ZNP: Wycieczka szkolna to też czas pracy

Sąd Najwyższy w uchwale z lutego 2025 r. potwierdził, że praca nauczyciela wykonywana ponad normę czasu pracy jest pracą w godzinach nadliczbowych. Od tego czasu ministerstwo nie podjęło jakichkolwiek działań w zakresie wynagradzania nauczycieli za dodatkową pracę. ZNP proponuje przeprowadzenie ogólnopolskiej akcji mającej na celu wyegzekwowanie obowiązujących przepisów prawa, zgodnie z założeniem „koniec z bezpłatnymi nadgodzinami na wycieczkach szkolnych”.

Związek Nauczycielstwa Polskiego przypomina, że wycieczki szkolne to dodatkowa praca, a za dodatkową pracę należy się zapłata. Zwraca uwagę, że Ministerstwo Edukacji Narodowej nie podjęło jakichkolwiek działań w zakresie wynagradzania nauczycieli za pracę w godzinach nadliczbowych po podjęciu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 lutego 2025 r. Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, że praca wykonywana przez nauczyciela ponad normy czasu pracy określone w art. 42 ust. 1 Karty Nauczyciela jest pracą w godzinach nadliczbowych w rozumieniu Kodeksu pracy. - Od tego czasu minęło 19 miesięcy, a nadal nie ma ogólnokrajowego rozwiązania, które jasno regulowałoby rozliczanie czasu pracy i wynagradzanie nauczycieli podczas szkolnych wycieczek – podkreśla związek.

To nie prośba o nagrodę

Jednocześnie związkowcy dodają, że we wrześniu bieżącego roku powrócił do bieżących prac parlamentarnych poselski projekt ustawy o wychowaniu patriotycznym. Sejm uchwalił przepisy wprowadzające obowiązek organizowania wycieczek związanych z wychowaniem patriotycznym, do miejsc historycznych, a sam projekt zakłada wprowadzenie do szkół nowych programów edukacyjnych.

Czytaj więcej: Sejm uchwalił ustawę o wychowaniu patriotycznym

W aktualnym stanie prawnym, pełnoetatowego nauczyciela obowiązuje maksymalna norma 40 godzin pracy w tygodniu, obejmująca zarówno zajęcia z uczniami, jak i inne zadania statutowe szkoły oraz przygotowanie do zajęć. W sprawach nieuregulowanych Kartą Nauczyciela stosuje się Kodeks pracy, a roszczenia nauczycieli rozpoznają sądy pracy. Najważniejsza konsekwencja uchwały jest taka, że po przekroczeniu tej normy nauczycielowi przysługuje normalne wynagrodzenie za każdą godzinę nadliczbową oraz dodatek w wysokości 100 proc. wynagrodzenia, ponieważ chodzi o przekroczenie tygodniowej normy czasu pracy. Tak właśnie wskazał Sąd Najwyższy – czytamy w komunikacie Związku Nauczycielstwa Polskiego.

Co ważne, w ocenie związku, nie jest to wyrok automatycznie zasądzający pieniądze wszystkim nauczycielom – jest to roszczenie indywidualne, dochodzenie zapłaty za wykonaną pracę. Członkowie ZNP mogą liczyć na przygotowanie, wyliczenie i pomoc prawną w tym zakresie.

Wobec braku działań ze strony MEN i rządu związkowcy proponują przeprowadzenie ogólnopolskiej akcji dotyczącej wynagradzania nauczycieli w czasie wycieczek szkolnych. Inicjatywa mająca na celu wyegzekwowanie obowiązujących przepisów prawa - jest w ich ocenie konieczna i zasadna prawnie.

- Nie ma rozwiązania systemowego przygotowanego przez MEN, ale obowiązują przepisy prawa, dlatego ZNP proponuje konkretne działanie. Przygotowaliśmy scenariusz dochodzenia należnego wynagrodzenia. Pomożemy nauczycielom krok po kroku przygotować pismo do dyrektora, ustalić i udokumentować czas pracy, wyliczyć godziny nadliczbowe, przygotować wezwanie do zapłaty, a, jeśli będzie to konieczne, dochodzić swoich praw przed sądem – tłumaczą.

Pięć etapów i propozycja konsultacji

Plan ogólnopolskiej akcji dotyczącej wynagradzania nauczycieli w czasie wycieczek szkolnych zakłada pięć etapów. Pierwszy z nich ma polegać na przekazaniu przez oddziały ZNP w całej Polsce informacji o zasadach organizacji wycieczek, należnym wynagrodzeniu po przekroczeniu 40 godzin pracy tygodniowo oraz obowiązujących normach wypoczynku dobowego i tygodniowego (harmonogram pracy podczas wycieczki/program wycieczki) dyrektorom placówek mieszczących się na terenie działania danego oddziału ZNP.

Etap drugi to anonimowa ankieta wśród nauczycieli. Oddziały ZNP mają zbierać informacje o skali problemu: kiedy były wycieczki (roszczenie obejmuje 3 lata wstecz), jak przebiegały (liczba dni, godziny wyjazdu i powrotu), funkcja nauczyciela, pełny lub niepełny wymiar zatrudnienia, obowiązki w poszczególnych dniach, dyżury nocne, praca wykonywana w pozostałych dniach tego tygodnia, udzielenie czasu wolnego lub wypłacenie jakiejkolwiek należności. Związek wskazuje, że dopiero po wstępnej kwalifikacji nauczyciel powinien podejmować decyzję o wystąpieniu z roszczeniem.

Kolejny etap akcji to planowany tydzień konsultacyjny ZNP w oddziałach ZNP. W ramach konsultacji analizie poddane zostaną dokumenty indywidualnych spraw nauczycieli (pod względem prawnym, czy przekroczono 40 godzin pracy, czy roszczenie nie jest przedawnione, czy sprawa nadaje się do wezwania i pozwu).

W ramach etapu czwartego związek zapowiada przygotowanie wezwania do zapłaty, a ramach etapu piątego – pozwy i informacje o wynikach.