie albo w wydanych do niej zarządzeniach wykonawczych, innemi władzami. Umawiająca się Strona, która dokonywa zmiany, zawiadomi o tem zawczasu inne umawiające się Strony.

Artykuł  17.
(1)
Polska w imieniu własnem jak i w imieniu Wolnego Miasta Gdańska i Niemcy mają prawo w każdym czasie żądać rewizji niniejszej Umowy.
(2)
Do tego żądania należy dołączyć projekt pożądanych zmian. Odpowiedź powinna być udzielona w ciągu trzech miesięcy po dniu, w którym nastąpiła notyfikacja żądania. W razie potrzeby należy następnie w czasie najkrótszym przystąpić do rokowań.
Artykuł  18.
(1)
Umowa niniejsza będzie ratyfikowana. Dokumenty ratyfikacyjne będą wymienione w Warszawie.
(2)
Umowa ta wejdzie w życie trzydziestego dnia po dniu, w którym zostały wymienione dokumenty ratyfikacyjne.

W dowód czego pełnomocnicy podpisali niniejszą Umowę w trzech egzemplarzach, sporządzonych w języku polskim i niemieckim. Jeden egzemplarz otrzymują Niemcy, a dwa Polska, z których jeden wręczy Wolnemu Miastu Gdańskowi.

Spisano w Berlinie dnia trzynastego lutego tysiąc dziewięćset trzydziestego trzeciego roku.

Zaznajomiwszy się z powyższą Umową i załącznikami do niej, uznaliśmy je i uznajemy za słuszne zarówno w całości jak i każde z postanowień w nich zawartych; oświadczamy, że są przyjęte, ratyfikowane i potwierdzone i przyrzekamy, że będą niezmiennie zachowywane.

Na dowód czego wydaliśmy Akt niniejszy, opatrzony pieczęcią Rzeczypospolitej.

W Warszawie, dnia 12 maja 1934 r.

ZAŁĄCZNIKI
..................................................

Notka Redakcji Systemu Informacji Prawnej LEX

Grafiki zostały zamieszczone wyłącznie w Internecie. Obejrzenie grafik podczas pracy z programem Lex wymaga dostępu do Internetu.

..................................................

ZAŁĄCZNIK  Nr 1

ZAŚWIADCZENIE

ZAŁĄCZNIK  Nr 2

DOKUMENT PRZEWOZU

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1934.67.588

Rodzaj: Umowa międzynarodowa
Tytuł: Rzesza Niemiecka-Polska. Przewóz więźniów między Prusami Wschodniemi i pozostałą częścią Niemiec przez Polskę i obszar Wolnego Miasta Gdańska, podpisana wraz z dwoma załącznikami. Berlin.1933.02.13.
Data aktu: 13/02/1933
Data ogłoszenia: 27/07/1934
Data wejścia w życie: 27/07/1934